Tibetan
པའི་ལན་དུ་ཀུན་རྟོག་དེ་ཕྱིའི་གཟུང་བ་དང་ནང་གི་འཛིན་ པར་སྣང་བའི་གཟུང་འཛིན་རྒྱངས་ཆད་དུ་སྣང་བ་དེ་ལྟར་དུ་ཡོད་པའི་ངོ་བོས་སྟོང་པ་ལ་དགོངས་ནས་ངོ་བོས་སྟོང་པར་གསུངས་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་པའི་རང་བཞིན་ཡེ་མེད་མིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ་སྐུ་མཆེད་ཀྱི་གཞུང་གི་དོན་ནི་འདི་ཁོ་ན་ལྟར་ཡིན་ཞིང་དེ་ཉིད་ལ་དོན་དམ་པར་ཡོད་པར་ཡང་བཤད་པས་ལུགས་འདི་ལ་གཞན་དབང་རང་སྟོང་དུ་འཆད་པ་གཏན་མ་ཡིན་ནོ། །ཚིག་གསུམ་པས་དོགས་པ་སེལ་ཚུལ་ཡང་དེ་ཉིད་ལས། གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་གཉིས་པོ་ནི་རི་བོང་གི་རྭ་ལྟར་ཡེ་མེད་ལ་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པ་ནི་དོན་དམ་པར་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོད་ན་དེ་ལྟ་ན་སྟོང་པ་ཉིད་མེད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། དེ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་འདི་ལ་ཡོད། ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པ་ལ་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་མེད་པ་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་སྟོང་པ་ཉིད་ཡིན་པས་སྟོང་པ་ཉིད་མེད་པར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་སོ། ཀུན་རྟོག་ཡོད་པ་དང་གཉིས་པོ་མེད་ཅེས་པས་ཡོད་པ་སྔ་མ་དང་མེད་པ་ཕྱི་མ་ཡིན་པར་བསྟན་པས་སྟོང་ཉིད་མེད་སྙམ་པའི་དོགས་པ་བྱུང་བ་བསལ་ལོ། །ཀུན་རྟོག་དོན་དམ་པར་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོད་ན་ཞེས་རྩོད་པ་ནི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་ན་དོན་དམ་པར་ཡོད་པར་འདོད་པའི་བསམ་པ་བླངས་པ་སྟེ། ལན་གྱིས་ཀྱང་དེ་ལྟར་ཁས་མ་བླངས་ཞེས་མི་ཟེར་གྱི་དེ་ལྟར་ཁས་བླངས་པའི་སྟེང་ནས་ལན་མཛད་དོ། །སུམ་ཅུ་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང༌། ཡང་ན་རྣམ་པར་ ཤེས་པ་བཞིན་དུ་ཤེས་བྱ་ཡང་རྫས་ཉིད་དུ་ཁ་ཅིག་སེམས་པ་དང༌། གཞན་དག་ཤེས་བྱ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་ཀུན་རྫོབ་ཉིད་དུ་ཡོད་ཀྱི་དོན་དམ་པར་ཡོད་པ་མིན་ནོ་སྙམ་དུ་སེམས་པ་མཐའ་གཅིག་ཏུ་སྨྲ་བ་འདི་རྣམ་པ་གཉིས་དགག་པའི་ཕྱིར་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་བརྩམས་སོ། །ཞེས་སློབ་དཔོན་འདིས་གསུངས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་གཞན་དབང་ཡེ་མེད་མིན་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་སྔར་བྱང་ས་དྲངས་པ་ལྟར་དོན་དམ་པར་ཡོད་པའི་དངོས་པོ་ཡེ་མེད་དམ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐམས་ཅད་དུ་མེད་ཅེས་འགོག་པ་ཡིན་གྱི་ཤེས་བྱ་ལ་མི་སྲིད་པར་འདོད་པ་བཀག་པ་མིན་ནོ། །རྐང་པ་བཞི་པས་ནི་གཉིས་སྟོང་ཀུན་རྟོག་ལ་གཏན་དུ་ཡོད་ན་ཅིའི་ཕྱིར་མི་རྟོགས་སྙམ་པའི་དོགས་པ་སེལ་ཏེ། །སྟོང་ཉིད་དེ་ལ་གཉིས་སྣང་འཁྲུལ་པའི་ཀུན་རྟོག་ཡོད་པས་དེས་བསྒྲིབས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཆོས་ཐམས་ཅད་མཐའ་གཅིག་ཏུ་སྟོང་པ་དང་མི་སྟོང་པ་དང་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་ནི་མཐའ་ཉིད་དུ་འགྱུར་གྱི་དབུ་མའི་
Chinese
作为回答，认为遍计所执是以外境所取和内识能取显现的能取所取，显现为遥远的距离，是就以如此存在的自性空性而说的，说的是自性空，而不是以自己的体性成立的自性完全没有。这样说了，身语意的宗义就是这样，并且也说了那在胜义中存在，因此这个宗派绝对不是解释为他空自空的。第三句消除疑惑的方式也是那样，如果那样二者如兔角般完全没有，而虚妄分别在胜义中以自性存在，那么空性就不存在了。答：不是那样，而是这样，空性就在这裡。在虚妄分别中，能取和所取不存在，那即是空性，因此空性不会不存在。遍计所执存在，二者不存在，这表示存在是先前，不存在是之后，因此消除了认为空性不存在的疑惑。遍计所执在胜义中以自性存在而争论，是取了如果以自己的体性成立，就认为在胜义中存在的想法。回答也没有说不承认那样，而是在承认那样的基础上作答。在《三十颂》的解释中也说：或者如识一样，有些人认为所知也是实有；另一些人认为如所知一样，识也是在世俗中存在，而不是在胜义中存在。认为这样说是一边倒，为了驳斥这两种观点，才造了这部论。这是这位论师说的。因此，说他性不存在，如先前引用的《瑜伽师地论》一样，是遮止在胜义中存在的实有完全没有，或者在一切的一切中没有，而不是遮止认为所知不可能存在。第四句是为了消除如果二空遍计所执恒常存在，为何不能证悟的疑惑。因为空性中有二取显现的错乱遍计所执，因此被它遮蔽了。一切法一边倒地是空和不空，以及存在和不存在，就会变成边见，而不是中观的。
English
In response, it is considered that the conceptualization (kun rtok) is the grasping and the grasper that appear as external objects and internal consciousness, appearing as a distant separation of grasper and grasped. It is said to be empty of such an existing nature, and it is said to be empty of nature, not that its own characteristic nature is completely non-existent. Thus it is said, the meaning of the teachings of the spiritual siblings is just like this, and it is also said that it exists in the ultimate sense, therefore this system is definitely not explained as other-empty self-empty. The way to dispel doubts with the third sentence is also like that. If the two are completely non-existent like a rabbit's horn, and the untrue conceptualization (kun tu rtok pa) exists by its own nature in the ultimate sense, then emptiness would not exist. Answer: It is not like that, but like this, emptiness exists here. In the untrue conceptualization, the grasper and the grasped do not exist, that is emptiness, therefore emptiness will not be non-existent. The statement that conceptualization exists and the two do not exist indicates that existence is prior and non-existence is later, thus dispelling the doubt that emptiness does not exist. Arguing that conceptualization exists by its own nature in the ultimate sense is taking the idea that if it is established by its own characteristic, it is considered to exist in the ultimate sense. The answer does not say that it does not admit that, but answers on the basis of admitting that. In the commentary on the Thirty Verses, it is also said: Or like consciousness, some people think that the knowable is also substantial; others think that like the knowable, consciousness also exists in the conventional sense, but not in the ultimate sense. Thinking that this is one-sided, in order to refute these two views, this treatise was composed. This is what this teacher said. Therefore, saying that other-dependence is not non-existent, as the previously cited Yogācārabhūmi-śāstra says, is to prevent the real existence that exists in the ultimate sense from being completely non-existent, or non-existent in all of everything, not to prevent the idea that the knowable cannot exist. The fourth line is to dispel the doubt that if the two-empty conceptualization always exists, why cannot it be realized. Because there is a mistaken conceptualization of dualistic appearance in emptiness, it is obscured by it. All phenomena being one-sidedly empty and non-empty, and existent and non-existent, would become extreme views, not Madhyamaka.
Tibetan
ལམ་མ་ཡིན་པས་དེ་དག་དགག་པའི་དོན་དུ་ཚིགས་བཅད་གཉིས་པ་གསུངས་ཏེ། ཀུན་རྟོག་དང་སྟོང་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པ་མིན་ཞིང་གཟུང་འཛིན་གཉིས་ཀྱིས་མི་སྟོང་བ་མིན་པ་ཐམས་ཅད་ནི་ཀུན་རྟོག་གི་འདུས་བྱས་དང་སྟོང་ཉིད་ཀྱི་འདུས་མ་བྱས་སོ། །བཤད་པ་ནི་ཡུམ་གྱི་མདོ་ལ་སོགས་པ་ལས་འདི་ཐམས་ཅད་ནི་གཅིག་ཏུ་སྟོང་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ་མི་སྟོང་བ་ཡང་མ་ཡིན་ཞེས་བསྟན་པ་སྟེ་དེ་དང་མཐུན་པར་བྱས་པར་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་ བཤད་པ་ལྟར་བྱའི་སྟོང་པ་མ་ཡིན་པ་ཡོངས་གྲུབ་དང་མི་སྟོང་བ་མ་ཡིན་པ་ངོ་བོ་ཉིད་གཞན་གཉིས་ལ་འཆད་པ་དོན་མིན་ནོ། །ཡོད་པ་ནི་ཀུན་རྟོག་དང་མེད་པ་ནི་གཉིས་པོ་དང་ཀུན་རྟོག་དང་སྟོང་ཉིད་གཉིས་ཕན་ཚུལ་ཡོད་པ་ལ་དབྱིག་གཉེན་དཔོན་སློབ་ཀྱིས་བཤད་པ་ལྟར་བྱའི་དེ་གཉིས་གཅིག་དོན་གཞན་དུ་ཡོད་པས་ཅིག་ཤོས་སྟོང་བའོ་ཞེས་འདི་དག་ལས་བཟློག་སྟེ་འཆད་པ་དེ་དག་གི་བཞེད་པར་འཆད་པ་ལྟར་མི་བྱའོ། །འོད་སྲུངས་ཀྱི་ལེའུ་ལས་ཡོད་མེད་གཉིས་མཐའ་རེ་རེར་བཤད་ནས་དེ་གཉིས་ཀྱི་དབུས་ནི་ཆོས་རྣམས་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པའི་དབུ་མའི་ལམ་དུ་བཤད་པ་ཉིད་དེ་ནི་དབུ་མའི་ལམ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་གསུངས་པ་འདིའི་དོན་དུ་བློ་བརྟན་གྱིས་བཤད་དོ། །དེས་ན་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་གྱི་ཚུལ་འདི་ཉིད་དབུ་མའི་དོན་དུ་འགྲེལ་པས་དབུ་མ་པ་གཞན་གྱི་ལྟར་ན་དེ་གཉིས་སྔ་མ་ལས་ཕྱི་མ་མཆོག་ཏུ་བཞེས་ཀྱང་ཚུལ་འདིས་དེ་གཉིས་དོན་གཅིག་ཏུ་མཛད་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ན་དབྱིག་གཉེན་དང་བློ་གྲོས་བརྟན་པས་བཀྲལ་ཚུལ་ནི་སྐབས་སྐབས་སུ་བརྗོད་ཟིན་ལ། ཕྱོག་ཀྱི་གླང་པོས་ཀྱང་བརྒྱད་སྟོང་པའི་དོན་རྣམས་ཐེག་བསྡུས་དང་མཐུན་པར་བརྒྱད་སྟོང་དོན་བསྡུས་སུ་བཀྲལ་ལ། ཆོས་ཀྱི་གྲགས་པས་རྣམ་འགྲེལ་ལས། དེ་ལ་གཅིག་ནི་མེད་པས་ཀྱང༌། གཉིས་ཀའང་ཉམས་པར་འགྱུར་པ་ཡིན༌། དེ་ཕྱིར་གཉིས་སྟོང་གང་ཡིན་པ། དེ་ནི་དེ་ཡིའང་དེ་ཉིད་ཡིན། ཞེས་གཟུང་འཛིན་རྫས་གཞན་གྱིས་སྟོང་པའི་སྟོང་ཉིད་གཞན་དབང་གི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དུ་གསུངས་ཤིང་། ཆོས་རྣམས་རང་བཞིན་མེད་པར་མདོ་སྡེ་ལས་གསུངས་པའི་དོན་ཡང་དེ་ཉིད་དུ་འགྲེལ་ཏེ། དངོས་རྣམས་ཐ་དད་གནས་པ་ནི། །དེ་ཐ་དད་ལ་བརྟེན་པ་ཡིན། །དེ་ནི་བསླད་པ་ཉིད་ཡིན་ནི། །དེ་དག་ཐ་དད་ཀྱང་བསླད་འགྱུར། །གཟུང་དང་འཛིན་པའི་རྣམ་པ་ལས། མཚན་ཉིད་གཞན་ནི་ཡོད་མ་ཡིན། དེས་ན་མཚན་ཉིད་སྟོང་པའི་ཕྱིར། རང་བཞིན་མེད་པར་རབ་ཏུ་བཤད། ཅེས་དངོས་པོ་རྣམས་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པར་ཐ་དད་དུ་འབྱེད་པ་ནི་རང་རིག་པ་ཙམ་གྱིས
Chinese
为了驳斥非正道，说了第二个偈颂：一切不是由遍计所执和空性所空，也不是由能取和所取二者不空的，都是遍计所执的有为法和空性的无为法。解释是，如《般若经》等所说，这一切既不是完全空，也不是完全不空，应与此相符，如世亲所说。解释说，不是空的是圆成实性，不是不空的是自性异体，这没有意义。存在的是遍计所执，不存在的是二者，遍计所执和空性二者相互存在，应如世亲师徒所说，如果说二者在不同意义上存在，因此一个空，与这些相反的解释，不应按照那些人的观点来解释。在《胜天品》中，有和无被分别说成两个极端，而二者的中间是分别思择诸法的正中之道，这才是中道。如是说，为了这个意义，坚慧作了解释。因此，唯识宗的这种方式解释了中观的意义，按照其他中观派的观点，他们认为后者比前者更殊胜，但这种方式将二者视为同一意义。这样，世亲和坚慧的解释方式在不同场合已经说过。法称也按照《摄大乘论》的观点，将《八千颂》的意义解释为《八千颂义集》。法称在《释量论》中说：“因为其中一个不存在，两个都会消失。因此，凡是二者皆空的，那就是它的真实。”这样说了以能取所取实物之外的空性，即他空性为真如。并且，经部所说的诸法无自性的意义也解释为那个意义，即：“诸法各异住，彼依各异性。彼即是诳惑，彼等各异亦诳。从所取能取相，异相则无有。是故以相空，说为无自性。”这样，将事物区分为生等各异，仅仅依靠自证。
English
To refute the non-paths, the second verse was spoken: everything that is not empty by the conceptual and emptiness, and is not not empty by the two, the grasper and the grasped, are all the conditioned phenomena of the conceptual and the unconditioned phenomena of emptiness. The explanation is that, as stated in the Prajnaparamita Sutra and others, all of this is neither completely empty nor completely not empty, and it should be in accordance with this, as explained by Vasubandhu. To explain that what is not empty is the parinispanna-svabhava and what is not not empty is the other nature of self-nature is meaningless. What exists is the parikalpita, and what does not exist is the two, the parikalpita and emptiness exist mutually, and it should be as explained by the teacher and disciple Vasubandhu. If it is said that the two exist in different meanings, therefore one is empty, explanations contrary to these should not be explained according to the views of those people. In the Chapter on Kasyapa, existence and non-existence are separately stated as two extremes, and the middle of the two is the middle way of separately thinking about the dharmas, and that is the middle way. Thus it is said, and for this meaning, Sthiramati explained it. Therefore, this way of the Vijnaptimatrata school explains the meaning of the Madhyamaka, and according to the view of other Madhyamikas, they consider the latter to be more superior than the former, but this way considers the two to be the same meaning. In this way, the explanation methods of Vasubandhu and Sthiramati have been mentioned on different occasions. Dharmakirti also explained the meaning of the Eight Thousand Verses as the Eight Thousand Verses Meaning Collection in accordance with the view of the Abhisamayalankara. Dharmakirti said in the Pramanavarttika: "Because one of them does not exist, both will disappear. Therefore, whatever is empty of both, that is its reality." In this way, he spoke of emptiness other than the real things of the grasper and the grasped, that is, the other-emptiness as the suchness. Furthermore, the meaning of the sutras that say that dharmas are without self-nature is also explained as that meaning, that is: "The dharmas abide differently, they depend on different natures. That is deception, and those different ones are also deception. From the aspect of the grasped and the grasper, there is no other aspect. Therefore, because of the emptiness of aspects, it is said to be without self-nature." In this way, distinguishing things as different in terms of arising and so on, relies solely on self-awareness.