Tibetan
། དེ་ལྟར་གཟུང་རྟོག་གཉིས་པ་བསྟན་ཟིན་ནས་འཛིན་རྟོག་དང་པོ་རྫས་འཛིན་རྟོག་པ་གསུངས་སོ། །གཉིས་པ་ལ་གཉིས་ལས། ཡུལ་ནི་སེམས་ཅན་བཏགས་ཞེས་སོགས་དགུའི་མཐར་ལ་སྦྱར་བའོ། །སྤྱོད་ཡུལ་ཞེས་པ་ནི་རྟོག་པའི་ཡུལ་དུ་ སྟོན་པ་སྟེ་ཐམས་ཅད་ལའོ། །འདི་དག་ཀྱང་ཡུལ་དང་ཡུལ་ཅན་དང་ལམ་གསུམ་དུ་འདུ་སྟེ། དང་པོ་ལ་ཇི་ལྟ་བ་བདག་མེད་གཉིས་གཉིས་པ་ལ་གཅིག་གསུམ་པ་ལ་འཕགས་ལམ་དང་བྱིས་ལམ་གཉིས་ལས། དང་པོ་ལ་ཐེག་པ་ཆེ་ཆུང་གི་ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་པ་གཉིས་ཐབས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་པ་གཉིས་སོ། །གཉིས་པ་ལ་ལྟ་བ་དང་སྤྱོད་པ་མ་དག་པ་གཉིས་སོ། །ངོ་བོ་ནི་དེ་དག་ལ་འདི་ནི་རྫས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཀྱི་འཛིན་པར་བྱེད་པ་པོ་ཞེས་རྟོག་པ་འཛིན་རྟོག་དང་པོར་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཞེས་མདོ་ནས་གཉེན་པོ་དངོས་སུ་བསྟན་པ་དེ་ལས་བཟློག་ནས་ཤུགས་ཀྱིས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །བསྟན་ཚུལ་འདི་བཞི་ག་ལ་འདྲའོ། །གསུམ་པ་ལ་གསུམ། རྟོག་པའི་ངོ་བོ། འཛིན་སྟངས། གཉེན་པོའོ། །དང་པོ་ནི། འཛིན་རྟོག་དང་པོ་དབྱེ་གཞི། དབྱེ་ངོ་ནི་རྣམ་པ་དགུའོ། །འབྱེད་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཡུལ་དགུ་ཡོད་པས་སོ། །དེ་དག་གང་ན་ལྷ་དང་མི་ཞེས་སོགས་སེམས་ཅན་དང་གང་ཟག་ཏུ་ཐ་སྙད་བྱས་པ་རྣམས་ཕུང་པོ་ལ་བཏགས་པ་ཙམ་སྟེ་སེམས་ཅན་དང་གང་ཟག་རྫས་སུ་ཡོད་པ་འཁོར་བར་མི་སྐྱེ་བས་ཏེ། བདག་གམ་སེམས་ཅན་ནམ་སྲོག་གམ་གང་ཟག་མི་དམིགས་ན་ཇི་ལྟར་བདག་གི་ཁམས་དང་སེམས་ཅན་གྱི་ཁམས་དང་གང་ཟག་གི་ཁམས་གདགས་པར་བྱ། ཞེས་སོ། མིག་གཟུགས་ཞེས་སོགས་ཡུལ་ཡུལ་ཅན་གྱི་ཆོས་སུ་ཐ་སྙད་བྱས་པ་ནི་བཏགས་པ་ཙམ་སྟེ་སེམས་ ལས་གཞན་པའི་དོན་མེད་པས་དེའི་སྣང་བ་ཙམ་དུ་ཟད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། བྱང་ཆེན་ཡུམ་ལ་སྤྱོད་པས་གཟུགས་ལ་བསླབ་པར་མི་བགྱིའམ་ཞེས་ཆོས་སུ་ཉེ་བར་དམིགས་ཏེ་སློབ་པ་ཐམས་ཅད་བཀག་པས་གསུངས་སོ། །རྣམ་མཁྱེན་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཐ་སྙད་དུ་ངོ་བོས་སྟོང་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་ཡུལ་ཡུལ་ཅན་ཐམས་ཅད་དུ་འགྲོ་བ་སྟེ་ཁྱབ་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཆོས་རྣམས་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པར་མཐོང་བས་མངོན་པར་འདུ་བྱ་བ་མེད་པ་ལ་བསླབ་པར་བྱའོ། །ཞེས་སོ། །ཉི་སྣང་དང་ལེ་བརྒྱད་མས་ཆོས་རྣམས་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་མི་སྟོང་པར་རྟོགས་པའི་རྣམ་རྟོག་ཅེས་འཛིན་སྟངས་ལ་སྟོང་མིན་དུ་འཆད་དོ། །རྣམ་མཁྱེན་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ནི་རྟོགས་དཀར་མཁྱེན་གསུམ་གྱི་ཆོས་སེམས་བསྐྱེད་སོགས་ལ་བཤད་ཀྱང་མདོར་གཟུགས་ནས་རྣམ་མཁྱེན་གྱི་བར་རྣམས་སྟོང་པར་གསུངས་པས་འགྲེས་ཀྱི་མཇུག་བཟུང་བའོ། །གཟུགས་སོགས་ཀྱི་ཆོས་ལ་ཆགས་པ་སྟེ་ཞེན་པ་ནི་ལམ་གྱི་གནས་སྐབས་ཏེ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་གཟུང་བ་སོགས་སུ་མངོན་པར་ཞེན་པ་མ་སྤངས་པས་ཏེ། བྱང་ཚེ་དམིགས་པ་ལ་མི་ཆགས་མི་དམིགས་པ་ལ་ཡང་མི་ཆགས་པ་ལགས་ན། འོ་ན་ཇི་ལྟར་བྱང་ཆེན་ཡུམ་ལ་སྤྱོད་པས་ས་ནས་ས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བགྱི། ཞེས་སོ། ཆོས་རྣམས་མི་དམིགས་པར་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི། གཟུགས་སོགས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་རྟོགས་པས་ཏེ། བླ་མེད་རྫོགས་བྱང་ གི་བར་དུ་དམིགས་པར་འགྱུར་བ་དེ་ལྟར་ཆོས་རྣམས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་དབྱེ་བར་མི་བྱའོ་ཞེས་སོ། །འདི་མངོན་ཞེན་གྱི་ཚུལ་གྱིས་འབྱེད་པ་དང་དང་པོ་གཉིས་ཀྱང་རྫས་ཡོད་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ན་མདོ་ལས་བཟློག་པའི་དོན་དུ་འགྲོ་བས་འགྲིག་ཀྱང་སློབ་དཔོན་གྱིས་གཞན་དུ་བཤད་པ་ནི་སྤང་གཉེན་གང་ལ་ཞེན་ཀྱང་རྟོག་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཡིན་ཏེ། ཚུལ་འདི་ནི་འདི་ལྟ་བུ་ཐམས་ཅད་ལ་རིག་པར་བྱའོ། །ཕུང་པོ་ལ་དངོས་པོར་དམིགས་པའི་སྒོ་ནས་ཆེད་དུ་བྱ་བ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ནི། ཆེད་དུ་བྱ་བ་ཆེན་པོ་གསུམ་གྱི་ཕྱིར་སྒྱུ་མ་ལྟར་ལམ་སྒྲུབ་པར་མི་བྱེད་པས་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་ཡང་བྱང་ཆེན་ཡུམ་ལ་མི་སྤྱོད་དོ། །ཞེས་སོ། །ཐེག་པ་གསུམ་གྱིས་ངེས་པར་འབྱུང་བའི་འབྱུང་ས་མཐར་ཐུག་པར་འབྱིན་ཚུལ་ནི། གཟུགས་སོགས་ལ་མཚན་མར་མི་དམིགས་པའི་སྒོ་ནས་ཏེ། འོ་ན་ཇི་ལྟར་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་དང་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དང་ཐེག་པ་གསུམ་པོ་འདི་དག་རྣམ་པར་དགོད་པར་འགྱུར། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ་རབ་འབྱོར་མ་བྱས་མངོན་པར་འདུས་མ་བྱས་པའི་ཆོས་རྣམས་ལ་ནི་རྣམ་པར་དགོད་པ་གང་ཡང་དམིགས་སུ་མེད་དེ། །ཞེས་སོ། བསོད་ནམས་ཀྱི་ཞིང་མིན་པས་ཡོན་མ་དག་པ་ནི། །གཟུགས་འཛིན་གྱི་སྤྲོས་པ་མེད་པར་མངོན་སུམ་དུ་རྟོགས་པའི་སྒོ་ནས་ཡང་དག་པར་རབ་ཏུ་མ་ཞུགས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཏེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་ཡོན་ བསྟབས་པ་དང་དེའི་སྤྲུལ་པ་ལ་ཡོན་བསྟབས་པ་ནི་དེ་ལྟར་དོན་ཆེ་ཞིང་དེ་ལྟར་ཕན་ཡོན་ཆེའོ། །རབ་འབྱོར་རྣམ་གྲངས་དེ་ལྟར་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་བཙན་པར་བྱས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྤྲུལ་པ་ལ་བྱེ་བྲག་གང་ཡང་མེད་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ཞེས་སོ། ཡུམ་ལ་སྤྱོད་པ་རྣམ་པར་འཁྲུགས་པ་སྟེ་ཐ་དད་དུ་ཞེན་ནས་འབྱེད་པ་ནི། སྦྱིན་སོགས་ལ་ཆོས་ཅན་དང་ཆོས་ཉིད་སོ་སོར་དམིགས་ཏེ་བསྒྲུབས་ཏེ། འདི་ནི་ཡུམ་མོ་འདི་ནི་ཡུམ་གྱི་ཆོས་ཉིད་ཞེས་རྣམ་པར་དཀྲུག་པར་མི་བྱའོ། ཞེ
Chinese
这样，在讲完所取分别的第二种之后，就说了能取分别的第一种，即实物执著分别。第二种分为两种。所缘是“有情假立”等九种的结尾加上“等”字。行境是指在分别的对境中显现，即对一切而言。这些也包括在所缘、能缘和道三种之中。第一种包括如所有性无我和尽所有性无我两种，第二种包括一种，第三种包括圣道和凡夫道两种。第一种又分为大乘和小乘的智慧所作的两种，以及方便所作的两种。第二种包括见和行不清净两种。本体是指对这些来说，这是执著实物自性的，所以应当知道分别就是能取分别的第一种。经中直接显示对治，这是从反面间接显示的。这四种显示方式是相似的。第三种分为三种：分别的本体、执著的方式、对治。第一种是：能取分别的第一种，分类的基础。分类的体相是九种。分类的原因是有九种所缘。在这些之中，哪里有天和人等被称作有情和补特伽罗的，都只是在蕴上假立的，因为有情和补特伽罗如果实有，就不会轮回了。如果不观察到我或者有情或者命或者补特伽罗，怎么能安立我的界、有情的界和补特伽罗的界呢？像眼和色等被称作所缘和能缘的法，也只是假立的，因为没有离心之外的意义，所以只是它的显现而已。如经中说：“大菩萨行于般若波罗蜜多时，岂不应学于色？”这样，因为遮止了一切以法为近取而学习，所以这样说了。全知等法，在名言中不是以自性空，是因为周遍于一切所缘和能缘，也就是因为遍及的缘故。如经中说：“见诸法自性空，应学于无所取著。”这样说了。日藏和雷八玛认为，以法不以自性空而了知的分别，是在执著方式上解释为空与非空。全知等法，虽然在证白智三种法、发心等上解释，但总的来说，因为经中说从色到全知都是空性的，所以是执持了解释的结尾。
English
Thus, having explained the second grasping thought, the object-grasped thought, the first grasping thought, the substance-grasping thought, is explained. The second has two aspects. The object is 'sentient beings are imputed,' and so forth, with 'etc.' added to the end of the nine. 'Object of activity' means that which appears as the object of thought, that is, to all. These are also included in the three: object, subject, and path. The first includes two: suchness and selflessness; the second includes one; the third includes two: the noble path and the path of ordinary beings. The first includes two made by the wisdom of the great and small vehicles, and two made by means. The second includes two: impure view and conduct. The essence is that for these, this is the one who grasps the nature of substance, so it should be known that thought is the first grasping thought. The antidote is directly shown in the sutra, and this is shown indirectly from the opposite. These four ways of teaching are similar. The third has three: the essence of thought, the way of grasping, and the antidote. The first is: the basis of division for the first grasping thought. The nature of the division is nine aspects. The reason for the division is that there are nine objects. Among these, wherever gods and humans, etc., are referred to as sentient beings and persons, they are merely imputed on the aggregates, because if sentient beings and persons existed substantially, they would not be reborn in samsara. If self, sentient being, life, or person is not observed, how can the realm of self, the realm of sentient being, and the realm of person be established? Like eye and form, etc., which are referred to as objects and subjects, are merely imputed, because there is no meaning apart from mind, so it is only its appearance. As it says in the sutra: 'When the great bodhisattva practices the Prajnaparamita, should he not study form?' Thus, because all learning that closely observes the Dharma is prohibited, it is said. The Dharma of omniscience, etc., is not empty in essence in name, because it goes to all objects and subjects, that is, because it is pervasive. As it says in the sutra: 'Seeing that all dharmas are empty of their own characteristics, one should study non-attachment.' Thus it is said. Nyisang and Leygyema explain that the thought that realizes that dharmas are not empty of their own characteristics is non-emptiness in the way of grasping. The Dharma of omniscience, etc., although explained in the three Dharmas of realization, white, and knowledge, generation of mind, etc., in short, because the sutra says that everything from form to omniscience is empty, it holds the end of the explanation.
Chinese
对于色等法执着，即是执取，是道的阶段，因为没有舍弃在一切形态中对所取等显现的执着。如果证悟者不执着于所缘，也不执着于非所缘。那么，如何通过修持般若波罗蜜多，从地到地完全圆满呢？如是说。彻底分别诸法不执着，是因为证悟了色等无自性。直到无上圆满菩提之间，如果成为所缘，那样就不应彻底分别诸法。如是说。这种以显现执着的方式来分别，如果最初二者也以实有的角度来理解，就会变成与经部相违背的意义，虽然这样也说得通，但论师另作解释，是因为无论执着于舍弃还是修持，都显示为分别念的缘故。这种方式对于一切类似的情况都应了解。通过将蕴执着为实有，从而成办专门之事，是因为不为了三种重大之事而像幻化一样修持道，因为无论为了什么也不修持般若波罗蜜多。如是说。以不执着色等为相的方式，来说明以三种乘决定生起的究竟之处：那么，如何安立声闻乘、独觉乘、大乘这三种乘呢？世尊开示说：善现，对于未作、未显现的诸法，没有任何安立可以作为所缘。如是说。因为不是福田，所以供养不净，是因为没有通过无色相执着的戏论而现量证悟的方式真正地、彻底地进入。对如来作供养和对如来化身作供养，是如此重要，如此利益巨大。善现，如此这般，诸法的法性坚固，应当了知如来和如来化身没有任何差别。如是说。修持般若波罗蜜多而产生错乱，即执着于差别而进行分别，是因为将布施等视为法和法性而分别执着。不应如此分别说：这是般若波罗蜜多，这是般若波罗蜜多的法性。
English
Attachment to phenomena such as form, i.e., clinging, is a stage on the path, because manifest clinging to what is grasped, etc., in all forms has not been abandoned. If a Bodhisattva does not cling to the object of focus, nor does he cling to the non-object of focus, then how does one completely perfect the stages from ground to ground by practicing the Great Mother (Prajnaparamita)? Thus it is said. Thoroughly distinguishing phenomena as non-objective means realizing that forms, etc., are without inherent existence. If it becomes an object of focus up to unsurpassable perfect enlightenment, then one should not thoroughly distinguish phenomena in that way. Thus it is said. This distinction made through manifest clinging, and the first two as well, if understood from the perspective of real existence, would lead to a meaning contrary to the sutras. Although this could be reconciled, the teacher explains it differently because clinging to either abandonment or cultivation is shown to be conceptual thought. This principle should be understood in all such cases. Accomplishing specific tasks by focusing on the aggregates as real entities means not cultivating the path like an illusion for the sake of three great purposes, because one does not practice the Great Mother for any reason. Thus it is said. The way to ultimately bring forth the source of arising through the three vehicles is by not focusing on forms, etc., as signs. Then how can these three vehicles—the Hearer Vehicle, the Solitary Realizer Vehicle, and the Great Vehicle—be distinguished? The Blessed One said: Subhuti, there is no object of focus for any distinction made among phenomena that are unmade and unmanifest. Thus it is said. Offering is impure because it is not a field of merit, because one has not truly and thoroughly entered through the means of directly realizing without the elaboration of clinging to form. Offering to the Tathagata and offering to the emanation of the Tathagata are so important and so beneficial. Subhuti, in this way, the dharmata of phenomena is firm; one should understand that there is no difference between the Tathagata and the emanation of the Tathagata. Thus it is said. Confusing the practice of the Mother, i.e., clinging to differences and distinguishing, is because giving, etc., are established by focusing separately on the subject and the nature of phenomena. One should not confuse by saying, "This is the Mother, and this is the nature of the Mother."