Tibetan
ར་གསུངས་པའི་ཤེས་བྱེད་དུ། ཡི་གེ་མེད་པའི་ཆོས་ལ་ནི། །ཉན་པ་གང་ཡིན་སྟོན་པ་གང༌། །སྒྲོ་བཏགས་པ་ལ་ཡི་གེ་མེད། །དེ་ནི་ཉན་ཞིང་སྟོན་པའང་ཡིན། །ཞེས་ཏིང་འཛིན་རྒྱལ་པོ་དྲངས་པ་ལས་ཉན་མཁན་དང་བཤད་མཁན་དང་བཤད་བྱའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱང་སྒྲོ་བཏགས་ནས་བྱེད་པར་གསུངས་པས་དེ་རྣམས་ཀྱང་ཤེས་བྱ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེས་ན་བློས་བཏགས་ནས་སྟོན་པ་ལ་ཡང་སྒྲོ་བཏགས་ནས་ཞེས་གསུངས་པ་མང་པོ་ཡོད་པས་བདག་གཉིས་སྒྲོ་བཏགས་པ་འདྲ་བ་ཡིན་མི་དགོས་སོ། །གལ་ཏེ་སྒྲོ་བཏགས་པ་ལས་དེ་ཡོད་དོ་ཞེས་བརྗོད་ན་དེ་ཇི་འདྲ་བ་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། དེའི་རང་གི་ངོ་བོ་ནི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ཅེས་པ་དེ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སོགས་ནི་སྔར་གྱི་དྲི་བ་གཉིས་པའི་ལན་ནོ། །དེ་ནི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་དང་ངོ་བོ་ནི་རང་བཞིན་དང་རང་བཞིན་ནི་སྟོང་ཉིད་དང་སྟོང་ཉིད་ནི་རང་བཞིན་མེད་པ་དང་དེ་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་དང་དེ་ཡང་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོར་འགྱུར་བ་མེད་པ་དང་རྟག་ཏུ་གནས་པའོ། །མ་རིག་པའི་རབ་རིབ་ཀྱི་མཐུས་དམིགས་པ་འདི་རྣམས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དུ་ཡོད་ན་འཕགས་པའི་མཉམ་གཞག་ཟག་པ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་དམིགས་དགོས་པ་ལས། དེ་རྣམས་ཅི་ཡང་མ་གཟིགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་དེ་དག་གི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དེ་ཡེ་ཤེས་དེའི་ཡུལ་དུ་འགྱུར་ཏེ། ཡེ་ཤེས་དེས་ནི་དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་དང་དངོས་ པོ་རྣམས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དུ་མ་གྲུབ་པ་དེ་ཉིད་དེ་དག་གི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང༌། དགག་བྱ་ཡོད་ན་དམིགས་སུ་རུང་བ་ལས་མ་དམིགས་པ་ཉིད་ཀྱིས་དགག་བྱ་བཀག་པ་རྟོགས་པར་འཇོག་པའི་ཕྱིར་རོ། །མཐོང་བ་མེད་པ་ནི་མཐོང་བ་དམ་པའོ་ཞེས་གསུངས་པའི་དོན་ཡང་ཅི་ཡང་མི་མཐོང་བ་མཐོང་བར་མི་བཞེད་ཀྱི། སྔར་བཤད་པ་ལྟར་སྤྲོས་པ་མ་མཐོང་བ་ནི་སྤྲོས་བྲལ་མཐོང་བར་འཇོག་པས་མཐོང་མ་མཐོང་གཞི་གཅིག་ལ་བྱེད་པ་མིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ཡང་སྡུད་པ་ལས། གཟུགས་རྣམས་མི་མཐོང་ཚོར་བ་དག་ཀྱང་མི་མཐོང་ཞིང༌། །འདུ་ཤེས་མཐོང་བ་མེད་ལ་སེམས་པ་མི་མཐོང་ཞིང༌། །གང་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་དང་སེམས་ཡིད་མཐོང་མེད་པ། །འདི་ནི་ཆོས་མཐོང་ཡིན་ཞེས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་བསྟན། །ནམ་མཁའ་མཐོང་ཞེས་སེམས་ཅན་ཚིག་ཏུ་རབ་བརྗོད་པ། །ནམ་མཁའ་ཇི་ལྟར་མཐོང་སྟེ་དེས་འདི་བརྟག་པར་གྱིས། །དེ་ལྟར་ཆོས་མཐོང་བ་ཡང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་བསྟན། །མཐོང་པ་དཔེ་གཞན་གྱིས་ནི་བསྙད་པར་ནུས་མ་ཡིན། ཞེས་མི་མཐོང་བ་ཕུང་པོ་ལྔ་དང་མཐོང་བ་ནི་ཆོས་ཞེས་གསུངས་ལ་དེ་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་དོན་ཏེ་སུས་རྟེན་འབྲེལ་མཐོང་བ་དེས་ཆོས་མཐོང་ངོ་ཞེས་གསུངས་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་ཡང་དཔེར་ན་ནམ་མཁའ་ནི་ཐོགས་པའི་རེག་བྱ་བཅད་ཙམ་ཡིན་ལ་དེ་མཐོང་ངམ་རྟོགས་པ་ནི་དགག་བྱ་སྒྲིབ་ཐོགས་ཡོད་ན་དམིགས་སུ་རུང་བ་ལས་མ་མཐོང་བ་ལ་བྱེད་པ་དང་འདྲ་སྟེ་དེར་ཡང་མཐོང་བ་ནི་ ནམ་མཁའ་དང་མ་མཐོང་བ་ནི་སྒྲིབ་ཐོགས་སོ། །དཔེ་དེ་བཞིན་དུ་མཐོང་བ་མིན་པར་སྔོན་པོ་མཐོང་བ་བཞིན་དུ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་མཐོང་བ་ནི་རྐང་པ་ཐ་མས་བཀག་གོ །ཕུང་པོ་ལྔ་མི་མཐོང་བར་གསུངས་པས་ནི་ཟག་མེད་ཀྱི་མཉམ་གཞག་གིས་ཆོས་ཅན་མཐོང་བ་མིན་པར་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལྟར་ན་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་མཐོང་བ་དངོས་མིན་པར་བཏགས་པ་ཙམ་ཡང་མིན་ལ་དོན་དམ་དེ་རང་གི་ངོ་བོས་གྲུབ་པར་ཡང་མི་འགྱུར་རོ། །དེ་འདྲ་བའི་རང་བཞིན་དུ་ཆོས་ཅན་ཐམས་ཅད་མ་གྲུབ་ཀྱང་ཆོས་ཉིད་རྣམས་གྲུབ་ལ་རང་གི་ངོ་བོས་གྲུབ་པའི་རང་བཞིན་དུ་ནི་ཆོས་གང་ཡང་གྲུབ་པ་མེད་དོ། །གཉིས་པ་ནི། གལ་ཏེ་ཡང་དངོས་པོ་རྣམས་རང་བཞིན་དུ་ཡོད་པ་བཀག་པས་རང་དངོས་བཀག་མོད་ཀྱང་གཞན་དངོས་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོད་དེ་མ་བཀག་པའི་ཕྱིར་དེ་ཡོད་ན་རང་བཞིན་ཡང་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། གལ་ཏེ་ཚ་བ་མེའི་རང་བཞིན་དུ་གྲུབ་ན་གཤེར་བའི་རང་བཞིན་ལ་ལྟོས་ནས་གཞན་གྱི་དངོས་པོར་འཇོག་ཏུ་རུང་ན། གང་གི་ཚེ་རྣམ་པར་དཔྱད་པ་ན་དངོས་པོ་གང་ཡང་རང་བཞིན་དུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན་དེའི་ཚེ་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་རང་བཞིན་གྱིས་ག་ལ་ཡོད་ཅེས་པ་མེད་དེ། གཞན་གྱི་དངོས་པོའི་རང་བཞིན་ཏེ་ངོ་བོ་རང་བཞིན་གྱིས་གྲུབ་པ་ལ་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་རང་བཞིན་གྱིས་གྲུབ་བ་ཡིན་ཞེས་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་རང་གི་རང་བཞིན་ཏེ་ངོ་བོ་དང་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་སྟེ་ངོ་བོ་གཉིས་བཀག་མོད་ཀྱང་དངོས་པོ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོད་དེ་མ་བཀག་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་ན། རང་བཞིན་དང་གཞན་དངོས་མ་གཏོགས་པའི་དངོས་པོ་ ག་ལ་ཡོད་དེ་མེད་པས་རང་བཞིན་དང་གཞན་དངོས་གང་རུང་གཅིག་ཏུ་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ཡོད་ན་ནི་དངོས་པོ་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོད་པ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་ཡང་དེ་གཉིས་སྔར་བཀག་པས་མེད་དོ། །གལ་ཏེ་ཡང་ཁྱོད་ཀྱིས་དངོས་པོ་བཀག་མོད་ཀྱི་དངོས་མེད་ནི་མ་བཀག་པས་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོད་དེ་དེ་ཡོད་ན་འགལ་ཟླ་ཡོད་པས་དངོས་པོ་ཡང་ཡོད་དོ་ཞེ་ན། གལ་ཏེ་དངོས་པོ་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོད་པ་མ་གྲུབ་ན་དངོས་མེད་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོད་པ་འགྲུབ་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། བུམ་པ་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་ད་ལྟར་བའི་གནས་སྐབས་ལས་གཞན་དུ་གྱུར་བ་ནི་སྔར་གྱི་དངོས་པོ་དེ་མེད་པ་ཡིན་པར་འཇིག་རྟེན་ན་སྐྱེ་བོ་དག་སྨྲ་བའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་དགག་བྱ་ཤེས་བྱ་ལ་མི་སྲིད་པའི་དངོས་མེད་ལ་ཡང་བདེན་པ་དགག་དགོས་མོད་ཀྱང༌། དགག་བྱ་ཡོད་མེད་ལ་བདེན་འཛིན་ཤས་ཆེ་ཆུང་གི་གནད་ཀྱིས་དགག་བྱ་དངོས་པོ་ཡོད་པ་ཞིག་པ་དེའི་དངོས་མེད་བདེན་མེད་དུ་གྲུབ་ན་དངོས་མེད་གཞན་བདེན་མེད་དུ་འགྲུབ་སླ་བ་ལ་དགོངས་སོ། །གསུམ་པ་ནི། དེ་ལྟར་རང་བཞིན་དང་གཞན་དངོས་དང་དངོས་པོ་དང་དངོས་མེད་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་པ་མ་ཡིན་པ་ལ་གང་དག་གསུང་རབ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་འཆད་པར་རློམ་པ་ཉིད་ཀྱིས། སའི་རང་བཞིན་སྲ་བ་དང་ཚོར་པའི་རང་བཞིན་ཡུལ་མྱོང་བ་ཞེས་སོགས་ཀྱིས་རང་བཞིན་དང་གཞན་དངོས་གཉིས་དང༌། རྣམ་ཤེས་ལ་སོགས་པ་ད་ལྟར་བ་ནི་དངོས་ པོ་དང་དེ་དག་འདས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་དངོས་པོ་མེད་པ་ཉིད་དུ་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ཡོད་པར་ལྟ་བ་དེ་དག་ནི། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་བསྟན་པ་ལ་རྟེན་འབྱུང་མཆོག་ཏུ་ཟབ་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་མཐོང་བ་དང་སྨྲ་བ་མ་ཡིན་ནོ། །འདི་ལྟར་རང་བཞིན་ལ་སོགས་པ་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ཡོད་པ་ནི་རིགས་པ་དང་འགལ་བ་ཡིན་ལ་རྒྱལ་བ་རྣམས་ནི་དངོས་པོའི་རང་བཞིན་རིགས་པ་དང་འགལ་བ་བཞེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་ཐུགས་སུ་ཆུད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་མཁས་པ་རྣམས་ནི་རྒྱལ་བ་ཁོ་ནའི་གསུང་ཚད་མར་བྱེད་དེ་འཐད་པ་དང་བཅས་པས་མི་སླུ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ལུང་གི་སྐད་དོད་ཀྱི་སྟེང་ནས་བཤད་པ་བྱས་པས་ཉེས་པ་ཐམས་ཅད་ཟད་པའི་ཡིད་ཆེས་པ་ལས་འོངས་པས་ལུང་དང༌། ཀུན་ཏུ་གོ་བར་བྱེད་པ་སྟེ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀུན་ནས་གོ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ལུང་དང༌། མངོན་དུ་ཕྱོགས་ནས་འགྲོ་བ་སྟེ་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་འཇིག་རྟེན་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གསུང་ཉིད་ལུང་དུ་བཞག་ལ། དེ་ལས་གཞན་གྱི་གཞུང་ལུགས་ནི་འཐད་པ་དང་བྲལ་བས་ལུང་མ་ཡིན་པར་བཞག་གོ །གཉིས་པ་ལ་གཉིས། ལུང་གི་གནོད་བྱེད་དང༌། རིགས་པའི་གནོད་བྱེད་དོ། །དང་པོ་ནི། གང་གི་ཕྱིར་རང་བཞིན་དང་གཞན་དངོས་དང་དངོས་པོ་དང་དངོས་མེད་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ཡོད་པར་ལྟ་བ་རིགས་པ་དང་བྲལ་བས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར། གདུལ་བའི་སྐྱེ་བོ་ཐར་པ་འདོད་པ་ རྣམས་ལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀ་ཏ་ཡ་ན་ཡི་གདམས་ངག་ཅེས་བྱ་ངའི་མདོ་ལས། ཀ་ཏ་ཡ་ན་གང་གི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་འདི་ནི་ཕལ་ཆེར་
Chinese
如是宣说的能知之因中说：对于无文字之法，谁是听者，谁是说者？于假立者无文字，彼即是听且说。如是引《三摩地王经》，说听者、说者及所说之法亦皆是假立而作，故彼等亦将变成非所知。因此，对于以分别假立而宣说者，亦多有说是假立的，故不需我和你相似是假立的。若谓从假立而说彼存在，则彼是何如？答：彼之自性即是诸法之法性等，是为先前第二个问题的回答。彼即是诸法之体性，体性即是自性，自性即是空性，空性即是无自性，彼即是真如，彼亦是于真如之体性中无有转变且恒常安住者。以无明之翳障力，若此等所缘实有，则应为圣者之等持无漏智慧所缘。然彼等以未见任何之方式，彼等之真如即变成彼智慧之境，以彼智慧乃证悟诸法之真如之故，且诸法非成立为真如，彼即是彼等之真如之故。若有应破，则可成为所缘，然以不缘之自性，即安立为了知遮破应破之故。所谓“不见即是胜见”之义，亦非谓不见任何事物即是见，而是如前所说，不见戏论即安立为见离戏，故非于一基上作见与不见。如是亦于《摄颂》中说：诸色不见受亦不见，想亦不见行亦不见，于彼识与心意不见，如是法见如来所说。如说有情语说见虚空，虚空如何得见当思此。如是法之见亦如来所说，见之余例不能作譬喻。如是不见者为五蕴，见者为法。
English
As it is said in the cause of knowing that is spoken: For the Dharma without letters, who is the listener, who is the speaker? There are no letters in what is imputed. That is both listening and speaking. As quoted from the Samadhiraja Sutra, it is said that the listener, the speaker, and the Dharma to be spoken are all done by imputation, so they will also become non-knowable. Therefore, there are many who say that even those who teach by imputation are also imputed, so it is not necessary for you and I to be similar imputations. If it is said that it exists from imputation, then what is it like? The answer is: Its own nature is the Dharmata of all Dharmas, etc., which is the answer to the second question above. That is the essence of all Dharmas, and essence is nature, and nature is emptiness, and emptiness is no-self-nature, and that is Suchness, and that is also unchanging and always abiding in the essence of Suchness. If these objects of focus were truly existent by the power of the darkness of ignorance, then they should be focused on by the stainless wisdom of the Samadhi of the noble ones. However, in the manner of not seeing anything, the Suchness of those becomes the object of that wisdom, because that wisdom realizes the Suchness of things, and because things are not established as Suchness, that itself is the Suchness of those. If there is something to be refuted, then it can become an object of focus, but because of the nature of not focusing, it is established as understanding that the refutable is refuted. The meaning of "not seeing is supreme seeing" is not that not seeing anything is considered seeing, but as said before, not seeing elaboration is established as seeing freedom from elaboration, so seeing and not seeing are not done on one basis. Thus, it is also said in the Compendium: Forms are not seen, feelings are also not seen, perceptions are not seen, formations are not seen, in that, consciousness, mind, and intellect are not seen, this is Dharma-seeing, as taught by the Tathagata. As beings say that they see the sky, how can the sky be seen? Think about this. Thus, the seeing of Dharma is also taught by the Tathagata. Other examples of seeing cannot be used as metaphors. Thus, what is not seen is the five aggregates, and what is seen is Dharma.
Chinese
如是说，那就是真如的意义，如经中所说：谁见缘起，谁就见法。譬如，虚空只是遮断有碍的触觉，见到或证悟它，就好比有待遮遣的障碍存在时，才能见到目标，否则就见不到一样。在那里，见到的是虚空，见不到的是障碍。如同那个例子一样，不是见到，而是像见到蓝色一样，见到真如是被最后一句所遮止的。经中说不见五蕴，这是在表明，无漏的等持不是在见有法。这样一来，见到真如，既不是实有，也不是仅仅的假立，更不会变成以胜义谛自性成立。即使一切有法没有成立为那样的自性，法性却成立了，然而任何法都没有成立为以自性成立的自性。第二，如果反驳说，既然已经遮止了诸法以自性存在，虽然遮止了自性，但其他事物是以自性存在的，因为没有遮止，如果它存在，自性也会以自性存在。如果热性成立为火的自性，可以依赖于湿性而安立为他物。当进行分析时，如果没有任何事物以自性存在，那么怎么会有其他事物以自性存在呢？这是不可能的，因为其他事物的自性，也就是本体，是以自性成立的，所以才说其他事物是以自性成立的。如果遮止了自己的自性，也就是本体，以及其他事物，也就是本体，但事物仍然以自性存在，因为没有遮止。除了自性和他物之外，哪里还有事物存在呢？既然不存在，如果自性和他物中的任何一个以本体的方式存在，那么事物以自性存在就会成立，但由于之前已经遮止了这两者，所以不存在。如果又说，虽然你遮止了事物，但没有遮止非事物，所以非事物以自性存在，如果它存在，由于有相违品，事物也会存在。如果事物没有成立为以自性存在，那么非事物也不会成立为以自性存在，因为瓶子等事物现在
English
It is said that this is the meaning of Suchness, as it is said in the scriptures: "Whoever sees dependent origination sees the Dharma." For example, the sky is merely the cessation of tangible obstacles, and seeing or realizing it is like seeing a target when there are obstacles to be removed, otherwise it cannot be seen. There, what is seen is the sky, and what is not seen is the obstacle. Just like that example, it is not seeing, but like seeing blue, seeing Suchness is prevented by the last sentence. It is said in the scriptures that the five aggregates are not seen, which shows that the uncontaminated Samadhi is not seeing phenomena. In this way, seeing Suchness is neither real nor merely imputed, and it will not become established by its own nature of ultimate truth. Even if all phenomena are not established as such a nature, the Dharmata is established, but no Dharma is established as a nature established by its own nature. Secondly, if it is argued that since it has been prevented that things exist in their own nature, although the self-nature has been prevented, other things exist by their own nature, because they have not been prevented, and if it exists, the self-nature will also exist by its own nature. If heat is established as the nature of fire, it can be established as another object by relying on the nature of moisture. When analyzed, if nothing exists by its own nature, then how can other things exist by their own nature? This is impossible, because the nature of other things, that is, the essence, is established by its own nature, so it is said that other things are established by their own nature. If one's own nature, that is, the essence, and other things, that is, the essence, are both prevented, but things still exist by their own nature, because they have not been prevented. Where else is there a thing besides self-nature and other things? Since it does not exist, if either self-nature or other things exist in the manner of essence, then the existence of things by their own nature will be established, but since these two have been previously prevented, they do not exist. If you say again, although you have prevented things, you have not prevented non-things, so non-things exist by their own nature, and if it exists, since there are contradictory things, things will also exist. If things are not established as existing by their own nature, then non-things will not be established as existing by their own nature, because things such as vases are now