Tibetan
་འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་སྒྱུ་མ་བཞིན་དུ་གསུངས་པས་བདེན་པར་གྲུབ་པ་དེ་དག་གི་དོན་མིན་ནོ་ཞེ་ན། །སྒྱུ་མ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་བཤད་པས་བདེན་པར་མི་སྟོན་པའི་ངེས་པ་མེད་དེ་སྒྱུ་མ་ལ་སོགས་པ་དཔེར་བྱེད་ལུགས་ལ་རགས་ལས་སོ། །དེ་ཡང་རྒྱན་ལས་ཇི་ལྟར་སྒྱུ་མ་དེ་བཞིན་དུ། །ཡང་དག་མ་ཡིན་ཀུན་རྟོག་འདོད། སྒྱུ་མའི་རྣམ་པ་ཇི་ལྟ་བར། །དེ་བཞིན་གཉིས་སུ་འཁྲུལ་པ་བརྗོད། ཅེས་གསུགས་པ་འདིས་སྒྱུ་མ་དཔེར་བྱེད་ལུགས་བསྟན་ཏེ། །འཁྲུལ་པའི་གཞི་བོང་བ་དང་ཤིང་ལ་སོགས་པ་སྒྱུ་མའི་སྔགས་ཀྱིས་བཏབ་པ་ནི་ཀུན་རྟོག་གཞན་དབང་ དང་འདྲ་སྟེ་རྐང་པ་དང་པོ་གཉིས་ཀྱི་དོན་ནོ། །སྒྱུ་མའི་རྣམ་པ་རྟ་གླང་ལ་སོགས་པའི་གཟུགས་སུ་སྣང་བ་ནི། །གཞན་དབང་གཟུང་འཛིན་རྒྱངས་ཆད་གཉིས་སུ་སྣང་བ་དང་འདྲ་སྟེ་ཕྱི་མ་གཉིས་ཀྱི་དོན་དུ་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་བཤད་དོ། །ཡང་རྒྱན་ལས། ཇི་ལྟར་དེ་ལ་དེ་མེད་པ། །དེ་བཞིན་དུ་ནི་དོན་དམ་འདོད། །ཇི་ལྟར་དེ་ནི་དམིགས་གྱུར་པ། །དེ་བཞིན་དུ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཉིད། ཅེས་སྒྱུ་མ་ལ་གླང་པོ་ཆེ་ལ་སོགས་པ་མེད་པ་བཞིན་དུ་གཞན་དབང་ལ་གཟུག་འཛིན་གཉིས་མེད་པ་དོན་དམ་དང་སྒྱུ་མ་དེ་རྟ་གླང་གི་ངོ་བོར་དམིགས་པ་བཞིན་དུ་ཡང་དག་པ་མིན་པ་ལ་ཀུན་བརྟགས་པ་དེ་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པར་དམིགས་སོ་ཞེས་འགྲེལ་པར་བཤད་དོ། །རྒྱན་ལས། ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་བདག་དང་སྲོག་ལ་སོགས་བར་མེད་བཞིན་དུ་དེར་སྣང་བའི་ཆ་ནས་སྒྱུ་མ་དང༌། ཕྱིའི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གང་ཟག་གི་བདག་གི་ཉེ་བར་སྤྱད་བྱར་མེད་བཞིན་དུ་དེར་སྣང་བའི་ཆ་ནས་རྨི་ལམ་ལྟ་བུར་མདོ་ལས་གསུངས་པར་བཤད་ཀྱི་ཕྱི་ནང་གི་འདུས་བྱས་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་བཞིན་དུ་དར་སྣང་བའི་དཔེར་མ་གསུངས་སོ། །ཐེག་བསྡུས་ལས་ཀྱང་ཡུམ་གྱི་མདོར་གསུངས་པའི་སྒྱུ་མ་ལ་སོགས་པའི་དཔེར་གཞན་དབང་བསྟན་པའི་དཔེ་དོན་སྦྱོར་བ་ན། ཕྱི་རོལ་གྱི་དོན་མེད་ན་ཡུལ་དུ་ཇི་ལྟར་དམིགས་སྙམ་པ་བཟློག་པའི་ཕྱིར་སྒྱུ་མ་དང༌། དོན་མེད་ན་སེམས་དང་སེམས་བྱུང་ཇི་ལྟར་སྐྱེ་སྙམ་པ་བཟློག་པའི་ཕྱིར་སྨིག་རྒྱུ་དང༌། དོན་ མེད་ན་ཡིད་དུ་འོང་མི་འོང་ལ་ཇི་ལྟར་སྤྱོད་སྙམ་པ་བཟློག་པའི་ཕྱིར་རྨི་ལམ་ལ་སོགས་པ་དཔེར་བཤད་དོ། །སྒྱུ་མ་སོགས་མི་བདེན་པའི་དཔེར་བྱེད་པ་ལ་ཡང་དབུ་སེམས་སོ་སོའི་མི་བདེན་ལུགས་ཀྱི་དཔེར་བྱེད་ལུགས་མ་འདྲེས་པར་ཕྱེད་པར་བྱའོ། །གཉིས་པ་ནི། དབུས་མཐའ་ལས། ཡང་དག་མ་ཡིན་ཀུན་རྟོག་ཡོད། །དེ་ལ་གཉིས་པོ་ཡོད་མ་ཡིན། །སྟོང
Chinese
如果有人问：既然说一切有为法都如幻术，那么就不是指那些真实成立的事物了吧？并非说如幻术等就一定不显示真实，这取决于如何运用幻术等作为比喻。如《庄严经论》所说：『如何如幻术，非真唯遍计，幻术之显现，如是二取迷。』这揭示了如何以幻术作比喻：幻术的基础，如土块和树木等，通过幻术咒语的加持，类似于遍计所执的依他起性，这是前两句的含义。幻术所显现的马、牛等形象，类似于依他起性中显现的能取、所取、境识二取，这是后两句的含义，世亲如此解释。又如《庄严经论》所说：『如彼处无彼，如是胜义谛，如彼是所缘，如是世俗谛。』就像幻术中没有大象等一样，依他起性中没有能取和所取二者，这是胜义谛；而幻术以马、牛的形象为所缘一样，对非真实之物进行遍计，这就是以世俗谛为所缘，论释中如此解释。如《庄严经论》所说：内部的六处，如我与命等，虽然没有间隔却显现，从显现的方面来说就像幻术；外部的六处，虽然不能被作为人我的受用对象却显现，从显现的方面来说就像梦境，经中如此说，但并没有说内外有为法虽然自性为空却显现的比喻。在《摄大乘论》中，也结合了《母经》中所说的幻术等比喻来阐释依他起性。为了驳斥外境不存在，如何缘取外境的想法，所以用幻术作比喻；为了驳斥外境不存在，心和心所如何生起的想法，所以用阳焰作比喻；为了驳斥外境不存在，如何对可爱与不可爱的事物产生反应的想法，所以用梦境等作比喻。在用幻术等作为不真实的例子时，也要区分中观和唯识各自不真实的方式，不要混淆。第二点是，在《中边分别论》中说：『非真唯遍计，于彼二非有，空。』
English
If someone asks: Since it is said that all conditioned phenomena are like illusions, then it does not refer to those things that are truly established, right? It is not necessarily the case that saying something is like an illusion, etc., does not show the truth, it depends on how the illusion, etc., is used as an example. As it says in the Ornament: 'How like an illusion, unreal, only conceptualized, the appearance of an illusion, like that, confused about duality.' This reveals how to use illusion as an example: The basis of illusion, such as clods of earth and trees, etc., empowered by the mantra of illusion, is similar to the other-dependent nature of conceptual imputation, which is the meaning of the first two lines. The appearance of illusion, appearing as the form of horses, cattle, etc., is similar to the appearance of the grasper, the grasped, and the separation of object and consciousness in other-dependent nature, which is the meaning of the latter two lines, as explained by Vasubandhu. Again, as it says in the Ornament: 'As that is not in that, so is the ultimate truth, as that is the object, so is the conventional truth.' Just as there are no elephants, etc., in an illusion, there is no grasper and grasped in other-dependent nature, this is the ultimate truth; and just as that illusion is focused on the nature of horses and cattle, the conceptual imputation on what is not true is focused on the conventional truth, as explained in the commentary. As it says in the Ornament: The six internal sense bases, such as self and life, etc., appear there without interruption, from the aspect of appearance, they are like illusions; the six external sense bases, although they cannot be used as objects of enjoyment by the self of a person, they appear, from the aspect of appearance, they are like dreams, as it says in the sutras, but it does not say that the internal and external conditioned phenomena, although empty in nature, appear as examples. In the Compendium of Vehicles, the examples of illusion, etc., mentioned in the Mother Sutra are also combined to explain the other-dependent nature. In order to refute the idea that if external objects do not exist, how can external objects be focused on, illusion is used as an example; in order to refute the idea that if external objects do not exist, how can mind and mental factors arise, mirage is used as an example; in order to refute the idea that if external objects do not exist, how can one react to pleasant and unpleasant things, dreams, etc., are used as examples. When using illusion, etc., as examples of untruth, one must also distinguish the ways in which Madhyamaka and Chittamatra are untrue, and not confuse them. The second point is, in the Discrimination of the Middle and the Extremes, it says: 'Unreal, only conceptualized, in that, the two are not, empty.'
Tibetan
་པ་ཉིད་ནི་འདི་ལ་ཡོད། །དེ་ལ་ཡང་ནི་དེ་ཡོད་དོ། །སྟོང་པ་མ་ཡིན་མི་སྟོང་མིན། དེ་ལྟ་བས་ན་ཐམས་ཅད་བཤད། །ཡོད་པས་མེད་པས་ཡོད་པས་ན། །དེ་ནི་དབུ་མའི་ལམ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་གསུངས་ཏེ་ཚིགས་བཅད་དང་པོས་སྟོང་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དང་གཉིས་པས་དེ་ཉིད་དབུ་མའི་ལམ་དུ་བསྟན་ནོ། །དེ་ལ་གང་ན་གང་མེད་པ་དེ་ནི་དེས་སྟོང་པ་དང་འདི་ལ་ལྷག་མ་ཡོད་པ་ནི་འདིར་ཡོད་པའོ་ཞེས་ཡོད་མེད་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ཤེས་པ་ནི་སྟོང་ཉིད་ལ་འཇུག་པ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་གསུངས་ལ། །འདིས་ཀྱང་དེ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་སྟོང་ཉིད་ཡང་དག་པ་བསྟན་ཏོ། །གང་ན་ཞེས་པ་ནི་སྟོང་གཞི་སྟེ་དེ་ནི་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་ཀུན་རྟོག་སྟེ་གཞན་དབང་ངོ་། གང་མེད་ཅེས་པའི་མེད་རྒྱུ་ནི་གཟུང་འཛིན་རྫས་ཐ་དད་པ་གཉིས་པོ་སྟེ་ཀུན་བརྟགས་སོ། །དེ་ལ་ཡོད་མ་ཡིན་ཞེས་པས་ནི་སྔ་མ་དེ་ཕྱི་མ་འདིས་སྟོང་པར་བསྟན་ནོ། །དེ་མེད་ན་དེའི་ཤུལ་དུ་ལྷག་མ་ལུས་པའི་ཡོད་པ་དེ་གང་ཡིན་སྙམ་ན། ཀུན་རྟོག་ཡོད་ཅེས་པ་དང་། །རྐང་པ་གསུམ་པས་གཞན་དབང་དང་ཡོངས་གྲུབ་གཉིས་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་ལ་རྐང་པ་བཞི་པས་ནི་དོགས་པ་གཞན་ཞིག་ གཅོད་དོ། །དབྱིག་གཉེན་གྱིས་གང་སྟོང་བ་དང་གང་གིས་སྟོང་བའི་དོན་དུ་དེ་ལྟར་བཤད་པ་དེ་ཉིད་བློ་བརྟན་གྱིས་གསལ་བར་བསྟན་པ་ནི་འགྲེལ་བཤད་ལས། ལ་ལ་དག་ཆོས་ཐམས་ཅད་རི་བོང་གི་རྭ་ལྟར་རང་བཞིན་ཡེ་མེད་དོ་སྙམ་དུ་སེམས་པ་དེའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་ལ་སྐུར་པ་དགག་པའི་དོན་དུ། ཡང་དག་མ་ཡིན་ཀུན་རྟོག་ཡོད། ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ་རང་བཞིན་གྱིས་ཞེས་བྱ་བ་ཚིག་གི་ལྷག་མའོ། ཞེས་གསུངས་སོ། །ཀུན་རྟོག་ཡོད་ཅེས་པའི་ཚིག་དེ་དེ་ཙམ་གྱིས་མ་རྫོགས་པས་དེའི་ལྷག་མ་དབྱུང་དགོས་ལ་དེ་ཡང་རང་བཞིན་གྱིས་ཞེས་པ་འདིའོ། དེ་ལྟར་ན་ཀུན་རྟོག་ཡོད་པ་ཙམ་མིན་གྱི་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོད་པའམ་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་པའི་ཡོད་པའོ། །ཡོད་ཚུལ་དེ་དག་ནི་ཡོངས་གྲུབ་ལ་ཡང་འདྲའོ། །ཚིག་གཉིས་པས་དོགས་པ་སེལ་ཚུལ་ཡང་དེ་ཉིད་ལས། དེ་ལྟ་ན་མདོ་ལས་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པའོ་ཞེས་བཤད་པས་མདོ་དང་མི་འགལ་ལམ་ཞེ་ན། མི་འགལ་ཏེ་འདི་ལྟར། དེ་ལ་གཉིས་པོ་ཡོད་མ་ཡིན། ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པ་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པའི་ངོ་བོ་དང་བྲལ་བས་སྟོང་པ་ཞེས་བྱའི་རང་བཞིན་ཡེ་མེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ་དེའི་ཕྱིར་མདོ་དང་མི་འགལ་ལོ། །ཞེས་གཞན་དབང་རང་བཞིན་གྱིས་གྲུབ་ན་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོད་པས་སྟོང་ངོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་འགལ་ལོ་ཞེས་
Chinese
其自性即于此有，于彼亦有彼。非空非不空，如是说一切。以有以无以有故，是乃中道也。如是说，第一颂说空性之体性，第二颂说彼即是中道。其中，何处无何者，彼即以彼为空，而此处有余者，即于此处有之，如是如实知有无，即是不颠倒地入于空性。以此亦显彼故，是为空性之如实显示。何处者，乃空之所依，即非真实之遍计，乃依他起。何无者，无之因乃所取能取二者之异体，乃遍计所执。于彼非有者，乃显示前者以后者空之。若彼无，则彼之遗留之有为何耶？谓遍计有。第三句显示依他起与圆成实二者，第四句则断除其他疑惑。世亲论师就何为空及以何为空之义如是说，智稳论师更清楚地显示，即于解释中说：有些人认为一切法如兔角般自性全无，故为遮止对一切的诽谤，故说“非真实遍计有”，自性之义是句子的余义。如是说。遍计有之句，仅此一句并不完整，故需引出其余义，即此自性。如是，不仅是遍计有，而是自性有，或以自性成立之有。彼等有之方式，与圆成实亦相似。第二句消除疑惑之方式亦如是，即彼处说：如是，经中说一切法皆空，岂不与经相违？不相违，如此，于彼二者非有。非真实之遍计所执，离能取所取之体性，故为空性，然自性全无则非，故与经不相违。如是，若依他起以自性成立，则一切法以自性有，故与空性相违也。
English
Its own nature exists here. It also exists there. It is neither empty nor non-empty. Thus, everything is explained. Because of existence, non-existence, and existence, it is the Middle Way. Thus it is said that the first verse explains the nature of emptiness, and the second verse shows that it is the Middle Way. Where something is absent, it is empty of that, and what remains here is present here. Thus, knowing existence and non-existence as they truly are is entering emptiness without perversion. Because this also shows that, it is a true display of emptiness. 'Where' refers to the basis of emptiness, which is the unreal conceptualization, which is other-powered. 'What is absent' refers to the cause of absence, which is the two distinct entities of the apprehended and the apprehender, which are the completely imputed. 'Not existing there' shows that the former is empty of the latter. If that is absent, then what is the remaining existence in its place? It is said that conceptualization exists. The third line shows that it is the other-powered and the perfectly established, and the fourth line cuts off another doubt. Vasubandhu explained the meaning of what is empty and what is empty of in this way, and Sthiramati clearly showed it in the commentary: 'Some people think that all phenomena are like rabbit horns, completely without inherent existence. Therefore, in order to refute the slander of everything, it is said, "Unreal conceptualization exists." The meaning of inherent existence is the remainder of the sentence.' Thus it is said. The phrase 'conceptualization exists' is not complete by itself, so its remainder must be drawn out, which is this inherent existence. Thus, it is not just that conceptualization exists, but that it exists inherently, or that it is established by its own characteristic. Those ways of existing are also similar to the perfectly established. The way to dispel doubts with the second phrase is also the same, that is, it says there: 'If so, the sutra says that all phenomena are empty, does it not contradict the sutra?' It does not contradict, like this, the two are not present there. The unreal conceptualization is empty of the nature of the apprehended and the apprehender, so it is emptiness, but it is not that inherent existence is completely absent, so it does not contradict the sutra. Thus, if the other-powered is established by inherent existence, then all phenomena exist by inherent existence, so it contradicts emptiness.