Tibetan
བརྟེན་པ་སྤངས་རྟོགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་གཉིས་དང༌། རྟེན་རིགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་གསུམ་གྱིས་ཡང་དག་པར་བསྡུས་པར་རོ། །དང་པོ་ལ་ཡང་བདག་མེད་གཉིས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་པའི་ཁྱད་པར་ཡོད་ཀྱང༌། གང་ཟག་གི་ བདག་མེད་ཀྱི་རྟོགས་ཚུལ་ནི་ཉན་ཐོས་དང་མཚུངས་པས་དེ་བཤད་ཟིན་པ་ལ་དགོངས་ནས་འདིར་རྗེ་བཙུན་གྱིས་མ་གསུངས་པ་སློབ་དཔོན་གྱིས་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ཞེས་འགྲེལ་པར་ཁ་བསྐང་བ་མཛད་དོ། །ཆོས་ཀྱི་བདག་མེད་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་པའི་སྤངས་རྟོགས་ལ་ཡང་སྤངས་པའི་ཁྱད་པར་གྱིས་རྟོགས་པའི་ཁྱད་པར་གོ་སླ་བར་དགོངས་ནས་སྤངས་པའི་ཁྱད་པར་ཙམ་ཞིག་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་གཟུང་རྟོག་སྤངས་པ་དང་འཛིན་རྟོག་མ་སྤངས་པའི་ཁྱད་པར་གཉིས་ལས། དང་པོ་ཕྱི་རོལ་གྱི་གཟུང་བ་རང་བཞིན་མེད་པར་རྟོགས་པས་གཟུང་བ་ཕྱི་རོལ་གྱི་དོན་ནམ་ཡུལ་ལ་བདེན་པར་ཞེན་པའི་རྟོག་པ་སྤངས་པ་ནི། ལྷའི་བུ་དག་གཟུགས་ནི་ཟབ་པ་མ་ཡིན་ཕྲ་བ་མ་ཡིན་ནོ། ཞེས་པ་ནས་རྣམ་མཁྱེན་གྱི་བར་ལ་ཟབ་པ་དང་ཕྲ་བ་བཀག་པའོ། །འདིས་གཟུང་བས་སྟོང་པའི་རང་བཞིན་དེ་རང་རྒྱལ་གྱི་བློ་ལ་ལྟོས་ཏེ་ཟབ་པ་དང་ཕྲ་བ་མིན་པར་བསྟན་པ་ནི་དེ་དེས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ་ནང་གི་ཤེས་པ་རང་བཞིན་མེད་པར་མ་རྟོགས་པས་འཛིན་པ་ཡུལ་ཅན་དུ་སྣང་བ་ལ་བདེན་ཞེན་གྱི་རྟོག་པ་མི་སྤོང་བ་ནི། རབ་འབྱོར་གྱིས་སྨྲས་པ་ལྷའི་བུ་དག་དེ་དེ་བཞིན་ནོ་དེ་དེ་བཞིན་ཏེ། སེམས་ཅན་དེ་དག་ནི་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་སྟེ་ཆོས་ཉན་པ་དེ་དག་ཀྱང་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའོ། །སེམས་ཅན་དེ་དག་ནི་སྤྲུལ་པ་ལྟ་བུ་སྟེ་ཆོས་ཉན་པ་དེ་དག་ཀྱང་སྤྲུལ་པ་ལྟ་བུའོ། །ལྷའི་བུ་དག་གཟུགས་ཀྱང་རྨི་ལམ་ལྟ་བུ་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའོ། ཞེས་སོ། །འདི་དག་གིས་དཔེར་ན་སྒྱུ་མ་དང་ སྤྲུལ་པ་ནི་ཡུལ་མེད་ཀྱང་དེར་སྣང་བའི་རྣམ་རིག་ཡོད་པ་ལྟར་རང་རྒྱལ་དེ་དག་གིས་ཡུལ་རང་བཞིན་མེད་པར་རྟོགས་ཀྱང་འཛིན་པ་མེད་པ་མ་རྟོགས་པར་བསྟན་ཏོ། །ཁྱད་པར་དེ་གཉིས་ཀྱིས་རང་རྒྱལ་གྱི་ལམ་དེ་ཉན་ཐོས་ལས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་དང་ཐེག་ཆེན་ལས་དམན་པའི་ཁྱད་པར་བསྟན་ཏོ། །གལ་ཏེ་སུམ་ཅུ་པར། གཟུང་བ་མེད་པས་དེ་འཛིན་མེད། ཅེས་པ་ལྟར་ཡིན་པས་གཟུང་རྟོག་སྤོང་ན་འཛིན་རྟོག་མི་སྤོང་བ་འགལ་ཞེ་ན། དོན་འདི་ལ་ཚིག་གསལ་ལས། རང་སངས་རྒྱས་འདི་དག་གིས་ནི་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་རྣམས་འཇིག་པ་དང་འཆགས་པའི་དབང་གིས་རྟོགས་པར་སླ་བ་དང༌། སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་པའི་ཡང་ལུས་ནི་རབ་ཏུ་འཇིག་པས་བདག་མེད་པར་རྟོགས་པས། ཞེས་
Chinese
依赖的断证之差别有两种，以及所依之种类的差别有三种，以此而正确地归纳。第一种，也有就二无我而作的差别，然而，有情之 无我的证悟方式与声闻相同，因此考虑到已经说过，所以在此尊者没有说，论师做了如是说的补充。就法无我而作的断证，也考虑到以断除的差别容易理解证悟的差别，所以只说了一点断除的差别。其中，断除所取分别和未断除能取分别的差别有两种。第一种，由于证悟外境的所取无自性，因此断除了执著所取外境的意义或对境为真实的分别念，即：天子们，色不是深奥的，也不是微细的。从这句到遍知之间，遮止了深奥和微细。这表明，对于以所取空性的自性，相对于独觉的智慧来说，不是深奥和微细的，因为他们如实地证悟了它。第二种，由于没有证悟内识无自性，因此对于能取显现为有境的执著真实的分别念没有断除，即：善现说，天子们，就是这样，就是这样。这些有情如幻术一般，听法的那些也是如幻术一般。这些有情如化身一般，听法的那些也是如化身一般。天子们，色也如梦如幻术一般。这些例子表明，例如幻术和 化身虽然没有对境，但有显现于此的识，同样，独觉们虽然证悟了对境无自性，但表明了没有证悟能取不存在。这两个差别表明了独觉的道比声闻殊胜，比大乘低劣的差别。如果按照《三十颂》中“无所取故无能取”的说法，断除所取分别就不能不断除能取分别，这有矛盾。对于这个意义，《释论》中说：这些独觉们，由于器世间坏灭和形成的缘故容易证悟，并且有情世间的身体也彻底坏灭，因此证悟了无我。
English
The difference between reliance and abandonment-realization is twofold, and the difference in the types of support is threefold, which are correctly summarized by this. The first, there is also a difference made in terms of the two selflessnesses, however, the way of realizing the selflessness of persons is the same as that of the Hearers, so considering that it has already been explained, the venerable one did not say it here, and the teacher made a supplement to the commentary saying, "As it was said." Regarding the abandonment-realization made in terms of the selflessness of phenomena, considering that the difference in realization is easy to understand by the difference in abandonment, only a little difference in abandonment was said. Among them, there are two differences: abandoning the apprehended concept and not abandoning the apprehending concept. The first, because of realizing that the external apprehended is without inherent existence, therefore abandoning the concept of clinging to the meaning or object of the external apprehended as true, that is: "O sons of the gods, form is neither profound nor subtle." From this to omniscience, profound and subtle are prohibited. This shows that, for the nature of emptiness by the apprehended, relative to the wisdom of the solitary realizer, it is neither profound nor subtle, because they realize it as it is. The second, because of not realizing that the inner consciousness is without inherent existence, therefore the concept of clinging to the appearance of the apprehending as having an object is not abandoned, that is: Subhuti said, "O sons of the gods, it is so, it is so. These sentient beings are like illusions, and those who listen to the Dharma are also like illusions. These sentient beings are like emanations, and those who listen to the Dharma are also like emanations. O sons of the gods, form is also like a dream, like an illusion." These examples show that, for example, although illusions and emanations have no object, there is a consciousness that appears there, similarly, although the solitary realizers realize that the object is without inherent existence, it is shown that they have not realized that the apprehending does not exist. These two differences show the difference that the path of the solitary realizer is superior to that of the Hearers and inferior to that of the Great Vehicle. If, according to the statement in the Thirty Verses, "Because there is no apprehended, there is no apprehending," then abandoning the apprehended concept cannot but abandon the apprehending concept, which is contradictory. Regarding this meaning, the Clear Words says: "These solitary Buddhas easily realize because of the destruction and formation of the container world, and the body of the sentient being's world is also completely destroyed, therefore they realize selflessness."
Tibetan
དང༌། འཛིན་པའི་ངོ་བོ་ཕུང་པོ་ལྷག་མ་བཞི་པོ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འཁོར་བ་རྣམས་སུ་རྒྱུན་རབ་ཏུ་བསྟན་པས་བདག་མེད་ཅེས་དེ་དག་གི་ཡེ་ཤེས་མི་འཇུག་གོ །ཞེས་གཟུང་བ་གཟུགས་ཕུང་དང་འཛིན་པ་ཕུང་པོ་ལྷག་མ་བཞི་ལ་རྒྱུན་བརྟན་མི་བརྟན་ཡོད་པས་རྟོགས་དཀའ་སླ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རྟོགས་མ་རྟོགས་ཀྱི་ཁྱད་ཡོད་པར་འཆད་དོ། །དེ་ལྟར་འཆད་ཀྱང་སློབ་དཔོན་གྱི་བཞེད་པ་ནི་རྒྱན་སྣང་དུ། རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་དངོས་པོ་ཡོད་ན་དེ་འཛིན་པར་བྱེད་པ་རྣམས་པར་རྟོག་པ་མེད་པའི་ཤེས་པའི་རང་གི་མཚན་ཉིད་སྐྱེ་ཞིང་དེ་མེད་པར་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དངོས་པོའི་ཆོས་ཉིད་ཡིན་ན། ཐོག་མ་མེད་པའི་དུས་ཅན་གྱི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་འཛིན་པར་བྱེད་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་ པའི་ཤེས་པ་འགག་བཞིན་པས་འཕངས་པའི་རང་གི་རྒྱུད་ཀྱི་བག་ཆགས་སད་པ་ལས་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར། འཛིན་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལ་ནི་གཟུང་བའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡོད་པ་ཁོ་ན་ལས་སྐྱེ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ངེས་པ་འདི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ཞེས་སོ། །དེའི་དོན་ནི་གཟུང་བ་རང་མཚན་དུ་ཡོད་ན་རང་མཚན་རྣམ་རྟོག་ལ་མི་སྣང་བས་དེ་འཛིན་པའི་རྟོག་མེད་མ་འཁྲུལ་བའི་འཛིན་པ་ཡོད་ལ། དེ་ཡང་དེ་ལྟ་བུའི་གཟུང་བ་མེད་ན་མེད་པ་ཡིན་ཀྱང༌། གཟུང་བར་སྣང་བའི་འཛིན་པ་ནི་ཐོག་མེད་ནས་བརྒྱུད་པའི་རང་གི་རྣམ་རྟོག་སྔ་མས་བཞག་པའི་བག་ཆགས་ལས་སྐྱེས་པས་ན། གཟུང་བ་རང་བཞིན་མེད་པར་རྟོགས་པས་འཛིན་པ་ཡང་དེ་ལྟར་རྟོགས་དགོས་པའི་ངེས་པ་མེད་དོ། །རྟེན་གྱི་ཁྱད་པར་ལ་གཉིས། སྒྲུབ་པ་པོའི་རྟེན་གྱི་གང་ཟག་དང༌། སྒྲུབ་པའི་དམིགས་པ་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་རྟེན་ནོ། །དང་པོ་ནི། དེ་ནས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་གྱིས་ཉན་ཐོས་ཆེན་པོ་དེ་དག་དང་ལྷའི་བུ་དེ་དག་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་རྣམས་སམ། བདེན་པ་མཐོང་བའི་གང་ཟག་གམ། དགྲ་བཅོམ་པ་ཟག་པ་ཟད་པ་བསམ་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའམ། སྔོན་གྱི་རྒྱལ་བ་ལ་བྱ་བ་བྱས་པ་སངས་རྒྱས་བྱོན་པ་མང་པོ་ལ་དགེ་བའི་རྩ་བ་སྐྱེད་པ་དག་གམ། དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་གྱིས་ཡོངས་སུ་ཟིན་པའི་རིགས་ཀྱི་བུ་དང་རིགས་ ཀྱི་བུ་མོ་དག་ཡུམ་འདི་ལྟར་ཟབ་པ། ཞེས་པ་ནས། འདི་ལྟར་མཁས་ཤིང་མཛངས་པས་རིག་པར་བྱ་བ་འདི་ལེན་པར་འགྱུར་ཏ། ཞེས་སོ། །བརྒྱད་སྟོང་པར། ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆེན་རྣམས་སམ། ལྟ་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་གང་ཟག་རྣམས་སམ། དགྲ་བཅོམ་
Chinese
并且，所执的自性不是其余的四个蕴。在轮回中不断地显示，因为无我，所以他们的智慧不进入。说所取之色蕴和能取其余的四个蕴有常与无常，因为有容易理解和难以理解的缘故，所以说有理解与不理解的差别。虽然这样说，但论师的观点在《庄严经论》中说：如果自相的实物存在，那么执持它的那些无分别的智慧的自性产生，如果它不存在，那么不产生，凡是这样的就是实物的法性。因为执持无始时以来的色等之分别识，由于正在灭亡而抛弃的自己的相续的习气苏醒而产生。对于能取的分别，只有从所取的分别产生才是确定的，不是这样的。这样说。它的意思是，如果所取以自相存在，那么自相不显现于分别念，因此有执持它的无分别的不错乱的执持。而且，如果没有那样的所取，那么就没有。但是，显现为所取的执持是从无始以来传递的自己的先前分别念所留下的习气所产生的，因此，因为认识到所取没有自性，所以没有必要也这样认识能取。所依的差别有两种：修行者的所依补特伽罗和修行的所缘法性的所依。第一种是：此后，具寿善现对那些大声闻和天子们这样说道：具寿们，不退转的菩萨摩诃萨们，或者见到真谛的补特伽罗，或者阿罗汉漏尽者，心意圆满者，或者对先前的胜者作事业者，对许多佛陀生起善根者，或者被善知识完全摄受的善男子和善女人，会接受像这样甚深的般若波罗蜜多，乃至像这样聪明和贤善，因此可以理解。在《八千颂》中说：具寿们，不退转的大菩萨们，或者具有圆满见解的补特伽罗们，或者阿罗汉
English
And, the nature of what is grasped is not the remaining four aggregates. Because of constantly showing in samsara, because of selflessness, their wisdom does not enter. It is said that the grasped form aggregate and the grasping remaining four aggregates have permanence and impermanence, and because there are easy and difficult to understand, it is said that there is a difference between understanding and not understanding. Although it is said like this, the teacher's view is in the Ornament of Manifestation: If there is an entity of its own characteristic, then the nature of the non-conceptual wisdom that grasps it arises, and if it does not exist, then it does not arise, and whatever is like that is the nature of the entity. Because the discriminating consciousness that grasps form and so on from beginningless time arises from the awakening of the habits of one's own continuum that are abandoned while dying. For the grasping discrimination, it is only certain that it arises from the grasped discrimination, it is not like that. It is said. Its meaning is, if the grasped exists with its own characteristic, then the own characteristic does not appear to the discriminating mind, therefore there is a non-conceptual, non-erroneous grasping that grasps it. Moreover, if there is no such grasped, then there is none. However, the grasping that appears as the grasped arises from the habits left by one's own previous discriminating mind that has been transmitted from beginningless time, therefore, because one realizes that the grasped has no nature, there is no need to also realize the grasping in that way. There are two kinds of differences in the basis: the basis of the practitioner, the person, and the basis of the object of practice, the nature of reality. The first is: Then, the venerable Subhuti said to those great hearers and gods: Venerable ones, the irreversible Bodhisattva Mahasattvas, or the persons who have seen the truth, or the Arhats who have exhausted the outflows, who have perfected their minds, or who have done deeds for the previous victors, who have generated roots of virtue for many Buddhas, or the sons and daughters of good families who are completely taken by good spiritual friends, will accept this profound Prajnaparamita, and will be able to understand because they are so wise and intelligent. In the Eight Thousand Verses, it is said: Venerable ones, the irreversible great Bodhisattvas, or the persons who have perfect views, or the Arhats