Tibetan
བརྒྱ་པ་ལྟ་བུ་ནི་སྔར་བཤད་པ་ལྟར་གདུལ་བྱའི་རྒྱུད་ཀྱི་རྣམ་རིག་མིང་ཚིག་ཏུ་སྣང་བ་ཙམ་ཡིན་པས་ཤེར་ཕྱིན་མཚན་ཉིད་པ་མིན་ནོ། །དེས་ན་ལམ་ནི་ཕལ་པ་ཡིན་ཀྱང་མཚན་ཉིད་པར་མི་འགལ་ཏེ་མི་ཕལ་བ་བཞིན་ནོ། །འོ་ན་ལམ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་ལ་འདོད་ཅེ་ན། འདི་ལ་གསུམ། ཤེར་ཕྱིན་གྱི་མཚན་ཉིད། ས་མཚམས། ངེས་ཚིག་གོ །དང་པོ་ལ་གཉིས། གང་ལ་བརྟེན་པའི་མཚན་གཞི། དེ་ལ་བརྟེན་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། །དང་པོ་ནི། ཁ་ཅིག་ཐེག་པ་གསུམ་གྱི་ལམ་ལྔ་ཀ་ཤེར་ཕྱིན་མཚན་ཉིད་པར་སྨྲ་བ་ནི། ཤེར་ཕྱིན་ལ་བསྟོད་པ་ལས། སངས་རྒྱས་རྣམས་དང་རང་སངས་རྒྱས། །ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱིས་ངེས་བསྟེན་པའི། །ཐར་ལམ་ཁྱོད་ཉིད་གཅིག་པུ་སྟེ། །གཞན་ཞེས་བགྱི་བ་མ་མཆིས་ངེས། ཞེས་ཉན་རང་གིས་ཆོས་ཀྱི་བདག་མེད་རྟོགས་པར་འདོད་པ་ལྟར་ན་དེ་ལ་ཤེར་ཕྱིན་ཡོད་པ་མི་འགལ་ཡང་བྱམས་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་སྒྲས་ཟིན་ཚོད་དང༌། འཕགས་པ་དང་སློབ་དཔོན་གྱིས་ཉན་རང་གིས་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྤྲོས་བྲལ་དུ་རྟོགས་པར་མ་བཤད་ཅིང་མི་བཞེད་པས་འདིར་ཁས་མི་བླང་ངོ༌། །དེས་ན་ཐེག་ཆེན་གྱི་འཕགས་ལམ་གསུམ་གྱིས་ཆོས་ཐམས་ ཅད་རང་བཞིན་མེད་པར་རྟོགས་པའི་ཆ་རྣམས་མཚན་གཞིར་གཟུང་ངོ༌། །གཉིས་པ་ནི། ཆོས་ཐམས་ཅད་སྤྲོས་བྲལ་དུ་མངོན་སུམ་དུ་རྟོགས་པའི་མཁྱེན་པ་གང་མི་གནས་པའི་མྱང་འདས་སུ་ཕྱིན་པའམ་ཕྱིན་བྱེད་དོ། །དེ་ལྟར་ཡང་ཡུམ་ལས། ཆོས་རྣམས་རང་བཞིན་མེད་པར་ཡོངས་སུ་ཤེས་གྱུར་པ། །འདི་ནི་ཤེས་རབ་ཕ་རོལ་ཕྱིན་མཆོག་སྤྱོད་པ་ཡིན། ཞེས་དང༌། གང་ཚེ་འདུས་བྱས་འདུས་མ་བྱས་དང་དཀར་ནག་ཆོས། །ཤེས་རབ་རྣམ་པར་བཤིག་ནས་རྡུལ་ཙམ་མི་དམིགས་ཚེ། །འཇིག་རྟེན་དག་ན་ཤེས་རབ་ཕ་རོལ་ཕྱིན་གྲངས་འགྲོ། ཞེས་སོ། །གཉིས་པ་ལ་གཉིས། བཏགས་པའི་མཐའ་དགག །གནས་པའི་དོན་དགོད་པའོ། །དང་པོ་ནི། ཁ་ཅིག་ན་རེ་སློབ་ལམ་རྣམས་གོང་ནས་གོང་དུ་ཁྱད་པར་དུ་འགྲོར་ཡོད་པས་ཤེར་ཕྱིན་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ཁོ་ན་ན་ཡོད་དེ། དེའི་དོན་ནི་ཤེས་པ་རབ་ཀྱི་མཐར་ཕྱིན་ཡིན་པས་སོ། ཞེས་ཟེར་རོ། །འདི་མི་འཐད་དེ། དེ་ལྟ་ན་ཕར་ཕྱིན་གཅིག་ཀྱང་སློབ་ལམ་ན་མེད་དགོས་པས། ཤེར་ཕྱིན་གཅིག་པུའི་ས་མཚམས་སུ་མ་ཟད་ཕར་ཕྱིན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ས་མཚམས་ཀྱང་དེ་ལྟར་འདོད་པར་གྱིས་ཤིག །དེ་ཡང་འདོད་སྙམ་ན། བྱང་འཕགས་ཀྱི་ཐབས་ཤེས་གཉིས་བསླབ་པ་གསུམ་ཚོགས་གཉིས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཕྱིན་དྲུག་ལ་འཇོག་པས་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ཁོ་ནར་ཁས་ལོངས་ཤིག །ཤེར་ཕྱིན་མེད་པའི་ཕྱིར་ཕར་ཕྱིན་དང་པོ་ལྔ་ཡང་མེད་དགོས་ཏེ། དང་པོ་ལྔར་ཕར་ཕྱིན་གྱི་མིང་འཐོབ་པ་ཆོས་རང་བཞིན་མེད་རྟོགས་ ཀྱི་ཤེར་ཕྱིན་ཀྱིས་ཟིན་པའི་མཐུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་ཡང་ཡུམ་ལས། འཁོར་ལོས་བསྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོ་རིན་པོ་ཆེ་སྣ་བདུན་དང་བྲལ་ན་འཁོར་བསྒྱུར་གྱི་མིང་མི་འཐོབ་བོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལྔ་ཡང་ཤེར་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་བྲལ་ན་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མིང་མི་འཐོབ་བོ། ཞེས་སོ། །ཡང་སློབ་ལམ་ན་བླ་མེད་བྱང་ཆུབ་ཏུ་བགྲོད་པ་དང་སྦྱིན་སོགས་ལྔ་རྣམ་མཁྱེན་དུ་མ་ནོར་བར་འཁྲིད་བྱེད་ཀྱི་འཕགས་ལམ་མེད་པ་དང༌། ཕར་ཕྱིན་བཅུ་རྫོགས་པས་ས་བཅུ་རྫོགས་པ་མི་འཐད་པར་འགྱུར་ཏེ། ཤེར་ཕྱིན་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཁྱབ་པ་ཡོད་དེ། སྡུད་པ་ལས། རྒྱལ་བ་འདས་དང་མ་བྱོན་ཕྱོགས་བཅུར་གང་བཞུགས་པ། །ཀུན་ལམ་ཕ་རོལ་ཕྱིན་པ་འདི་ཡིན་གཞན་མ་ཡིན། ཞེས་དང༌། དམུས་ལོང་དམིགས་བུ་མེད་པ་བྱེ་བ་ཁྲག་ཁྲིག་རྣམས། །ལམ་ཡང་མི་ཤེས་གྲོང་ཁྱེར་འཇུག་པར་ག་ལ་འགྱུར། །ཤེས་རབ་མེད་ན་མིག་མེད་ཕ་རོལ་ཕྱིན་ལྔ་ཡིས། །དམིགས་བུ་མེད་པས་བྱང་ཆུབ་རེག་པར་ནུས་མ་ཡིན། ཞེས་འབྱུང་ལ་ཕྱི་མ་ནི་གཞུང་ཉིད་ལས་གསལ་ལོ། །གལ་ཏེ་དེ་དག་བཏགས་པ་བ་ལ་དགོངས་སོ་ཞེ་ན། མི་འཐད་དེ། དངོས་ལ་གནོད་བྱེད་མེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ལུང་གིས་དངོས་བཏགས་སུ་གསུངས་པའི་དོན་ནི་བཤད་ཟིན་ལ། སློབ་ལམ་རྣམས་ལ་གོང་དུ་འགྲོར་ཡོད་པས་ཤེར་ཕྱིན་མིན་པའི་རིགས་པས་གནོད་པ་ཡང་མིན་ཏེ། དེ་ལྟ་ན་ཕར་ཕྱིན་དང་པོ་ལྔ་ལ་ཡང་གསུངས་པར་འགྱུར་རོ། །འདོད་པར་ ཡང་མི་ནུས་ཏེ། གཞན་དུ་ན་སློབ་ལམ་ན་སྤྱད་པར་བྱ་བའི་ཕར་ཕྱིན་མེད་པས་སྤྱོད་པ་པོ་བྱང་འཕགས་མེད་པར་ཧ་ཅང་ཐལ་ལོ། །དེ་ལྟར་སློབ་ལམ་ན་ཤེར་ཕྱིན་ཡོད་པར་ཐེག་བསྡུས་ལས་ཀྱང༌། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ནི་ཁྱད་པར་མེད་དེ་ཇི་སྐད་དུ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་གནས་ནས་མི་གནས་པའི་ཚུལ་གྱིས་དེ་ལས་གཞན་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་སྒོམ་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། ཞེས་སོ། །དེ་ལྟར་ན་སློབ་ལམ་དང་ཤེར་ཕྱིན་འགལ་བར་འདོད་པ་དག་གིས་བདེ་བར་གཤེགས་པ་ཀུན་གྱི་གཤེགས་ཤུལ། རྒྱལ་བ་རྣམས་ཀྱི་ཟག་མེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་སྐྱེད་བྱེད། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཐར་ལམ་ཚོལ་བའི་མིག་གཅིག་པུ་དེ་ཉིད་སྤངས་པས། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡུམ་འཚོ་བ་དང་ཕྲལ་ཞིང་རྒྱལ་སྲས་
Chinese
如《百论》等，如前所说，仅仅是调伏对境相续中的名言识，因此不是般若波罗蜜多的体性。因此，道虽然是世俗的，但与体性不相违，就像普通人一样。那么，你认为什么样的道是（般若波罗蜜多）呢？这里有三点：般若波罗蜜多的体性、界限、词义。第一点分为两方面：所依的体性、依于此的体性。第一方面是：有些（人）说三乘的五道都是般若波罗蜜多的体性，这是因为在赞颂般若波罗蜜多中说：“诸佛与独觉，声闻众皆定依，解脱道汝唯一，无余可称说。”如是，声闻、独觉如果认为证悟了法无我，那么他们有般若波罗蜜多并不相违，但慈氏（弥勒）诸论的言词所及的范围，以及圣者和论师们没有说声闻、独觉证悟一切法离戏，也不这样认为，因此这里不予承认。因此，大乘的三种圣道证悟一切法无自性的部分，作为所依的体性来取舍。第二方面是：直接证悟一切法离戏的智慧，即已到达或正在到达不住涅槃。如是，在《母经》中也说：“诸法无自性，若能善知解，是行般若波罗蜜，最胜之行境。”以及“何时有为无为法，黑白诸法等，智慧善摧毁，不见丝毫分，尔时世间称，此为般若波罗蜜。”第二点分为两方面：遮破假立的边际、安立存在的意义。第一方面是：有些人说，学道是从高到高有差别的，因此般若波罗蜜多只存在于佛地，因为它的意思是智慧到达了极点。这是不合理的，如果这样，那么一个度（波罗蜜多）在学道中也不应该有，所以不仅是般若波罗蜜多的界限，而且所有度（波罗蜜多）的界限也应该这样认为。如果也这样认为，那么菩萨圣者的方便与智慧二者、三学、二资粮等一切都安立在六度中，那么所有这些也应该只承认在佛地。因为没有般若波罗蜜多，所以第一
English
Like the Hundred Treatises, as previously explained, it is merely the appearance of conceptual consciousness in the minds of those to be tamed, and therefore it is not the nature of Prajñāpāramitā. Therefore, although the path is mundane, it is not contradictory to its nature, just like an ordinary person. So, what kind of path do you consider (to be Prajñāpāramitā)? There are three aspects here: the nature of Prajñāpāramitā, its boundary, and its definition. The first aspect has two parts: the basis on which it relies, and the nature that relies on it. The first aspect is: Some (people) say that all five paths of the three vehicles are the nature of Prajñāpāramitā, because in the praise of Prajñāpāramitā it is said: "Buddhas and Pratyekabuddhas, and Śrāvakas all rely on it, the path of liberation is only you, there is nothing else to be said." Thus, if Śrāvakas and Pratyekabuddhas believe that they have realized the selflessness of phenomena, then it is not contradictory for them to have Prajñāpāramitā, but the scope of the words of the Maitreya's treatises, and the fact that the noble ones and teachers do not say that Śrāvakas and Pratyekabuddhas realize all phenomena as free from elaboration, and do not believe so, therefore it is not accepted here. Therefore, the parts of the three noble paths of the Mahāyāna that realize all phenomena as without inherent existence are taken as the basis of the nature. The second aspect is: the wisdom that directly realizes all phenomena as free from elaboration, that is, having reached or being in the process of reaching non-abiding Nirvāṇa. Thus, in the Mother Sutra it is also said: "If one knows that all phenomena are without inherent existence, this is the practice of the supreme Prajñāpāramitā." And "When conditioned and unconditioned phenomena, black and white dharmas, are well destroyed by wisdom, and not even a particle is seen, then the world calls this Prajñāpāramitā." The second point has two aspects: refuting the limits of imputation, and establishing the meaning of existence. The first aspect is: Some people say that the paths of learning are different from higher to higher, so Prajñāpāramitā only exists in the Buddha-ground, because its meaning is that wisdom has reached the ultimate. This is unreasonable, if so, then not even one pāramitā should exist in the path of learning, so not only the boundary of Prajñāpāramitā, but also the boundary of all pāramitās should be considered in this way. If you also think so, then the two, method and wisdom, of the Bodhisattva noble ones, the three trainings, the two accumulations, etc., are all established in the six pāramitās, then all of these should also be admitted only in the Buddha-ground. Because there is no Prajñāpāramitā, so the first
Chinese
而且，如果缺少智慧波罗蜜多，那么前五个波罗蜜多也无法获得波罗蜜多的名称，因为获得前五个波罗蜜多的名称的力量在于证悟诸法无自性的智慧波罗蜜多。正如《母经》中所说：“如果转轮王没有七宝，就无法获得转轮王的名称。同样，如果前五个波罗蜜多没有智慧波罗蜜多，也无法获得波罗蜜多的名称。”此外，在学道上，如果没有引导布施等五度不错误地趋向遍智的圣道，并且圆满了十度也不能圆满十地，因为缺少智慧波罗蜜多。这是有遍及性的，如《摄颂》中所说：“诸佛已逝及未至，十方何处所安住，一切道即波罗蜜，此是而非其他道。”又说：“盲人无引导，百千俱胝数，不知路何往，岂能入城郭？无慧如盲人，无目五度行，无引导故彼，不能证菩提。”后者在经文中已经很清楚了。如果有人说，这些是就假立而言的，那是不合理的，因为没有损害实有的理由。经文中所说的将实有说成假立的意义已经解释过了。对于学道来说，因为有向上进步的可能性，所以用非智慧波罗蜜多的理证来损害也是不合理的。如果是这样，那么前五个波罗蜜多也会被这样说。即使想要这样认为也是不可能的，否则，在学道上就没有可以修习的波罗蜜多，因此修习者就不是圣者，这将是绝对的过失。因此，在学道上存在智慧波罗蜜多，如《摄大乘论》中所说：“智慧波罗蜜多与无分别智没有区别，正如所说：菩萨安住于智慧波罗蜜多，以不住的方式修习其他波罗蜜多，从而圆满。”因此，那些认为学道与智慧波罗蜜多相违背的人，舍弃了诸佛的足迹，诸佛无漏蕴的生因，菩萨们寻求解脱道的唯一眼睛，从而使如来之母与生命分离，并使佛子
English
Moreover, the first five pāramitās also cannot obtain the name of pāramitā if the prajñāpāramitā is missing, because the power to obtain the name of the first five pāramitās lies in the prajñāpāramitā that realizes the absence of inherent existence of phenomena. As it is said in the Mother Sutra: "If a cakravartin king is without the seven precious things, he will not obtain the name of cakravartin. Similarly, if the first five pāramitās are without the prajñāpāramitā, they will not obtain the name of pāramitā." Furthermore, on the path of learning, if there is no noble path that leads the five, such as giving, without error to omniscience, and the ten bhūmis cannot be perfected by perfecting the ten pāramitās, because the prajñāpāramitā is missing. This is pervasive, as it is said in the Compendium: "The Buddhas who have passed away and have not yet come, wherever they dwell in the ten directions, all paths are pāramitā, this is it and not other paths." It also says: "Blind people without a guide, hundreds of thousands of koṭis, do not know where to go, how can they enter the city? Without wisdom, like blind people, the five pāramitās without eyes, without a guide, cannot touch enlightenment." The latter is clear in the text itself. If someone says that these are intended to be nominal, that is unreasonable, because there is no reason to harm the real. The meaning of the scriptures saying that the real is nominal has already been explained. For the path of learning, since there is the possibility of progressing upwards, it is also unreasonable to harm it with reasoning that is not prajñāpāramitā. If that were the case, then the first five pāramitās would also be said to be so. Even if one wanted to think so, it would be impossible, otherwise, there would be no pāramitā to practice on the path of learning, therefore the practitioner would not be a noble one, which would be an absolute fault. Therefore, prajñāpāramitā exists on the path of learning, as it is said in the Mahāyānasaṃgraha: "There is no difference between prajñāpāramitā and non-conceptual wisdom, as it is said: A bodhisattva dwells in prajñāpāramitā, and perfects the practice of other pāramitās in a non-dwelling manner." Therefore, those who think that the path of learning and prajñāpāramitā are contradictory, abandon the footprints of all the Sugatas, the cause of the undefiled aggregates of the Buddhas, the only eye for bodhisattvas to seek the path of liberation, thereby separating the mother of the Tathāgatas from life, and making the Buddha's son