Tibetan
དང་ཡུད་ཙམ་དང་ཉིན་མཚན་ལ་སོགས་པའི་ཆད་དོན་གཞན་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་ན། གལ་ཏེ་དུས་ཞེས་པ་སྐད་ཅིག་ལ་སོགས་པ་ལས་ངོ་བོ་ཐ་དད་པར་གནས་པ་ཞིག་ཡོད་ན། སྐད་ཅིག་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་ཚད་དང་ལྡན་པར་འཛིན་པ་ཞིག་ནའང༌། དུས་ཞེས་པ་སྐད་ཅིག་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་གཟུང་བར་བྱ་བ་ཐེར་ཟུག་ཏུ་གནས་པ་ནི་མེད་པས། དེ་ལྟར་མི་གནས་པའི་ཕྱིར་དུས་ནི་རང་ལས་ངོ་བོ་ཐ་དད་པའི་སྐད་ཅིག་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་འཛིན་པར་མི་བྱེད་དོ། །ཅི་སྟེ་དུས་རྟག་པ་ནི་ཡོད་ལ་དེ་སྐད་ཅིག་ལ་སོགས་པ་དག་གིས་གསལ་བར་བྱེད་དེ། དུས་ཀྱིས་འབྱུང་བ་སྨིན་པར་བྱེད། །དུས་ཀྱིས་སྐྱེ་དགུ་སྡུད་པར་བྱེད། །དུས་ཀྱིས་གཉིད་ལོག་སད་པར་བྱེད། །དུས་ལས་འདའ་བར་ཤིན་ཏུ་དཀའ། ཞེས་འབྱུང་བ་དེ་ལྟ་བུའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ནི་ཡོད་དོ་སྙམ་ན། གང་ཞིག་སྐད་ཅིག་ལ་སོགས་པས་གསལ་ཞིང་གཟུང་བར་བྱ་བའི་དུས་ཐེར་ཟུར་ཏུ་གནས་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། སྐད་ཅིག་ལ་སོགས་པ་ལས་ངོ་བོ་ཐ་དད་པར་ཡོད་ན་དམིགས་སུ་རུང་བ་ལས་མ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་ཡང་དུས་འདི་འདུས་བྱས་སམ་འདུས་མ་བྱས་ཤིག་རང་ བཞིན་གྱིས་ཡོད་པར་རྟོག་གྲང་ན་དེ་གཉིས་ཀ་ཡང༌། སྐྱེ་དང་གནས་དང་འཇིག་པ་རྣམས། །མ་གྲུབ་ཕྱིར་ན་འདུས་བྱས་མེད། ཅེས་སོགས་ཀྱིས་སྔར་བཀག་ཟིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་འདྲ་བའི་དུས་ཚད་མ་གང་གིས་ཀྱང་མ་དམིགས་པ་ཡིན་པས་མ་བཟུང་བའི་དུས་དེ་ནི་སྐད་ཅིག་ལ་སོགས་པའི་ཚད་ཀྱིས་ཇི་ལྟར་གདགས་པར་ནུས་ཏེ་མི་ནུས་སོ། །གཉིས་པ་ནི། གལ་ཏེ་དུས་རྟག་པ་མེད་པ་ནི་བདེན་མོད་ཀྱང་འདུ་བྱེད་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་བཏགས་པའི་དུས་ནི་སྐད་ཅིག་ལ་སོགས་པའི་སྒྲའི་བརྗོད་བྱར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། གལ་ཏེ་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་མེད་པ་སྟེ་དེ་དག་ལས་ངོ་བོ་ཐ་དད་པའི་དུས་ནི་ག་ལ་ཡོད་དེ་མེད་པས་དུས་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་རྣམ་པར་འཇོག་ན། སྔར་བཤད་ཟིན་པ་དང་འཆད་པར་འགྱུར་བའི་རིགས་པས་དངོས་པོ་འགའ་ཡང་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོད་པ་མིན་ན་དེ་ལ་བཏགས་པའི་དུས་ལྟ་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོད་པར་ག་ལ་འགྱུར་ཏེ་མི་འགྱུར་རོ། །གསུམ་པ་ནི། འདིར་དུས་གསུམ་ནི། བརྒྱ་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། དེ་ལ་མ་འོངས་པ་ནི་ད་ལྟར་བྱུང་བའི་དུས་སུ་མ་ཕྱིན་པའོ། །འདས་པ་ནི་དེ་ཉིད་ལས་འདས་པའོ། །ད་ལྟར་བྱུང་བ་ནི་སྐྱེས་ལ་མ་འགགས་པའོ། །ད་ལྟར་བྱུང་བ་ནི་ད་ལྟར་དམིགས་པའི་ཕྱིར་གཙོ་བོ་ཡིན་གྱི་དེར་མ་འོངས་པ་དང་རྒལ་བ་དག་གིས་མ་འོངས་པ་དང་འད
Chinese
如果有人说，因为有时有刹那、日夜等其他限定之义。如果时间是与刹那等性质不同的存在，即使通过刹那等来衡量，时间也不是可以通过刹那等来把握的真实存在。因为不是那样存在，所以时间不会通过与自身性质不同的刹那等来把握。如果时间是常有的，并通过刹那等来显现，就像经中说：时间使万物成熟，时间聚集众生，时间使人从睡眠中醒来，超越时间非常困难。如果有人认为存在这样的性质，那么，通过刹那等显现和把握的真实存在的时间是不存在的。如果与刹那等性质不同而存在，就应该可以被认知，但实际上无法认知。此外，如果有人认为时间是自然存在的有为法或无为法，那么这两种情况都不成立，因为如“生、住、灭等，未成立故，无为法不存在”等已经否定过了。像这样的时间，没有任何量可以认知，因此，未被把握的时间如何能被刹那等量度衡量呢？不能衡量。第二种情况是：如果承认时间不是常有的，但依赖于有为的色法等而假立的时间，可以成为刹那等词语的表达对象。如果色法等事物不存在，即与它们性质不同的时间又在哪里存在呢？因为不存在，所以如果时间依赖于色法等事物而安立，那么，根据之前已经说过和将要说的道理，如果任何事物都不是自然存在的，那么依赖于它的时间又怎么会是自然存在的呢？不会是自然存在的。第三种情况是：这里的三时，《百论》的注释中说：未来是没有到达现在的时间，过去是已经过去的，现在是已经出生但尚未停止的。现在是主要的，因为现在可以被认知，而不是未来和过去。
English
If someone says that time has other limiting meanings such as moments, days and nights. If time is something that exists differently from moments and so on, even if it is measured by moments and so on, time is not a real existence that can be grasped by moments and so on. Because it does not exist in that way, time will not be grasped by moments and so on that are different in nature from itself. If time is constant and is revealed by moments and so on, just as it is said in the scriptures: time ripens all things, time gathers beings, time awakens people from sleep, and it is very difficult to transcend time. If someone thinks that there is such a nature, then the time that is revealed and grasped by moments and so on does not exist as a real existence. If it exists differently from moments and so on, it should be able to be cognized, but in reality it cannot be cognized. Furthermore, if someone thinks that time is a naturally existing conditioned or unconditioned phenomenon, then neither of these two cases is established, because as "birth, dwelling, and destruction, etc., are not established, therefore there is no conditioned phenomenon" etc. have already been negated. Such a time cannot be cognized by any measure, so how can the ungrasped time be measured by moments and so on? It cannot be measured. The second case is: if it is admitted that time is not constant, but the time that is nominally established depending on conditioned form and so on can become the object of expression of words such as moments and so on. If form and other things do not exist, then where does time, which is different in nature from them, exist? Because it does not exist, if time is established depending on form and other things, then according to the reasons that have already been said and will be said, if nothing is naturally existing, then how can the time that depends on it be naturally existing? It will not be naturally existing. The third case is: here the three times, in the commentary on the *Śataśāstra* it says: the future is what has not arrived at the present time, the past is what has already passed, and the present is what has been born but has not yet stopped. The present is the main thing because the present can be cognized, not the future and the past.
Tibetan
ས་པའི་དུས་གཉིས་རྣམ་པར་འཇོག་པ་ནི་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་གཞག་གོ །དེ་ལ་གང་དུ་མ་འོངས་ཤིང་ གང་ལས་འདས་པས་མ་འོངས་པ་དང་འདས་པར་འཇོག་པའི་དུས་ནི་ད་ལྟར་བ་སྟེ་དེས་ན་ད་ལྟར་བ་ནི་དུས་ཀྱི་གཙོ་བོ་ཡིན་ལ་གཞན་གཉིས་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་ནོ། །ད་ལྟར་བར་མ་ཕྱིན་པ་ནི་ནམ་མཁའ་དང་རི་བོང་གི་རྭ་ལ་སོགས་པའང་ཡིན་པས་དེ་བཅད་པའི་ཕྱིར་མངོན་པ་ལས་རྒྱུ་ཡོད་ཀྱང་མ་བྱུང་བ་དང༌། ཞེས་གསུངས་ཏེ། དཔེར་ན་མྱུ་གུའི་རྒྱུ་ཡོད་ཀྱང་ད་དུང་མྱུ་གུར་མ་སྐྱེས་པའམ་མ་ཕྱིན་པ་ནི་མ་འོངས་པ་ཡིན་གྱི་གང་ཞིག་ད་ལྟར་བར་མ་འོངས་པའི་གཞི་དེ་ནམ་ཡང་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་མེད་པས་མ་ཕྱིན་པ་ནི་མ་འོངས་པ་མིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ན་གང་དུ་མ་འོངས་པ་ནི་ད་ལྟར་བ་དང་གང་ཞིག་མ་འདས་པ་ནི་མྱུ་གུ་ལ་སོགས་པའི་འབྲས་བུ་རྣམས་ཡིན་ཀྱང་འབྲས་བུ་རྣམས་མ་འོངས་པའི་དུས་སུ་འཇོག་པ་མིན་ནོ། །འདི་ལ་གང་མ་འོངས་པའི་འབྲས་བུ་དང་དེའི་རྒྱུ་གཉིས་ཀ་རང་གི་བྱ་བ་བྱས་ནས་ཞིག་བ་མིན་པས་རྒྱུ་འབྲས་གཉིས་སྤྱད་མ་ཟིན་པ་ཞེས་དབུས་མཐའ་སོགས་ལས་གསུངས་སོ། །ད་ལྟར་བ་ལས་ལོག་པ་ཙམ་ལ་འདས་པར་འཇོག་ན་ནམ་མཁའ་ལ་སོགས་པ་དང་མ་འོངས་པ་ཡང་འདས་པར་འགྱུར་བས་ད་ལྟར་བ་ལས་འདས་པ་ནི་ད་ལྟར་བ་ཞིག་པའོ། །བྱུང་ལ་འགགས་པ་ཞེས་ཀྱང་གསུངས་ཏེ་དཔེར་ན་མྱུ་གུ་ཞིག་པ་འདས་པར་འཇོག་པ་ན་བྱུང་བ་ཞེས་པ་ནི་འདས་པ་ལ་མི་བྱེད་ཀྱི་གང་འདས་པའི་འདས་རྒྱུ་མྱུ་གུ་ལ་བྱའོ། །མྱུ་གུ་དེ་འདས་པར་སོང་བ་ན་འབྲས་བུ་མྱུ་གུ་དང་དེའི་རྒྱུ་གཉིས་ཀས་རང་གི་བྱ་བ་བྱས་ནས་ཞིག་པས་རྒྱུ་འབྲས་གཉིས་ཀ་སྤྱད་ཟིན་པ་ཞེས་ གསུངས་སོ། །ད་ལྟར་བ་ནི་མྱུ་གུ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སྐྱེས་ལ་མ་འགགས་པའི་དུས་ཏེ་དེའི་དུས་ན་རང་གི་རྒྱུ་ནི་འགགས་ལ་འབྲས་བུ་རང་ཉིད་མ་འགགས་པས་རྒྱུ་ནི་སྤྱད་ཟིན་ལ་འབྲས་བུ་ནི་སྤྱད་མ་ཟིན་པར་གསུངས་སོ། །དེ་ལྟར་ན་མྱུ་གུ་ཞིག་པ་ནི་མྱུ་གུ་འདས་པའི་དུས་དང་མྱུ་གུ་མ་སྐྱེས་པ་ནི་མྱུ་གུ་མ་འོངས་པའི་དུས་དང་མྱུ་གུ་གྲུབ་ནས་མ་ཞིག་པ་ནི་མྱུ་གུ་ད་ལྟར་བའི་དུས་ཡིན་པས། དུས་གསུམ་ཆར་ཡང་མྱུ་གུ་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་དེའི་ཞིག་པ་དང་མ་སྐྱེས་པ་དང་སྐྱེས་ནས་མ་ཞིག་པའི་དུས་གང་ཡིན་དེ་ལ་རྩི་བ་ཡིན་གྱི། དུས་ཀྱི་ཐ་སྙད་བྱེད་པ་པོས་བརྗོད་བཞིན་པའི་ད་ལྟར་བའི་དུས་སུ་མེད་པ་ལ་ད་ལྟར་བ་མ་ཡིན་པར་སྨྲ་བ་མ་ཡིན་ཏེ་དེ་ནི་བརྗོད་པ་པོ་དེ་ལ་ལྟོས་པའི་ད་ལྟར་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེས་ན་རྒྱུ་སྔ
Chinese
将世俗的二时进行区分并非主要。如是安立。其中，以什么尚未到来，以什么已经过去，而安立未来和过去的，就是现在，因此现在是时间的主要，而其他二者并非主要。尚未成为现在的，也包括虚空和兔角等，为了断除这些，《俱舍论》中说：“有因但未生。”例如，有芽的因，但尚未生长或尚未成为芽，这是未来，如果尚未成为现在的基础，那么永远没有产生的因，因此尚未成为的并非未来。如此，什么尚未到来的就是现在，什么尚未过去的，就是芽等果实，但果实并非安立在未来的时间中。对此，未来的果实和它的因二者，因为没有各自完成作用而坏灭，所以说因果二者尚未用尽，如《中边分别论》等中所说。如果仅仅从现在中脱离就安立为过去，那么虚空等和未来也将变成过去，因此从现在中过去的，就是现在的坏灭。也说成是生起而止灭，例如，安立芽的坏灭为过去，那么生起并非对过去而言，而是对已经过去的过去因，即芽而言。当芽变成过去时，果实、芽和它的因二者，因为各自完成作用而坏灭，所以说因果二者都已经用尽。 现在是芽等生起而未止灭的时间，在那时，自己的因已经止灭，而果实自己尚未止灭，所以说因已经用尽，而果实尚未用尽。如此，芽的坏灭是芽过去的时间，芽尚未生起是芽未来的时间，芽已经形成而未坏灭是芽现在的时间。因此，过去、现在、未来三时，都是依据芽等事物本身的坏灭、未生起、生起而未坏灭的时间来计算的。而不是说，进行时间称谓者所说的现在时间中不存在的，就不是现在，因为那是相对于说话者而言的现在。因此，因先
English
Distinguishing the two mundane times is not the main point. It is established as such. Among them, what has not yet come and what has passed are used to establish the future and the past, which is the present. Therefore, the present is the main time, and the other two are not the main ones. What has not yet become the present also includes the sky and rabbit horns, etc. To eliminate these, the Abhidharma says, "There is a cause but it has not arisen." For example, there is a cause for a sprout, but it has not yet grown or become a sprout, which is the future. If the basis for not yet becoming the present does not have a cause to arise at all, then what has not yet become is not the future. Thus, what has not yet come is the present, and what has not yet passed is the fruit of sprouts, etc., but the fruits are not established in the future time. In this regard, the future fruit and its cause have not perished after each completing their function, so it is said that the cause and effect have not been exhausted, as stated in the Madhyāntavibhāga, etc. If merely deviating from the present is established as the past, then the sky, etc., and the future will also become the past. Therefore, what has passed from the present is the destruction of the present. It is also said to be arising and ceasing. For example, when the destruction of a sprout is established as the past, then arising is not for the past, but for the past cause of the past, i.e., the sprout. When the sprout becomes the past, the fruit, the sprout, and its cause have perished after each completing their function, so it is said that both the cause and effect have been exhausted. The present is the time when sprouts, etc., have arisen but have not ceased. At that time, its own cause has ceased, but the fruit itself has not ceased, so it is said that the cause has been exhausted, but the fruit has not been exhausted. Thus, the destruction of a sprout is the past time of the sprout, the non-arising of a sprout is the future time of the sprout, and the formation of a sprout without destruction is the present time of the sprout. Therefore, all three times, past, present, and future, are calculated based on the time of destruction, non-arising, and arising without destruction of the sprout and other things themselves. It is not that what is not present in the present time spoken by the one who makes the time designation is not the present, because that is the present relative to the speaker. Therefore, the cause comes first.