Tibetan
་དང་གང་དུ་ཤེས་པར་བྱ་བ་ནི། ཉན་ཐོས་ཀྱི་སྐབས་བཞིན་ནོ། །ཚུལ་ནི། བརྟེན་པ་སྤངས་རྟོགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་གཉིས་དང༌། རྟེན་རིགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་གསུམ་གྱིས་ཡང་དག་པར་བསྡུས་པར་རོ། །དང་པོ་ལ་ཡང་བདག་མེད་གཉིས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་པའི་ཁྱད་པར་ཡོད་ཀྱང༌། གང་ཟག་གི་ བདག་མེད་ཀྱི་རྟོགས་ཚུལ་ནི་ཉན་ཐོས་དང་མཚུངས་པས་དེ་བཤད་ཟིན་པ་ལ་དགོངས་ནས་འདིར་རྗེ་བཙུན་གྱིས་མ་གསུངས་པ་སློབ་དཔོན་གྱིས་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ཞེས་འགྲེལ་པར་ཁ་བསྐང་བ་མཛད་དོ། །ཆོས་ཀྱི་བདག་མེད་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་པའི་སྤངས་རྟོགས་ལ་ཡང་སྤངས་པའི་ཁྱད་པར་གྱིས་རྟོགས་པའི་ཁྱད་པར་གོ་སླ་བར་དགོངས་ནས་སྤངས་པའི་ཁྱད་པར་ཙམ་ཞིག་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་གཟུང་རྟོག་སྤངས་པ་དང་འཛིན་རྟོག་མ་སྤངས་པའི་ཁྱད་པར་གཉིས་ལས། དང་པོ་ཕྱི་རོལ་གྱི་གཟུང་བ་རང་བཞིན་མེད་པར་རྟོགས་པས་གཟུང་བ་ཕྱི་རོལ་གྱི་དོན་ནམ་ཡུལ་ལ་བདེན་པར་ཞེན་པའི་རྟོག་པ་སྤངས་པ་ནི། ལྷའི་བུ་དག་གཟུགས་ནི་ཟབ་པ་མ་ཡིན་ཕྲ་བ་མ་ཡིན་ནོ། ཞེས་པ་ནས་རྣམ་མཁྱེན་གྱི་བར་ལ་ཟབ་པ་དང་ཕྲ་བ་བཀག་པའོ། །འདིས་གཟུང་བས་སྟོང་པའི་རང་བཞིན་དེ་རང་རྒྱལ་གྱི་བློ་ལ་ལྟོས་ཏེ་ཟབ་པ་དང་ཕྲ་བ་མིན་པར་བསྟན་པ་ནི་དེ་དེས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ་ནང་གི་ཤེས་པ་རང་བཞིན་མེད་པར་མ་རྟོགས་པས་འཛིན་པ་ཡུལ་ཅན་དུ་སྣང་བ་ལ་བདེན་ཞེན་གྱི་རྟོག་པ་མི་སྤོང་བ་ནི། རབ་འབྱོར་གྱིས་སྨྲས་པ་ལྷའི་བུ་དག་དེ་དེ་བཞིན་ནོ་དེ་དེ་བཞིན་ཏེ། སེམས་ཅན་དེ་དག་ནི་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་སྟེ་ཆོས་ཉན་པ་དེ་དག་ཀྱང་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའོ། །སེམས་ཅན་དེ་དག་ནི་སྤྲུལ་པ་ལྟ་བུ་སྟེ་ཆོས་ཉན་པ་དེ་དག་ཀྱང་སྤྲུལ་པ་ལྟ་བུའོ། །ལྷའི་བུ་དག་གཟུགས་ཀྱང་རྨི་ལམ་ལྟ་བུ་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའོ། ཞེས་སོ། །འདི་དག་གིས་དཔེར་ན་སྒྱུ་མ་དང་ སྤྲུལ་པ་ནི་ཡུལ་མེད་ཀྱང་དེར་སྣང་བའི་རྣམ་རིག་ཡོད་པ་ལྟར་རང་རྒྱལ་དེ་དག་གིས་ཡུལ་རང་བཞིན་མེད་པར་རྟོགས་ཀྱང་འཛིན་པ་མེད་པ་མ་རྟོགས་པར་བསྟན་ཏོ། །ཁྱད་པར་དེ་གཉིས་ཀྱིས་རང་རྒྱལ་གྱི་ལམ་དེ་ཉན་ཐོས་ལས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་དང་ཐེག་ཆེན་ལས་དམན་པའི་ཁྱད་པར་བསྟན་ཏོ། །གལ་ཏེ་སུམ་ཅུ་པར། གཟུང་བ་མེད་པས་དེ་འཛིན་མེད། ཅེས་པ་ལྟར་ཡིན་པས་གཟུང་རྟོག་སྤོང་ན་འཛིན་རྟོག་མི་སྤོང་བ་འགལ་ཞེ་ན། དོན་འདི་ལ་ཚིག་གསལ་ལས། རང་སངས་རྒྱས་འདི་དག་གིས་ནི་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་རྣམས་འཇིག་པ་དང་འཆགས་པའི་དབང་གིས་རྟོགས་པར་སླ་བ་དང༌། སེམས་ཅན་གྱི་འཇི
Chinese
以及在哪里需要了解呢？就像声闻乘一样。方法是：依靠断除和证悟的两种差别，以及所依之种姓的三种差别来正确归纳。第一种差别中，虽然也有以人无我和法无我为主的差别，但由于对人无我的证悟方式与声闻乘相同，因此考虑到已经讲过，至尊在此没有说，论师补充说“如所说”。对于以法无我为主的断除和证悟，也考虑到通过断除的差别容易理解证悟的差别，因此只说了一点断除的差别。其中，有能取分别断除和所取分别未断除的两种差别。第一种是，由于证悟到外境的能取没有自性，因此断除了执着外境的能取为真实存在的分别念，即：天子们，色不是深奥的，也不是微细的。从这里到一切智之间，都是遮止深奥和微细的。这表明，能取空性的自性，相对于独觉的智慧来说，不是深奥和微细的，因为他们如实地证悟了它。第二种是，由于没有证悟到内在的识没有自性，因此不舍弃执着显现为有境的能取的真实执着的分别念，即：善现说，天子们，就是这样，就是这样。这些有情如幻术，听法的那些也是如幻术。这些有情如化身，听法的那些也是如化身。天子们，色也如梦如幻术。这些例子表明，例如幻术和化身，虽然没有境，但有显现于此的识，同样，独觉们虽然证悟到境没有自性，但没有证悟到没有能取。这两种差别表明，独觉的道比声闻乘殊胜，比大乘低劣。如果有人问，如果像《三十颂》中说的那样，“由于没有能取，因此没有所取”，那么断除能取分别念，而不舍弃所取分别念，岂不是矛盾？对于这个问题，《明白语》中说：这些独觉们，由于容易通过器世间的坏灭和形成来证悟，以及有情的世
English
And where should it be understood? It's like the Hearer Vehicle. The method is: it is correctly summarized by the two differences of reliance, abandonment, and realization, and the three differences of the basis's lineage. In the first, although there are differences based on the two selflessnesses, since the way of realizing the selflessness of persons is the same as the Hearers, considering that it has already been explained, the Lord did not say it here, and the teacher supplemented the commentary by saying "as it is said." Regarding the abandonment and realization based on the selflessness of phenomena, considering that the difference of realization is easily understood through the difference of abandonment, only a little of the difference of abandonment is mentioned. Among these, there are two differences: the abandonment of the apprehended concept and the non-abandonment of the apprehending concept. The first is that, since one realizes that the external apprehended does not have inherent existence, the conceptual thought of clinging to the external apprehended as a real object is abandoned, that is: Sons of the gods, form is neither profound nor subtle. From here to omniscience, the profound and subtle are negated. This shows that the nature of the emptiness of the apprehended is not profound or subtle in relation to the mind of the solitary realizer, because they realize it as it is. The second is that, since one does not realize that the internal consciousness does not have inherent existence, the conceptual thought of clinging to the appearance of the apprehending as having an object is not abandoned, that is: Subhuti said, Sons of the gods, it is so, it is so. These sentient beings are like illusions, and those who listen to the Dharma are also like illusions. These sentient beings are like emanations, and those who listen to the Dharma are also like emanations. Sons of the gods, form is also like a dream, like an illusion. These examples show that, for example, illusions and emanations, although there is no object, there is a consciousness that appears there, similarly, although the solitary realizer realizes that the object does not have inherent existence, they do not realize that there is no apprehending. These two differences show that the path of the solitary realizer is superior to the Hearer Vehicle and inferior to the Great Vehicle. If someone asks, if it is as said in the Thirty Verses, "Since there is no apprehended, there is no apprehending," then is it not contradictory to abandon the apprehended concept and not abandon the apprehending concept? Regarding this point, the Clear Words says: These solitary Buddhas easily realize through the destruction and formation of the container world, and the sentient beings'
Tibetan
ག་རྟེན་པའི་ཡང་ལུས་ནི་རབ་ཏུ་འཇིག་པས་བདག་མེད་པར་རྟོགས་པས། ཞེས་དང༌། འཛིན་པའི་ངོ་བོ་ཕུང་པོ་ལྷག་མ་བཞི་པོ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འཁོར་བ་རྣམས་སུ་རྒྱུན་རབ་ཏུ་བསྟན་པས་བདག་མེད་ཅེས་དེ་དག་གི་ཡེ་ཤེས་མི་འཇུག་གོ །ཞེས་གཟུང་བ་གཟུགས་ཕུང་དང་འཛིན་པ་ཕུང་པོ་ལྷག་མ་བཞི་ལ་རྒྱུན་བརྟན་མི་བརྟན་ཡོད་པས་རྟོགས་དཀའ་སླ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རྟོགས་མ་རྟོགས་ཀྱི་ཁྱད་ཡོད་པར་འཆད་དོ། །དེ་ལྟར་འཆད་ཀྱང་སློབ་དཔོན་གྱི་བཞེད་པ་ནི་རྒྱན་སྣང་དུ། རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་དངོས་པོ་ཡོད་ན་དེ་འཛིན་པར་བྱེད་པ་རྣམས་པར་རྟོག་པ་མེད་པའི་ཤེས་པའི་རང་གི་མཚན་ཉིད་སྐྱེ་ཞིང་དེ་མེད་པར་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དངོས་པོའི་ཆོས་ཉིད་ཡིན་ན། ཐོག་མ་མེད་པའི་དུས་ཅན་གྱི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་འཛིན་པར་བྱེད་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་ པའི་ཤེས་པ་འགག་བཞིན་པས་འཕངས་པའི་རང་གི་རྒྱུད་ཀྱི་བག་ཆགས་སད་པ་ལས་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར། འཛིན་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལ་ནི་གཟུང་བའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡོད་པ་ཁོ་ན་ལས་སྐྱེ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ངེས་པ་འདི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ཞེས་སོ། །དེའི་དོན་ནི་གཟུང་བ་རང་མཚན་དུ་ཡོད་ན་རང་མཚན་རྣམ་རྟོག་ལ་མི་སྣང་བས་དེ་འཛིན་པའི་རྟོག་མེད་མ་འཁྲུལ་བའི་འཛིན་པ་ཡོད་ལ། དེ་ཡང་དེ་ལྟ་བུའི་གཟུང་བ་མེད་ན་མེད་པ་ཡིན་ཀྱང༌། གཟུང་བར་སྣང་བའི་འཛིན་པ་ནི་ཐོག་མེད་ནས་བརྒྱུད་པའི་རང་གི་རྣམ་རྟོག་སྔ་མས་བཞག་པའི་བག་ཆགས་ལས་སྐྱེས་པས་ན། གཟུང་བ་རང་བཞིན་མེད་པར་རྟོགས་པས་འཛིན་པ་ཡང་དེ་ལྟར་རྟོགས་དགོས་པའི་ངེས་པ་མེད་དོ། །རྟེན་གྱི་ཁྱད་པར་ལ་གཉིས། སྒྲུབ་པ་པོའི་རྟེན་གྱི་གང་ཟག་དང༌། སྒྲུབ་པའི་དམིགས་པ་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་རྟེན་ནོ། །དང་པོ་ནི། དེ་ནས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་གྱིས་ཉན་ཐོས་ཆེན་པོ་དེ་དག་དང་ལྷའི་བུ་དེ་དག་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་རྣམས་སམ། བདེན་པ་མཐོང་བའི་གང་ཟག་གམ། དགྲ་བཅོམ་པ་ཟག་པ་ཟད་པ་བསམ་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའམ། སྔོན་གྱི་རྒྱལ་བ་ལ་བྱ་བ་བྱས་པ་སངས་རྒྱས་བྱོན་པ་མང་པོ་ལ་དགེ་བའི་རྩ་བ་སྐྱེད་པ་དག་གམ། དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་གྱིས་ཡོངས་སུ་ཟིན་པའི་རིགས་ཀྱི་བུ་དང་རིགས་ ཀྱི་བུ་མོ་དག་ཡུམ་འདི་ལྟར་ཟབ་པ། ཞེས་པ་ནས། འདི་ལྟར་མཁས་ཤིང་མཛངས་པས་རིག་པར་བྱ་བ་འདི་ལེན་པར་འགྱུར་ཏ། ཞེས་སོ། །བརྒྱད་སྟོང་པར། ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང
Chinese
因为所依之身彻底坏灭而证悟无我，如是说。所执的自性，其余四蕴不是。在轮回中常时宣说无我，所以他们的智慧不入。如是说，所取之色蕴和能取之其余四蕴，因为有常与无常，所以有证悟难易的差别，因此说有证悟与未证悟的差别。虽然如此宣说，但论师的观点在《现观庄严论》中说：如果自相的事物存在，则执持它的那些无分别的智慧会生起自相，如果不存在则不会生起，凡是这样说的，就是事物的法性。因为执持无始时以来的色等之分别识，随着灭尽而抛弃的自相续的习气苏醒而生起。对于能取的分别，唯有从所取的分别生起才有这样的定解。如是说。其意思是，如果所取以自相存在，则自相不显现于分别念，因此有执持它的无分别无错乱的执著。而且，如果没有那样的所取，则没有。但是，显现为所取的执著，是从无始以来相续的自己的先前分别念所留下的习气所生，因此，证悟所取无自性，也必须同样证悟能取，没有这样的决定。所依的差别有二：修行者的所依补特伽罗，和修行的对境法性的所依。第一，此后，具寿善现对那些大声闻和天子们如是说：具寿们，不退转的菩萨摩诃萨们，或见谛者，或漏尽阿罗汉，思虑圆满者，或往昔的胜者已作事业，于众多佛陀生起善根者，或被善知识完全摄受的种姓之子和种姓之女们，对此甚深之母，从“如此贤善聪慧者将领受此应知”，如是说。《八千颂》中说：具寿们，不退转的菩
English
Because the dependent body is completely destroyed, one realizes selflessness, so it is said. The nature of what is grasped, the remaining four aggregates are not. In samsara, it is constantly proclaimed that there is no self, so their wisdom does not enter. It is said that because there is permanence and impermanence in the grasped form aggregate and the grasping remaining four aggregates, there is a difference in the ease and difficulty of realization, therefore it is said that there is a difference between realization and non-realization. Although it is explained in this way, the view of the teacher is stated in the Ornament of Realization: If a self-characterized thing exists, then the non-conceptual wisdom that grasps it will arise with its own character, and if it does not exist, it will not arise. Whatever is said in this way is the nature of things. Because the discriminating consciousness that grasps forms and so on from beginningless time arises from the awakening of the habitual patterns of one's own continuum that have been abandoned as they are extinguished. For grasping discrimination, there is no certainty that it arises only from grasped discrimination. So it is said. The meaning of this is that if what is grasped exists with its own character, then the self-character does not appear to the discriminating mind, therefore there is a non-conceptual, non-erroneous grasping that grasps it. Moreover, if there is no such thing to be grasped, then there is nothing. However, the grasping that appears as what is grasped arises from the habitual patterns left by one's own previous discriminating mind that has continued from beginningless time. Therefore, realizing that what is grasped has no self-nature, one must also realize that grasping is the same, there is no such certainty. There are two differences in the basis: the basis of the practitioner, the individual, and the basis of the object of practice, the nature of reality. First, then, the Venerable Subhuti said to those great Shravakas and gods: Venerable ones, the irreversible Bodhisattva Mahasattvas, or those who have seen the truth, or Arhats who have exhausted the defilements, those who have perfected their thoughts, or those who have accomplished the deeds of the previous victors, those who have generated roots of virtue in many Buddhas, or sons and daughters of good families who are completely embraced by spiritual friends, this profound mother, from "Those who are so wise and intelligent will take up this to be known," so it is said. In the Eight Thousand Verses, it is said: Venerable ones, the irreversible Bodhi-