Tibetan
་དད་པ་དེ་དག་ལས་འདིར་གང་ཞིག་གཟུང་ཞེ་ན། དེ་ལ་ཕྱོགས་གླང་དང་སློབ་དཔོན་གྱི་བཞེད་པ་སྔོན་དང་ཕྱིས་ཀྱི་ཊཱིཀ་བྱེད་ཁ་ཅིག་གཞུང་ལམ་བཏགས་པ་བ་དང་འབྲས་བུ་ཤེར་ཕྱིན་མཚན་ཉིད་པ་ཡིན་པས་སློབ་ལམ་ན་ཤེར་ཕྱིན་ཡོད་པར་བཤད་པ་བཏགས་པ་བ་ལ་དགོངས་ཤིང་མཚན་ཉིད་པ་སངས་རྒྱས་ས་ན་ཡོད་པར་བཞེད་དོ། །དགོངས་པ་བཙལ་ན་ནི་མཚན་བཏགས་ཀྱི་དོན་དུ་མི་སྣང་གི་གཙོ་ཕལ་ལ་བཞེད་པར་སྣང་སྟེ། བརྒྱད་སྟོང་དོན་བསྡུས་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས། འདིས་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་སྒྲའི་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བསྟན་ཏེ། གཙོ་བོ་དང་ཕལ་པའོ། །དེ་ལ་གཙོ་བོ་ནི་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ། །ཕལ་པ་ནི་གཞུང་དང་ལམ་ གྱི་རང་བཞིན་ནོ། ཞེས་དང༌། རྒྱན་སྣང་ལས་ཀྱང༌། ཤེས་རབ་ཕ་རོལ་ཕྱིན་གཉིས་མེད། །ཡེ་ཤེས་དེ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས། ཞེས་བྱ་བའི་ཚུལ་གྱིས་གཙོ་བོར་ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཉིད་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པས་སོ། །དེ་ལྟ་ན་ཡང་གཞུང་སྟོང་ཕྲག་བརྒྱ་པ་ལྟ་བུ་ནི་སྔར་བཤད་པ་ལྟར་གདུལ་བྱའི་རྒྱུད་ཀྱི་རྣམ་རིག་མིང་ཚིག་ཏུ་སྣང་བ་ཙམ་ཡིན་པས་ཤེར་ཕྱིན་མཚན་ཉིད་པ་མིན་ནོ། །དེས་ན་ལམ་ནི་ཕལ་པ་ཡིན་ཀྱང་མཚན་ཉིད་པར་མི་འགལ་ཏེ་མི་ཕལ་བ་བཞིན་ནོ། །འོ་ན་ལམ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་ལ་འདོད་ཅེ་ན། འདི་ལ་གསུམ། ཤེར་ཕྱིན་གྱི་མཚན་ཉིད། ས་མཚམས། ངེས་ཚིག་གོ །དང་པོ་ལ་གཉིས། གང་ལ་བརྟེན་པའི་མཚན་གཞི། དེ་ལ་བརྟེན་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། །དང་པོ་ནི། ཁ་ཅིག་ཐེག་པ་གསུམ་གྱི་ལམ་ལྔ་ཀ་ཤེར་ཕྱིན་མཚན་ཉིད་པར་སྨྲ་བ་ནི། ཤེར་ཕྱིན་ལ་བསྟོད་པ་ལས། སངས་རྒྱས་རྣམས་དང་རང་སངས་རྒྱས། །ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱིས་ངེས་བསྟེན་པའི། །ཐར་ལམ་ཁྱོད་ཉིད་གཅིག་པུ་སྟེ། །གཞན་ཞེས་བགྱི་བ་མ་མཆིས་ངེས། ཞེས་ཉན་རང་གིས་ཆོས་ཀྱི་བདག་མེད་རྟོགས་པར་འདོད་པ་ལྟར་ན་དེ་ལ་ཤེར་ཕྱིན་ཡོད་པ་མི་འགལ་ཡང་བྱམས་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་སྒྲས་ཟིན་ཚོད་དང༌། འཕགས་པ་དང་སློབ་དཔོན་གྱིས་ཉན་རང་གིས་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྤྲོས་བྲལ་དུ་རྟོགས་པར་མ་བཤད་ཅིང་མི་བཞེད་པས་འདིར་ཁས་མི་བླང་ངོ༌། །དེས་ན་ཐེག་ཆེན་གྱི་འཕགས་ལམ་གསུམ་གྱིས་ཆོས་ཐམས་ ཅད་རང་བཞིན་མེད་པར་རྟོགས་པའི་ཆ་རྣམས་མཚན་གཞིར་གཟུང་ངོ༌། །གཉིས་པ་ནི། ཆོས་ཐམས་ཅད་སྤྲོས་བྲལ་དུ་མངོན་སུམ་དུ་རྟོགས་པའི་མཁྱེན་པ་གང་མི་གནས་པའི་མྱང་འདས་སུ་ཕྱིན་པའམ་ཕྱིན་བྱེད་དོ། །དེ་ལྟར་ཡང་ཡུམ་ལས། ཆོས་རྣམས་རང་བཞིན་མེད་པར་ཡོངས་སུ་ཤེས་གྱུར་པ། །
Chinese
那么，在这些信心中，应该接受哪一个呢？对此，法称和学者的观点，以及一些前后期的注释者，认为将经文作为道路，以及将果位的般若波罗蜜多作为体性者，认为在学道位有般若波罗蜜多，这是考虑到将经文作为道路者，而将体性者认为在佛地才有。如果探究其意，似乎不是指名称的意义，而是指主次之分。如《八千颂精简释》中说：“这显示了般若波罗蜜多之语的两种意义，即主要和次要。其中，主要的是无二的智慧，次要的是经文和道路的自性。”又如《现观庄严论释》中说：“般若波罗蜜多是无二的智慧，那是如来。”以这种方式，主要将法身的如来本身视为般若波罗蜜多。即使如此，像《十万颂》这样的经文，如前所述，仅仅是调伏对象的相续中显现为名言概念，因此不是体性的般若波罗蜜多。因此，道路虽然是次要的，但与体性并不矛盾，就像普通人一样。那么，道路是指什么样的道路呢？对此有三点：般若波罗蜜多的体性、界限和定义。第一点又分为二：所依的体性和依于它的体性。第一点是，有些人说三乘的五道都是体性的般若波罗蜜多，如《赞般若波罗蜜多》中说：“诸佛和独觉，以及声闻们所必定依止的，解脱道唯有您，确定没有其他的。”如果像这样认为声闻和独觉证悟了法的无我，那么说他们有般若波罗蜜多并不矛盾，但慈氏五论等经典，以及圣者和学者们，并没有说声闻和独觉证悟了一切法无自性，也不认可这种观点，因此这里不接受。因此，应将大乘的三种圣道证悟一切法无自性的部分作为所依。第二点是，直接证悟一切法无自性的智慧，是到达或到达不住涅槃的智慧。如《母经》中说：“完全知晓诸法无自性。”
English
Now, among these beliefs, which one should be accepted? Regarding this, the views of Dignāga and the scholars, as well as some commentators of both earlier and later periods, who consider the scriptures as the path and the resulting Prajñāpāramitā as the essence, believe that Prajñāpāramitā exists in the path of learning. This is considering those who regard the scriptures as the path, while considering the essence to exist only in the Buddha-ground. If we explore the intention, it does not seem to refer to the meaning of the name, but rather to the distinction between primary and secondary. As it is said in the commentary on the condensed meaning of the Eight Thousand Verses: "This shows the two meanings of the word Prajñāpāramitā, namely primary and secondary. Among them, the primary is non-dual wisdom, and the secondary is the nature of the scriptures and the path." Also, in the Ornament of Realization, it says: "Prajñāpāramitā is non-dual wisdom, that is the Tathāgata." In this way, the Dharmakāya Tathāgata itself is mainly regarded as Prajñāpāramitā. Even so, scriptures like the Hundred Thousand Verses, as mentioned earlier, are merely appearances of names and concepts in the minds of those to be tamed, and therefore are not the essence of Prajñāpāramitā. Therefore, although the path is secondary, it does not contradict the essence, just like an ordinary person. So, what kind of path is meant? There are three aspects to this: the essence of Prajñāpāramitā, its boundaries, and its definition. The first aspect is divided into two: the basis on which it relies and the essence that relies on it. The first is that some say that all five paths of the three vehicles are the essence of Prajñāpāramitā, as it is said in the Praise of Prajñāpāramitā: "The Buddhas and Pratyekabuddhas, as well as the Śrāvakas, definitely rely on you. You alone are the path to liberation, there is definitely no other." If it is believed that Śrāvakas and Pratyekabuddhas realize the selflessness of phenomena, then it is not contradictory to say that they have Prajñāpāramitā. However, the works of Maitreya and others, as well as the noble ones and scholars, have not said that Śrāvakas and Pratyekabuddhas realize all phenomena as free from elaboration, nor do they accept this view, so it is not accepted here. Therefore, the parts of the three noble paths of the Mahāyāna that realize all phenomena as devoid of inherent existence should be taken as the basis. The second is that the wisdom that directly realizes all phenomena as free from elaboration is the knowledge that has gone or is going to the non-abiding Nirvāṇa. As it is said in the Mother Sutra: "Having fully known that all phenomena are without inherent existence."
Tibetan
འདི་ནི་ཤེས་རབ་ཕ་རོལ་ཕྱིན་མཆོག་སྤྱོད་པ་ཡིན། ཞེས་དང༌། གང་ཚེ་འདུས་བྱས་འདུས་མ་བྱས་དང་དཀར་ནག་ཆོས། །ཤེས་རབ་རྣམ་པར་བཤིག་ནས་རྡུལ་ཙམ་མི་དམིགས་ཚེ། །འཇིག་རྟེན་དག་ན་ཤེས་རབ་ཕ་རོལ་ཕྱིན་གྲངས་འགྲོ། ཞེས་སོ། །གཉིས་པ་ལ་གཉིས། བཏགས་པའི་མཐའ་དགག །གནས་པའི་དོན་དགོད་པའོ། །དང་པོ་ནི། ཁ་ཅིག་ན་རེ་སློབ་ལམ་རྣམས་གོང་ནས་གོང་དུ་ཁྱད་པར་དུ་འགྲོར་ཡོད་པས་ཤེར་ཕྱིན་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ཁོ་ན་ན་ཡོད་དེ། དེའི་དོན་ནི་ཤེས་པ་རབ་ཀྱི་མཐར་ཕྱིན་ཡིན་པས་སོ། ཞེས་ཟེར་རོ། །འདི་མི་འཐད་དེ། དེ་ལྟ་ན་ཕར་ཕྱིན་གཅིག་ཀྱང་སློབ་ལམ་ན་མེད་དགོས་པས། ཤེར་ཕྱིན་གཅིག་པུའི་ས་མཚམས་སུ་མ་ཟད་ཕར་ཕྱིན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ས་མཚམས་ཀྱང་དེ་ལྟར་འདོད་པར་གྱིས་ཤིག །དེ་ཡང་འདོད་སྙམ་ན། བྱང་འཕགས་ཀྱི་ཐབས་ཤེས་གཉིས་བསླབ་པ་གསུམ་ཚོགས་གཉིས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཕྱིན་དྲུག་ལ་འཇོག་པས་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ཁོ་ནར་ཁས་ལོངས་ཤིག །ཤེར་ཕྱིན་མེད་པའི་ཕྱིར་ཕར་ཕྱིན་དང་པོ་ལྔ་ཡང་མེད་དགོས་ཏེ། དང་པོ་ལྔར་ཕར་ཕྱིན་གྱི་མིང་འཐོབ་པ་ཆོས་རང་བཞིན་མེད་རྟོགས་ ཀྱི་ཤེར་ཕྱིན་ཀྱིས་ཟིན་པའི་མཐུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་ཡང་ཡུམ་ལས། འཁོར་ལོས་བསྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོ་རིན་པོ་ཆེ་སྣ་བདུན་དང་བྲལ་ན་འཁོར་བསྒྱུར་གྱི་མིང་མི་འཐོབ་བོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལྔ་ཡང་ཤེར་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་བྲལ་ན་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མིང་མི་འཐོབ་བོ། ཞེས་སོ། །ཡང་སློབ་ལམ་ན་བླ་མེད་བྱང་ཆུབ་ཏུ་བགྲོད་པ་དང་སྦྱིན་སོགས་ལྔ་རྣམ་མཁྱེན་དུ་མ་ནོར་བར་འཁྲིད་བྱེད་ཀྱི་འཕགས་ལམ་མེད་པ་དང༌། ཕར་ཕྱིན་བཅུ་རྫོགས་པས་ས་བཅུ་རྫོགས་པ་མི་འཐད་པར་འགྱུར་ཏེ། ཤེར་ཕྱིན་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཁྱབ་པ་ཡོད་དེ། སྡུད་པ་ལས། རྒྱལ་བ་འདས་དང་མ་བྱོན་ཕྱོགས་བཅུར་གང་བཞུགས་པ། །ཀུན་ལམ་ཕ་རོལ་ཕྱིན་པ་འདི་ཡིན་གཞན་མ་ཡིན། ཞེས་དང༌། དམུས་ལོང་དམིགས་བུ་མེད་པ་བྱེ་བ་ཁྲག་ཁྲིག་རྣམས། །ལམ་ཡང་མི་ཤེས་གྲོང་ཁྱེར་འཇུག་པར་ག་ལ་འགྱུར། །ཤེས་རབ་མེད་ན་མིག་མེད་ཕ་རོལ་ཕྱིན་ལྔ་ཡིས། །དམིགས་བུ་མེད་པས་བྱང་ཆུབ་རེག་པར་ནུས་མ་ཡིན། ཞེས་འབྱུང་ལ་ཕྱི་མ་ནི་གཞུང་ཉིད་ལས་གསལ་ལོ། །གལ་ཏེ་དེ་དག་བཏགས་པ་བ་ལ་དགོངས་སོ་ཞེ་ན། མི་འཐད་དེ། དངོས་ལ་གནོད་བྱེད་མེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ལུང་གིས་དངོས་བཏགས་སུ་གསུངས་པའི་དོན་ནི་བཤད་ཟིན་ལ། སློབ་ལམ་རྣམས་ལ་གོང་དུ་འགྲོར་ཡོད་པས་ཤེར་ཕྱིན་མིན
Chinese
这是般若波罗蜜多的殊胜行持。 无论何时，有为法、无为法以及善与恶之法，当智慧被彻底摧毁，乃至微尘也无法被观察到时，世间便存在着无数的般若波罗蜜多。分为两部分：破除假立的边见，以及确立存在的意义。第一部分是：有些人认为，由于修道之路是越来越殊胜的，所以般若波罗蜜多只存在于佛的境界中。因为它的意义是智慧达到极致。这是不对的。如果是这样，那么在修道之路上就不应该存在任何一个波罗蜜多。所以，不仅般若波罗蜜多，所有的波罗蜜多的界限都应该这样认为。如果你们也这样认为，那么菩萨圣者的方便与智慧二者，以及三学、二资粮等等，都安立在六度之中，那么所有这些都应该只存在于佛的境界中。因为没有般若波罗蜜多，所以前五个波罗蜜多也必须不存在。因为前五个获得波罗蜜多的名称，是依靠证悟诸法无自性的般若波罗蜜多的力量。就像《母经》中说的那样：“转轮王如果失去了七宝，就无法获得转轮王的名号。同样，前五个波罗蜜多如果离开了智慧的波罗蜜多，也无法获得波罗蜜多的名号。”此外，在修道之路上，通往无上菩提，以及布施等五度，如果不能正确无误地引导至遍知，那么圆满十度也就无法圆满十地，因为没有般若波罗蜜多。这是普遍存在的。如《摄颂》中所说：“过去、未来以及十方一切诸佛，其道皆是此波罗蜜多，而非其他。”又说：“盲人没有向导，纵有百千万众，亦不知路，如何能入城？无慧如盲，无目之五度，无向导故，不能证菩提。”后者在经文中已经很清楚了。如果有人说，这些都是针对假立者而言的，那也是不对的。因为这不会损害真实存在的事物。经典中说真实存在的事物是假立的，其意义已经解释过了。修道之路越来越殊胜，所以不是般若波罗蜜多。
English
This is the supreme practice of Prajñāpāramitā. Whenever conditioned phenomena, unconditioned phenomena, and white and black dharmas are utterly destroyed by wisdom, and even a particle cannot be observed, then there are countless Prajñāpāramitās in the world. It is divided into two parts: refuting the extreme of imputation, and establishing the meaning of existence. The first part is: Some say that since the paths of learning are increasingly superior, Prajñāpāramitā exists only in the realm of the Buddha. Because its meaning is the perfection of wisdom. This is not right. If that were the case, then not even one pāramitā should exist on the path of learning. Therefore, not only the boundary of Prajñāpāramitā, but also the boundary of all pāramitās should be considered in this way. If you also think so, then the two, means and wisdom, of the noble bodhisattvas, the three trainings, the two accumulations, and all of them are placed in the six perfections, then all of these should only be acknowledged in the realm of the Buddha. Because there is no Prajñāpāramitā, the first five pāramitās must also not exist. Because the first five obtain the name of pāramitā by the power of Prajñāpāramitā, which realizes that dharmas have no self-nature. As it says in the Mother Sutra: "If a wheel-turning king is without the seven precious things, he will not obtain the name of wheel-turner. Similarly, if the five pāramitās are without the Prajñāpāramitā of wisdom, they will not obtain the name of pāramitā." Furthermore, on the path of learning, progressing to unsurpassed enlightenment, and the five, generosity, etc., if they do not unerringly lead to omniscience, then the completion of the ten perfections will not lead to the completion of the ten bhūmis, because there is no Prajñāpāramitā. This is universally true. As it says in the Compendium: "All the Buddhas, past and future, who dwell in the ten directions, their path is this pāramitā, and not another." It also says: "The blind, without a guide, even if there are hundreds of thousands of millions, do not know the way, how can they enter the city? Without wisdom, like the blind, the five pāramitās without eyes, without a guide, cannot touch enlightenment." The latter is clear from the text itself. If someone says that these are directed towards imputations, that is not right. Because it does not harm what truly exists. The meaning of the scriptures saying that what truly exists is imputed has already been explained. The paths of learning are increasingly superior, so it is not Prajñāpāramitā.