Tibetan
ངོན་རྟོགས་མེད་པར་ཐལ་ལོ། །དེའི་ཕྱིར་དོན་བསྡུས་སྒྲོན་མེར། མངོན་རྟོགས་ཤེས་རྒྱུད་རིམ་པ་སྟེ། །དངོས་པོ་བརྒྱད་ནི་བརྗོད་བྱ་ལ། །སྐབས་ནི་རྗོད་བྱེད་ཤཱནྟི་གསུངས། ཞེས་པ་ནི་ཤཱནྟི་པའི་གཞུང་ལ་གསལ་ཁ་མི་སྣང་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་འདོད་པར་བྱའོ། །གསུམ་པ་ལ་གཉིས། འདོད་ པ་དགོད་པ་དང༌། དེའི་འཐད་ཕྱོགས་བསྟན་པའོ། །དང་པོ་ལ་གསུམ། གནོད་འཇོམས་དང༌། ཕྱོགས་གླང་རྗེས་འབྲང་དང་བཅས་པ་དང༌། དེ་ལས་གཞན་པའི་ལུགས་སོ། །དང་པོ་ནི། ཡུམ་གསུམ་གནོད་འཇོམས་ལས། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལ་དོན་དམ་པར་ན་སྨོན་ལམ་དང༌། བརྩོན་འགྲུས་བརྩམས་པ་དང༌། ཉོན་མོངས་པ་དང༌། ལས་དང་། སྡུག་བསྔལ་དང་། འཁོར་བ་དང༌། རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང༌། ཡོན་ཏན་དང༌། ཤེས་པར་བྱ་བ་དང༌། རྣམ་པ་འདི་དགུའི་ཕ་རོལ་ཏུ་སོན་པའི་ཕྱིར། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཡེ་ཤེས་རྣམ་པར་མི་རྟོགས་པ་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་བསྡུས་པ་ལ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ནས་དེའི་རྗེས་ལ་ཐོབ་པ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བཅས་པ་དང་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་མེ་ལོང་ལྟ་བུ་དང༌། མཉམ་པ་ཉིད་དང༌། སོ་སོར་རྟོག་པ་དང༌། བྱ་བ་སྒྲུབ་པའི་ཡེ་ཤེས་རྣམས་ཀྱང་དེའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར། འབྲས་བུ་ལ་རྒྱུར་བཏགས་ཏེ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་བྱ་བར་བསྟན་ཏོ། ཞེས་འབྱུང་ཞིང་གཞན་ཡང་ཉན་རང་དགྲ་བཅོམ་པའི་ཡེ་ཤེས་རྣམས་ཤེར་ཕྱིན་གྱི་འབྲས་བུ་དང༌། གཞུང་རྣམས་ཤེར་ཕྱིན་གྱི་རྒྱུ་ཡིན་པས་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་མིང་གིས་བཏགས་པ་དང༌། མོས་སྤྱོད་ནས་ས་ཆོས་ཀྱི་སྤྲིན་གྱི་བར་གྱི་བྱང་སེམས་ཀྱི་རྟོགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཤེར་ཕྱིན་གྱི་མིང་ཙམ་འཇུག་པའི་བཏགས་པ་བར་བཤད་ཅིང༌། འབུམ་གྱི་གནོད་འཇོམས་ལས་ཀྱང་དེ་ཇི་ལྟ་བར་བཤད་ ལ། མན་ངག་རྗེས་འབྲང་དུ་ཡང་གནོད་འཇོམས་གཉིས་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ། །འདིར་སྔ་མ་རྣམས་ཀྱིས་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་འཁྲུལ་ནས་ཤེར་ཕྱིན་དངོས་རྒྱུན་མཐའི་ཡེ་ཤེས་ལ་བཞེད་པར་འཆད་པ་ནི་དགོངས་པ་མིན་ཏེ། ཤེར་ཕྱིན་དངོས་བཏགས་རྣམས་བཤད་པའི་འཕྲོས་ཉིད་ནས་གནོད་འཇོམས་གཉིས་དང་མན་ངག་རྗེས་འབྲང་དུ། དེ་ལྟར་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་བྱ་བར་བརྗོད་པ་འདི་རྣམས་ལས་འདིར་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སར་གཏོགས་པའི་ཤེས་རབ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ལ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ཞིང༌།
Chinese
否则将成为无证悟的过失。因此在《义聚明灯论》中说：“现观是识相续次第，八事是所说义，境是能说寂天论师所说。”虽然寂天论师的论典中没有明显的说明，但也应如是承许。第三有二，立宗和说明其理。第一有三，断灭论者，随顺世亲者，以及其他宗派。第一，在《三部般若摄颂》的断灭论者中说：“所谓的般若波罗蜜多，就胜义谛而言，是由于已超越了愿、精进、烦恼、业、痛苦、轮回、分别念、功德、所知和这九种相，因此，将出世间的无分别智慧，以金刚喻定摄持，称为般若波罗蜜多。”然后，随之而获得的，包括有分别和无分别的如镜般的智慧、平等性、个别自证智和成所作智，也因为是从其因产生的，所以将果安立为因，而宣说了般若波罗蜜多。此外，声闻、独觉、阿罗汉的智慧是般若波罗蜜多的果，论典是般若波罗蜜多的因，因此以因和果的名称来安立。从胜解行到法云地之间的菩萨的一切证悟，也只是假立为般若波罗蜜多的名称。在《十万颂般若经》的断灭品中也如是宣说。在《窍诀随行》中也与两个断灭品相同地宣说。此处，先前的人们误以为金刚喻定是般若波罗蜜多，而解释为般若波罗蜜多真实相续的边际智慧，这不是（佛陀的）密意。因为在宣说了般若波罗蜜多的真实和假立之后，在两个断灭品和《窍诀随行》中说：“如是宣说般若波罗蜜多，从这些所说中，此处是指属于佛地的出世间无分别智慧，称为般若波罗蜜多。”
English
Otherwise, it would be a fault of not having realization. Therefore, in the 'Lamp Summarizing the Meaning,' it says, 'Manifest cognition is the order of the stream of consciousness; the eight topics are the objects to be expressed; the occasion is the expression, as stated by Shantipa.' Although there is no clear explanation in Shantipa's treatises, it should be accepted as such. The third has two parts: stating the position and showing its reasons. The first has three parts: the nihilists, those who follow Vasubandhu, and other systems. The first is: In the 'Nihilists' of the Three Mother Prajnas, it says, 'What is called Prajnaparamita, in the ultimate sense, is because it has gone beyond aspiration, diligence, afflictions, karma, suffering, samsara, conceptual thought, qualities, objects of knowledge, and these nine aspects. Therefore, the non-conceptual wisdom that transcends the world, gathered by the vajra-like samadhi, is called Prajnaparamita.' Then, what is obtained after that, the wisdom with and without conceptual thought, like a mirror, equality, individual discriminating wisdom, and the wisdom of accomplishing activities, are also called Prajnaparamita because they arise from that cause, so the result is designated as the cause. Furthermore, the wisdom of Hearers, Solitary Realizers, and Arhats are the results of Prajnaparamita, and the treatises are the causes of Prajnaparamita, so they are designated by the names of cause and result. All the realizations of Bodhisattvas from aspiration to the cloud of Dharma are also said to be merely designated by the name of Prajnaparamita. In the 'Nihilists' of the Hundred Thousand Verses, it is also explained in the same way. In the 'Manual of Practice,' it is also explained in accordance with the two 'Nihilists.' Here, the former ones, mistaking the vajra-like samadhi for Prajnaparamita, explain it as the ultimate wisdom of the actual continuum of Prajnaparamita, which is not the intention. Because after explaining the actual and designated Prajnaparamita, in the two 'Nihilists' and the 'Manual of Practice,' it says, 'Thus, these expressions called Prajnaparamita, from these statements, here it refers to the non-conceptual wisdom that transcends the world, belonging to the Buddha's state, which is called Prajnaparamita.'
Tibetan
ཁྱད་པར་དུ་ཕྱི་མ་ལས། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་ཡང་དག་པར་བསྡུས་པའི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་བརྗོད་དོ་ཞེས་འབྱུང་བ་དང༌། གནོད་འཇོམས་ཀྱི་སྐབས་གཞན་དུ་ཡང་རྡོར་ཏིང་རྣམ་མཁྱེན་གྱི་ཡེ་ཤེས་ལ་བཤད་པ་དང༌། ས་བཅུ་པ་མན་ཆད་ཀྱི་རྟོགས་པ་བཏགས་པ་བར་བཤད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེས་ན་འདི་ཡི་དགོངས་པ་ནི། སྟོང་ཉིད་ཀྱི་བཤད་པའི་སྐབས་སུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རྡོར་ཏིང་ཡུལ་གང་ལ་ཡང་མི་དམིགས་པར་བཤད་པས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ལ་མཉམ་གཞག་རྡོར་ཏིང་སྣང་མེད་དང༌། རྗེས་ཐོབ་སྣང་བཅས་གཉིས་ལས་ཕྱི་མའི་རྟོག་བཅས་དང་རྟོག་མེད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་བཞི་རྣམས་ནི་ཤེར་ཕྱིན་བཏགས་པ་བ་ཡིན་ལ་སྔ་མ་མཚན་ཉིད་པར་བཞེད་དོ། །གཉིས་པ་ནི། རྒྱན་སྣང་ལས། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ ལྡན་འདས་ཀྱི་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་ནི་དངོས་ཡིན་ལ། དེ་ཐོབ་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ཉིད་ཀྱིས་ན་ཚིག་དང་ངག་གི་ཚོགས་ཀྱི་གཞུང་དང་མཐོང་བ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་ལམ་ལ་ཡང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཏགས་པའོ། །དེ་ཡང་སློབ་དཔོན་ཕྱོགས་ཀྱི་གླང་པོའི་ཞལ་སྔ་ནས་ཀྱིས། ཤེས་རབ་ཕ་རོལ་ཕྱིན་གཉིས་མེད། །ཡེ་ཤེས་དེ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས། །བསྒྲུབ་བྱའི་དོན་དེ་དང་ལྡན་པས། །གཞུང་ལམ་དག་ལ་དེ་སྒྲ་ཡིན། ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སོ། །ཚིག་གསལ་དུ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་དང༌། དེ་ལ་བརྟེན་པའི་ཤེར་ཕྱིན་གཉིས་ལས། དང་པོ་ནི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ཆོས་ཅན་ལས་དེ་ཉིད་དང་གཞན་དུ་བརྗོད་དུ་མེད་པ་སྟེ། མདོ་ལས། ཤེར་ཕྱིན་ཡི་གེ་མ་ཡིན་ཏེ་དེ་ལ་སུ་ཡང་སྟོན་པ་དང་ཉན་པ་དང་ཤེས་པར་བྱེད་པ་མེད་དོ་ཞེས་སོ། །འདི་མ་རྟོགས་ན་ཤེས་རབ་ཡིན་ཀྱང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པར་ག་ལ་འགྱུར། དེའི་ཕྱིར་སེམས་བྱུང་དགེ་བ་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་འདུས་བྱས་ལ་ཤེར་ཕྱིན་དུ་བཞག་པ་ཡང་དེ་རྟོགས་པའི་མཐུས་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ་ནི། རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་སྙིང་མེད་ན་བརྟེན་པ་སེམས་མི་གནས་ལ། དེ་མེད་ན་དབང་པོ་དང་བཅས་པའི་ལུས་མི་གནས་པས་སྙིང་དེ་རབ་ཏུ་གཅེས་པ་ལྟར། དེ་བཞིན་ཉིད་མེད་ན་ཡང་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་དམིགས་པ་གང་ལ་བརྟེན་ནས་ཀྱང་མི་སྐྱེ་ལ། དེ་མེད་ན་དེ་ཐོབ་པའི་ཆེད་དུ་སྦྱོར་བའི་ལམ་དང་གཞུང་དག་ཀྱང་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །དེས་ན་དེ་གསུམ་ཡང་རང་བཞིན་ལ་བརྟེན་པ་ ཡིན་ནོ། །དེ་དག་ལས་ཀྱང་མི་རྟོག་ཡེ་ཤེས་ནི
Chinese
特別是後者中說到，以超脫世間、無分別的如金剛般的等持，完全攝持的如來們的智慧，被稱為般若波羅蜜多。在其他降伏損害的章節中，也講述了金剛等持、現觀一切智的智慧。因為第十地以下的證悟被說是假立的。因此，此處的意旨是，在講述空性的時候，因為佛陀的金剛等持不緣任何對象，所以在佛陀的果位上，安住的金剛等持是無顯現的，後得位是有顯現的，這二者中，後者的有分別和無分別的四種智慧是般若波羅蜜多的假立，而前者被認為是自性。第二種觀點是，在《現觀莊嚴論》中說到，佛陀薄伽梵的無二智慧如幻化一般是真實的，因為獲得它並與之相符，所以詞句和語句集合的論典以及見道等具有相狀的道也被稱為般若波羅蜜多，這是假立的。而且，學部論師陳那的尊顏也說過：「智慧到彼岸無二，彼智慧即如來，因具備所證之義，故經道等有彼名。」《釋論》中說，本性和依賴於它的般若波羅蜜多這二者中，第一種是諸法之法性，無法從法相上說它與法性相同或相異。經中說：「般若波羅蜜多不是文字，因為其中沒有人指示、聽聞和了解。」如果不了解這個，即使是智慧又怎麼能成為到彼岸呢？因此，將特別殊勝的善心所造作的法安立為般若波羅蜜多，也是因為了解它的力量。第二種是，如果作為所依的心沒有，則能依的心也無法安住；如果沒有心，則包括感官在內的身體也無法安住，如同心臟非常珍貴一樣；同樣，如果沒有真如，則無分別的智慧也無法依賴任何對象而生起；如果沒有真如，則為了獲得它而修習的道和論典等也將不復存在。因此，這三者也都是依賴於自性的。在這些之中，無分別的智慧是
English
Especially in the latter, it is said that the wisdom of the Tathagatas, perfectly gathered by the non-conceptual, diamond-like samadhi that transcends the world, is called Prajnaparamita. In other chapters on subduing harm, the wisdom of Vajra Samadhi and Sarvajnana is also discussed. Because the realization below the tenth bhumi is said to be imputed. Therefore, the intention here is that when explaining emptiness, because the Buddha's Vajra Samadhi does not focus on any object, on the Buddha's level, the Samadhi of meditative equipoise is non-manifesting, and the subsequent attainment is manifesting. Among these two, the four wisdoms of the latter, conceptual and non-conceptual, are imputed Prajnaparamita, while the former is considered to be the nature. The second view is that in the Ornament of Realization, it is said that the non-dual wisdom of the Buddha Bhagavan, like illusion, is real. Because of attaining it and being in accordance with it, the scriptures of words and collections of speech, as well as the paths with characteristics such as the path of seeing, are also called Prajnaparamita, which is imputed. Moreover, the venerable face of Acharya Dignaga also said: 'Wisdom gone beyond is non-dual, that wisdom is the Tathagata, because it possesses the meaning to be attained, therefore the scriptures and paths have that name.' In the Clear Words, among the two, the nature and the Prajnaparamita that depends on it, the first is the Dharmata of all dharmas, which cannot be said to be the same or different from the Dharmata of dharmas. The sutra says: 'Prajnaparamita is not a letter, because there is no one to indicate, hear, or understand it.' If one does not understand this, how can wisdom become gone beyond? Therefore, establishing the particularly excellent virtuous mental factors as Prajnaparamita is also due to the power of understanding it. The second is that if the heart, which is the basis, is absent, then the mind that relies on it cannot abide; if there is no mind, then the body, including the senses, cannot abide, just as the heart is very precious; similarly, if there is no suchness, then non-conceptual wisdom cannot arise relying on any object; if there is no suchness, then the paths and scriptures that are practiced to attain it will also cease to exist. Therefore, these three also depend on the nature. Among these, non-conceptual wisdom is