Tibetan
ནས་སོ་སོར་འདོད་བ་ལྟ་བུའོ། །གལ་ཏེ་མི་འདི་ཕྱོགས་གཅིག་སྟེ་བདག་གི་ ངོས་ནས་ལྷ་ཡིན་ལ་ཕྱོགས་གཅིག་པ་སྟེ་ལུས་ཀྱི་ངོས་ནས་མི་ནི་ཡིན་པར་གྱུར་ན། དེའི་ཚེ་ལྷའི་ཕྱོགས་གཅིག་མིའི་དུས་སུ་ཡང་གནས་པས་རྟག་པ་དང་། མིའི་ཕྱོགས་གཅིག་ལྷའི་དུས་སུ་ཞིག་པས་མི་རྟག་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་ན། མིའི་འགྲོ་བའི་ཆ་གཅིག་ལྷས་བསྡུས་ལ་ཆ་གཅིག་མིས་བསྡུས་པ་དེ་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་སྔོན་གྱི་མཐའ་ལ་དམིགས་ནས་རྟག་མི་རྟག་གཉིས་ཀར་ལྟ་བ་ཡང་མི་འཐད་དོ། །གལ་ཏེ་རྟག་པ་དང་མི་རྟག་པ་གཉིས་ཀ་ངོ་བོས་གྲུབ་པར་གྱུར་ན་ནི་རྟག་པ་ཡང་མ་ཡིན་མི་རྟག་པ་ཡང་མིན་བ་ངོ་བོས་གྲུབ་པར་འགྱུར་བ་འདོད་ལ་རག་ན། དེ་གཉིས་ངོ་བོས་གྲུབ་པ་སྔར་བཀག་པས་མི་འགྲུབ་བོ། །འདིར་འགྲེལ་པས་རྟག་པ་ཅུང་ཟད་ཅིག་ཡོད་ན་དེ་ཕྱིས་མི་རྟག་པར་མཐོང་བ་ལས་རྟག་པ་མིན་པ་དང་མི་རྟག་པ་ཅུང་ཟད་ཅིག་ཡོད་ན་ནི། དེ་ཕྱིས་རྟག་པར་འགྱུར་བ་ལས་མི་རྟག་པ་མིན་པ་འགྲུབ་ནའང་ཞེས་གསུངས་པའི་རིགས་པ་དེའི་དོན་ཇི་ལྟར་ཡིན་སྙམ་ན། མི་ལྷར་སྐྱེ་བ་ལྟ་བུ་དེ་ལ་མིའི་བདག་རྟག་པ་ཅིག་ཡོད་ན་དེས་ལྷའི་ལུས་བླངས་པའི་ཚེ་མིའི་ཕུང་པོ་འདོར་བས། ཆ་དེ་ནས་རྟག་པ་མིན་བ་དང་མིའི་ཕུང་བོ་འདོར་རྒྱུ་མི་རྟག་པ་ཅིག་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོད་ན། ལྷའི་ལུས་བླངས་པའི་ཚེ་ཕུང་པོ་དེ་ཞིག་ཀྱང་འདོར་བ་པོ་རྟག་པར་ཡོད་པས། ཆ་དེ་ནས་མི་རྟག་པ་ཡང་མིན་པའི་གཉིས་མིན་གྱི་མཐར་ལྟ་བ་དེ་རིགས་ནའང་དེ་གཉིས་མེད་ཅེས་པའི་དོན་ནོ། །འདི་ནི་གཉིས་ཡིན་གྱི་མུ་དེ་ཉིད་རྣམ་གྲངས་པས་གཉིས་ཀ་མིན་པའི་མུར་ཡང་བཤད་པའི་ལུགས་སོ། །གལ་ཏེ་ཐོག་མེད་ནས་ སྐྱེ་འཆི་བརྒྱུད་མར་བྱས་པའི་སྒོ་ནས་འཁྱམས་ཤིང་ད་དུང་ཡང་འཁྱམས་པར་འགྱུར་བའི་དངོས་པོ་ཡོད་པས་འཁོར་བ་པོ་རྟག་པ་ཅིག་ཡོད་ལ་དེ་ཡང་བདག་ཡིན་ནོ་སྙམ་ན། གལ་ཏེ་བདག་གམ་ཕུང་པོ་གང་ཞིག་ཚེ་སྔ་མའི་འགྲོ་བ་གང་ནས་འགྲོ་བ་གཞན་གར་འོང་བར་འགྱུར་ཞིང༌། སླར་ཡང་འགྲོ་བ་གཞན་གང་དུའང་འགྲོ་བར་འགྱུར་བ་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོད་ན། དེའི་ཕྱིར་འཁོར་བ་ཐོག་མ་མེད་པ་ནས་འཁོར་བར་འཁོར་བ་ཞིག་རང་བཞིན་གྱིས་གྲུབ་པར་འགྱུར་ནའང་དེ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། བདག་གམ་ཕུང་པོ་རང་བཞིན་གྱིས་གྲུབ་བ་རྟག་མི་རྟག་གང་ཡང་གཞན་ནས་འདིར་འོང་བ་དང༌། འདི་ནས་གཞན་དུ་འགྲོ་བ་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་ཏེ་འདི་ནི་བཅུ་དྲུག་པར་བཤད་ཟིན་ཏོ། །དེའི་ཕྱིར་འཁོར་བ་པོ་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོད་པར་མི་རིགས་སོ། །དེ་ལྟར་
Chinese
就像各自所希望的那样。如果这个人一方面，从我的角度来说是天神，另一方面，从身体的角度来说是人，那么，天神的一方面在人的时候也存在，所以是常恒的；人的一方面在天神的时候毁灭，所以就变成无常了。人道的某一部分被天神摄取，一部分被人摄取，这也是不合道理的。因此，执着于前际而观察常与无常二者也是不合理的。如果常恒和无常二者以自性成立，那么既不是常恒也不是无常以自性成立就取决于希望了。既然之前已经遮止了二者以自性成立，所以是不能成立的。这里注释者说，如果稍微有一点常恒，那么后来看到它变成无常，由此成立不是常恒，如果稍微有一点无常，那么它后来变成常恒，由此也能成立不是无常，像这样所说的道理是什么意思呢？比如人转生为天神，如果有一个人的常恒的“我”，那么当他取得天神的身体时，就会舍弃人的身体。从那个角度来说，不是常恒，而且人的身体注定要舍弃，如果有一个无常的自性，那么当他取得天神的身体时，那个身体虽然毁灭，但舍弃者是常恒存在的。从那个角度来说，也不是无常，像这样观察非二元的边际，即使有道理，但那二者是没有的。这实际上是二元论的另一种说法，所以也是以非二元的方式来讲述的。如果从无始以来，通过生死的连续不断而流转，并且现在仍然在流转的事物存在，所以有一个常恒的流转者，而且那就是“我”，如果这样认为。如果“我”或者蕴，无论哪个，从前世的哪一道来到另一道，并且再次到另一道，如果自性上就是这样。因此，即使从无始以来就有一个在轮回中流转的自性成立，但那是不存在的。因为“我”或者蕴，以自性成立的常或者无常，无论哪个，从他处到这里来，或者从这里到他处去，都是不合理的，因为这在第十六品中已经说过了。因此，流转者以自性存在是不合理的。像这样
English
It is like wishing for things separately. If this person is a god from one aspect, namely from the perspective of the self, and a human from another aspect, namely from the perspective of the body, then the aspect of the god remains even during the time of the human, thus being permanent. The aspect of the human disappears during the time of the god, thus becoming impermanent. It is also unreasonable that one part of human existence is taken up by the god and one part is taken up by the human. Therefore, it is also unreasonable to focus on the past extreme and view both permanence and impermanence. If both permanence and impermanence were established by their own nature, then neither permanence nor impermanence would be established by their own nature, which depends on what one wishes. Since the establishment of both by their own nature has been previously refuted, it cannot be established. Here, the commentator says that if there is a slight bit of permanence, then later it is seen as becoming impermanent, thus establishing non-permanence. And if there is a slight bit of impermanence, then later it becomes permanent, thus also establishing non-impermanence. What is the meaning of this reasoning? For example, in the case of a person being reborn as a god, if there is a permanent human "self", then when he takes the body of a god, he abandons the human body. From that aspect, it is not permanent, and the human body is destined to be abandoned. If there is an impermanent nature, then when he takes the body of a god, although that body is destroyed, the one who abandons it remains permanent. From that aspect, it is also not impermanent. Even if it is reasonable to view the extremes of non-duality in this way, those two do not exist. This is actually another way of stating dualism, so it is also explained in a non-dual way. If, from beginningless time, there is something that wanders through the continuous cycle of birth and death and continues to wander, so there is a permanent wanderer, and that is the "self", if one thinks in this way. If the "self" or the aggregates, whichever it is, comes from whatever realm of the previous life to another realm, and again goes to another realm, if it is so by its own nature. Therefore, even if a self that wanders in samsara from beginningless time were established by its own nature, it does not exist. Because it is unreasonable for the "self" or the aggregates, whether permanent or impermanent, established by its own nature, to come here from elsewhere or to go from here to elsewhere, as this has already been explained in the sixteenth chapter. Therefore, it is unreasonable for the wanderer to exist by its own nature. Like that.
Tibetan
ཇི་སྐད་བཤད་བའི་ཚུལ་གྱིས་གལ་ཏེ་འཁོར་བ་པོ་རྟག་པ་འགའ་ཡང་མེད་ན། དེས་སྐྱེ་བ་ལེན་པའི་ཚེ་ཕུང་པོ་སྔ་མ་འདོར་བའི་མི་རྟག་པ་གང་ཞིག་ཡིན་པར་འགྱུར་ཏེ་དེ་མེད་དོ། །རྟག་མི་རྟག་སོ་སོ་བ་རང་བཞིན་གྱིས་མི་དམིགས་པས་རྟག་པ་དང་མི་རྟག་པ་གཉིས་ཀ་ཚོགས་པ་དང་རྟག་མི་རྟག་དེ་གཉིས་བསལ་བར་གྱུར་བ་སྟེ་གཉིས་ཀ་མིན་བ་ཡང་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ག་ལ་ཡོད། དེའི་ཕྱིར་སྔོན་གྱི་མཐའ་ལ་དམིགས་ནས་འཇིག་རྟེན་རྟག་མི་རྟག་གཉིས་ཀ་མིན་པའི་ངོ་བོས་ལྟ་བ་ཡང་མི་འཐད་དོ། །བཞི་པ་ལ་གཉིས། མཐའ་དང་ལྡན་མི་ལྡན་གྱི་མཐར་ལྟ་བ་དང་པོ་གཉིས་དགག །མཐར་ལྟ་བ་ཕྱི་མ་ གཉིས་དགག་པའོ། །དང་པོ་ནི། གལ་ཏེ་སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་ཚེ་འདིའི་མཇུག་ཏུ་མཐའ་ཡོད་པ་སྟེ་ཞིག་ནས་ཕྱིས་སེམས་ཅན་གཞན་འབྱུང་བ་མེད་ན་སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་ཡོད་པར་ཇི་ལྟར་འགྱུར་ཏེ་མི་འགྱུར་རོ། །འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་ནི་ཡོད་པ་ཡང་ཡིན་པས་འཇིག་རྟེན་མཐའ་དང་ལྡན་པར་མི་འཐད་དོ། །ཅི་སྟེ་ཡང་སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་འདི་མཐའ་ནི་ཟད་དང༌། ཞེས་བཤད་པ་ལྟར་ཚེ་འདིའི་མཇུག་ཏུ་མཐའ་སྟེ་ཞིག་པ་མེད་ན་སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་ཡོད་བར་ཇི་ལྟར་འགྱུར་ཞེས་པ་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ། ཚེ་འདིའི་སེམས་ཅན་མ་ཤི་བར་དེའི་སྐྱེ་བ་ཕྱི་མ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཡི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་མཐའ་མེད་པ་ཡང་མི་འཐད་དོ། །གང་གི་ཕྱིར་ཕུང་པོ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུན་རྒྱུ་འབྲས་སུ་འབྲེལ་ནས་བར་མ་ཆད་དུ་འཇུག་ཅིང་སྐད་ཅིག་རེ་རེར་འཇིག་པ་འདི་ནི། མར་མེའི་འོད་དང་མཚུངས་པར་འཇུག་པ་དེ་ཡི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་ཚེ་འདིའི་མཐར་ཞིག་ནས་ཕྱིས་མེད་པའི་མཐའ་ཡོད་པ་ཉིད་དང༌། ཚེ་འདིའི་མཇུག་ཏུ་ཞིག་བའི་མཐའ་མེད་པ་ཉིད་ཀྱང་མི་རིགས་སོ། །ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། གལ་ཏེ་སྔ་མ་མིའི་ཕུང་པོ་འཇིག་པར་འགྱུར་ཞིང་མིའི་ཕུང་པོ་འདི་ལ་བརྟེན་པར་བྱས་ནས། ལྷའི་འགྲོ་བས་བསྡུས་པའི་ཕུང་པོ་ཕྱི་མ་དེ་ནི་མི་འབྱུང་ན། དེས་ན་སྙིང་པོ་ཟད་པའི་མར་མེ་ལྟར་སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་མཐའ་ཡོད་པར་འགྱུར་ན། ལུས་ཕྱི་མ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་མཐའ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་མིའི་ཕུང་པོ་སྔ་མ་ཚེ་འདིའི་མཐར་མི་འཇིག་ཅིང་མིའི་ཕུང་པོ་འདི་ལ་བརྟེན་པར་བྱས་ནས་ལྷའི་ཕུང་པོ་ ཕྱི་མ་དེ་ནི་མི་འབྱུང་ན། དེས་ན་རང་གི་ངོ་བོ་ལས་མ་ཉམས་པའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་ཞིག་པའི་མཐའ་མེད་པར་འགྱུར་ན། ཕུང་པོ་སྔ་མ་འཇིག་ཅིང་དེའི་འབྲས་བུའི་ཕུང་པོ་ཕྱི་མ་རྣམས
Chinese
如是所说，如果轮回者没有丝毫常法，那么在取受生时，舍弃前一蕴的不常法会是什么呢？那是不存在的。常与无常各自在本性上不可得，因此常与无常二者聚合，以及常与无常二者相离，即非二者，在本性上又在哪里存在呢？因此，执着于前际，以世界非常非无常的体性而观察，也是不合理的。第四，分为二：破斥有边无边的边见，首先破斥前两种边见，其次破斥后两种边见。第一种是：如果众生世间在此生结束时有边，即坏灭后不再产生其他众生，那么众生世间他世如何存在呢？不会存在。因为他世是存在的，所以世界有边是不合理的。如果又说众生世间“边即是尽”等，如是所说，在此生结束时没有边，即没有坏灭，那么众生世间他世如何存在呢？就不会存在，因为此生的众生未死，就没有他的后世。因此，世界无边也是不合理的。因为诸蕴的相续以因果相连，不断地流转，并且每一刹那都在坏灭，这就像灯焰一样流转，因此众生世间在此生结束时坏灭后不存在的有边，以及此生结束时没有坏灭的无边，都是不合理的。如何不合理呢？如果前一人的蕴坏灭，并且依靠着这个人的蕴，天道的蕴所摄的后一蕴不产生，那么就像灯油耗尽的灯一样，众生世间就会变成有边，但因为后世的身体会产生，所以不是有边。如果前一人的蕴在此生结束时不坏灭，并且依靠着这个人的蕴，天人的蕴 后一蕴不产生，那么因为没有从自己的体性中退失，世界就会变成没有坏灭的无边，但前一蕴会坏灭，并且它的果的后一蕴们
English
As it is said, if there is not even a single permanent dharma of the samsaric being, then what impermanent dharma will there be that abandons the previous aggregate when taking rebirth? That does not exist. Since permanence and impermanence are each unobtainable in their own nature, therefore the aggregation of both permanence and impermanence, and the separation of both permanence and impermanence, that is, neither of the two, where does it exist in its own nature? Therefore, clinging to the prior extreme, observing with the nature of the world being neither permanent nor impermanent is also unreasonable. Fourth, divided into two: refuting the extreme views of having an end and not having an end, first refuting the first two extreme views, and then refuting the latter two extreme views. The first is: if the world of sentient beings has an end at the end of this life, that is, after destruction, no other sentient beings arise, then how will the other world of sentient beings exist? It will not exist. Because the other world exists, it is unreasonable for the world to have an end. If it is also said that the world of sentient beings "the end is exhaustion," etc., as it is said, if there is no end at the end of this life, that is, there is no destruction, then how will the other world of sentient beings exist? It will not exist, because if the sentient beings of this life have not died, there is no future life for them. Therefore, it is also unreasonable for the world to be without end. Because the continuum of the aggregates is connected as cause and effect, flowing continuously, and each moment is being destroyed, this flows like the flame of a lamp, therefore it is unreasonable for the world of sentient beings to have an end of existence after destruction at the end of this life, and to be without end without destruction at the end of this life. How is it unreasonable? If the previous person's aggregate is destroyed, and relying on this person's aggregate, the latter aggregate encompassed by the heavenly realm does not arise, then like a lamp with exhausted oil, the world of sentient beings will become having an end, but because the future body will arise, it is not having an end. If the previous person's aggregate does not perish at the end of this life, and relying on this person's aggregate, the aggregate of the gods the latter aggregate does not arise, then because it has not deteriorated from its own nature, the world will become without an end of destruction, but the previous aggregate will be destroyed, and its resulting latter aggregates