Tibetan
ད་མེད་ཚོལ་བའི་རིགས་ཤེས་ཀྱིས་སྒྱུ་མ་ཙམ་གྱི་དོན་ཡོད་པར་བཟུང་ནའང་སྐྱོན་ཡིན་གྱི། རིགས་པ་དེས་རྣམ་པར་དཔྱད་ནས་རང་བཞིན་ཁེགས་པའི་བཤུལ་དུ་དངོས་པོ་རྣམས་ལ་སྒྱུ་མ་ཙམ་གྱི་དོན་ཉིད་ཡོད་པར་འཛིན་པ་ནི་ངེས་པར་སྐྱེ་དགོས་པས་སྐྱོན་མིན་ཏེ། བཞི་བརྒྱ་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ཡོངས་སུ་དཔྱད་པ་ན། དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་འགྲུབ་པར་མི་འགྱུར་བས། སོ་སོ་ནས་དངོས་པོ་རྣམས་ལ་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་དེ་ཉིད་ལྷག་མར་ལུས་པར་འགྱུར་རོ། །ཞེས་སྒྱུ་མའི་དོན་ལྷག་མར་ལུས་དགོས་པར་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ཡང་མྱུ་གུ་དེའི་རང་གི་ངོ་བོས་གྲུབ་པའི་རང་བཞིན་ཁེགས་པ་ན། རིགས་པ་དེའི་འདུ་བྱེད་ཇི་སྲིད་མ་ཉམས་པ་དེ་སྲིད་དུ་རིགས་པས་འཐད་མི་འཐད་དཔྱད་ནས་མྱུ་གུ་ལ་རང་བཞིན་ཡོད་པར་འཛིན་པ་མི་སྐྱེ་ཡང༌། མྱུ་གུ་ལ་རང་བཞིན་མེད་པ་དེར་བདེན་སྙམ་པ་དང་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པའི་སྣང་བ་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུར་བདེན་སྙམ་ན་རིགས་པས་དགག་དགོས་པའི་འཛིན་པ་སྐྱོན་ཅན་ཡིན་གྱི། དེ་དག་མེད་པའི་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་དོན་ཡོད་པར་འཛིན་པ་ལ་ཡང་སྒྱུ་འཛིན་གྱི་མངོན་ཞེན་ཡོད་པས་འདོར་དགོས་སོ་སྙམ་དུ་འཛིན་པ་ནི་ཡེ་མི་ཉན་ཏེ། དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་ངེས་པ་ཐམས་ཅད་བྱར་མེད་པའི་སྐྱོན་ཆེན་པོར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ཏེ། སྔར་མང་དུ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །འདི་ཡང་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་དོན་ཡོད་པ་དང་བདེན་པར་ཡོད་པ་གཉིས་མ་ཕྱེད་པ་ཡིན་པར་གདོན་མི་ཟའོ། །གཞན་ཡང་ཡུལ་དཔྱད་དེ་རིགས་པས་གསིལ་བ་ན་མི་འདུག་སྙམ་པ་དང་པོར་འབྱུང་ཞིང༌། དེ་ནས་དཔྱོད་མཁན་ལ་ཡང་དེ་དང་འདྲ་བར་མཐོང་ནས་མེད་པར་ངེས་མཁན་ཡང་ཡོད་པ་མིན་པས། གང་ལ་ཡང་འདི་ཡིན་འདི་མ་ཡིན་གྱི་ངེས་པ་བྱ༌ས་མེད་པར་སོང་ནས་སྣང་བ་བན་བུན་དུ་སོང་བའི་སྣང་བ་འཆར་བ་ཡང༌། རང་བཞིན་ཡོད་མེད་དང་ཡོད་མེད་ཙམ་མ་ཕྱེད་པར་རིགས་པས་ཐམས་ཅད་བཀག་པ་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བ་ཡིན་པས། དེ་འདྲའི་སྟོང་པ་ཡང་རྟེན་འབྲེལ་བཤིག་པའི་སྟོང་པ་ཡིན་ལ། དེས་ན་དེ་རྟོགས་པས་དྲངས་པའི་སྣང་བ་བན་བུན་དུ་ཤར་བ་ཡང་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་དོན་གཏན་མིན་ནོ། །དེས་ན་རིགས་པས་རྣམ་པར་དཔྱད་པ་ན། གང་ཟག་ལ་སོགས་པ་ལ་རང་གི་ངོ་བོས་གྲུབ་པའི་ཡུལ་སྟེང་དུ་སྡོད་ཚུལ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མི་འདུག་གོ་སྙམ་པ་དང༌། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་སྣང་བ་འདི་རྣམས་ཀྱང་བན་བུན་དུ་འཆར་བ་ཙམ་དཀའ་བ་མིན་གྱི། དེ་འདྲ་དེ་དབུ་ མའི་གྲུབ་མཐའ་ལ་མོས་ཤིང་རང་བཞིན་མེད་པའི་ཚུལ་སྟོན
Chinese
如果以寻觅无有之理智，执著于仅仅如幻之义，那是有过失的。如果以理智进行辨析，在自性被遮破的空性中，执著于诸法仅仅具有如幻之义，那是必须产生的，因此没有过失。如《四百论》的注释中所说：“因此，如果像这样完全进行辨析，诸法的自性不会成立，因此，对于各个事物来说，如幻之义本身会剩余下来。”因为经中说必须剩余如幻之义。这就像，当那个苗芽以自己的体性成立的自性被遮破时，只要那个理智的作意没有消失，那么以理智辨析是否合理，都不会产生执著于苗芽具有自性的想法。但是，如果认为苗芽没有自性是真实的，或者认为自性空性的显现如幻是真实的，那么这就是理智需要遮破的具有过失的执著。如果没有这些，仅仅执著于如幻之义的存在，也认为有执著于幻相的实执而需要舍弃，如果这样认为，那是绝对不行的。如果不是这样，那么缘起的决定全部都会变成毫无作用的重大过失，因为之前已经多次说过了。这一定是没有区分如幻之义的存在和真实存在。另外，当以理智分析对境时，首先会产生认为不存在的想法。然后，对于分析者来说，也会看到与此类似的情况，因此也不会有人确定不存在。因此，对于任何事物来说，都没有可以确定“这是什么，这不是什么”的地方，结果显现变得模糊不清。这种显现的产生，是因为没有区分自性的有无和仅仅是有无，而是依赖于理智遮破一切而产生的。因此，这样的空性也是破坏缘起的空性。因此，由证悟它所导致的显现变得模糊不清，也绝对不是如幻之义。因此，当以理智进行辨析时，对于人等来说，会认为在以自己的体性成立的对境之上，丝毫没有安住的方式。并且，依赖于此，这些显现也仅仅是模糊不清地显现，这并不是困难的事情。像这样的人，是信奉中观宗，并且宣说无自性之理的人。
English
If, with the discriminating wisdom that seeks non-existence, one grasps at the meaning of mere illusion, that is a fault. If, through that reasoning, having analyzed and in the wake of self-nature being refuted, one holds that things possess only the meaning of mere illusion, that is necessarily generated and therefore not a fault. As it says in the commentary to the Four Hundred: "Therefore, if one analyzes in this way, the self-nature of things will not be established, and so, for each individual thing, only the illusion-like quality will remain." Because it is said that the meaning of illusion must remain. Likewise, when the self-nature of that sprout, established by its own entity, is refuted, as long as the activity of that reasoning has not diminished, even if one examines whether it is reasonable or not, the grasping at the sprout as having self-nature will not arise. However, if one thinks that the sprout's lack of self-nature is true, or if one thinks that the appearance of emptiness of self-nature is like an illusion and true, then that is a faulty grasping that reasoning must refute. If one does not have those, and one holds that there is a meaning of illusion-like existence, and one also thinks that there is an obsession with grasping at illusion and that it must be abandoned, that is absolutely unacceptable. If it were not so, then all the certainty of dependent origination would become a great fault of being without purpose, because it has been said many times before. This is undoubtedly a failure to distinguish between the existence of illusion-like meaning and true existence. Furthermore, when the object of investigation is shattered by reasoning, the thought that it does not exist arises first. Then, the investigator also sees something similar to that, so there is no one who is certain that it does not exist. Therefore, for anything, there is no place to determine "this is it, this is not it," and the appearance becomes vague and unclear. The arising of this appearance is because one has not distinguished between the existence or non-existence of self-nature and mere existence or non-existence, but relies on reasoning to negate everything. Therefore, such emptiness is also an emptiness that destroys dependent origination. Therefore, the vague and unclear appearance that is brought about by realizing that is definitely not the meaning of illusion-like existence. Therefore, when one analyzes with reasoning, one thinks that there is not even a little bit of a way for a person, etc., to abide on the object that is established by its own entity. And, relying on that, it is not difficult for these appearances to arise vaguely and unclearly. Such a person is one who is devoted to the Madhyamaka school and shows the way of no self-nature.
Tibetan
་པའི་ཆོས་ཐན་ཐུན་ཐོས་པ་ཐམས་ཅད་ལ་འོང་ཡང༌། དཀའ་ས་ནི། རང་གི་ངོ་བོས་གྲུབ་པའི་རང་བཞིན་མ་ལུས་པར་ཁེགས་པ་དང་རང་བཞིན་མེད་པའི་གང་ཟག་ལ་སོགས་པ་དེ་ཉིད་ལས་གསོག་པ་པོ་དང་འབྲས་བུ་མྱོང་བ་པོ་ལ་སོགས་པར་འཇོག་པ་ལ་ངེས་པ་གཏིང་ནས་འདྲོངས་ཏེ། དེ་རྣམས་སུ་འཇོག་ཐུབ་པའི་གཉིས་ཚོགས་དེ་སྲིད་མཐའ་ཙམ་དུ་སོང་བས་དབུ་མའི་ལྟ་བ་ཤིན་ཏུ་རྙེད་དཀའ་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་འདྲ་ཞིག་མ་རྙེད་ན་ལྟ་བའི་ངེས་པ་ཆེ་བ་ཙམ་དུ་སྤྱོད་ཕྱོགས་ལ་ངེས་པ་ཆུང་དུ་འགྲོ་ལ། སྤྱོད་ཕྱོགས་ལ་ངེས་པ་ཇི་ལྟར་ཆེ་བ་ཙམ་དུ་ལྟ་བའི་ངེས་པ་ཆུང་དུ་འགྲོ་བར་གདོན་མི་ཟ་བས། གཉིས་ཀ་ལ་སྟོབས་མཚུངས་སུ་ངེས་པ་ཆེན་པོ་སྐྱེ་བའི་ཐབས་མེད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་ངེས་པར་ཡང་ན་རང་གི་ངོ་བོས་གྲུབ་པར་འཛིན་པའི་སྒྲོ་འདོགས་དང༌། རྟག་ལྟ་དང་དངོས་པོ་ཡོད་པར་ལྟ་བའི་མཐར་ལྟུང་ལ། ཡང་ན་དངོས་པོ་རྣམས་དོན་བྱེད་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་སྟོང་པར་འཛིན་པའི་སྐུར་འདེབས་དང་ཆད་ལྟ་དང་དངོས་པོ་མེད་པར་ལྟ་བའི་མཐར་ལྟུང་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་ན་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རྒྱལ་པོ་ལས། དེའི་ཚེ་སྡིག་མེད་སྟོབས་བཅུ་ལྡན་པ་ཡི། །རྒྱལ་བ་དེས་ནི་ཏིང་འཛིན་མཆོག་འདི་འཆང་། །སྲིད་པའི་འགྲོ་བ་རྨི་ལམ་ལྟ་བུ་སྟེ། །འདི་ལ་མི་སྐྱེ་སུ་ཡང་འཆི་བ་མེད། །སེམས་ཅན་མི་དང་སྲོག་ཀྱང་མི་རྙེད་དེ། །ཆོས་འདི་རྣམས་ནི་དབུ་བ་ཆུ་ཤིང་འདྲ། །སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་ནམ་མཁའི་གློག་འདྲ་ སྟེ། །ཆུ་ཡི་ཟླ་བ་འདྲ་ཞིང་སྨིག་རྒྱུ་བཞིན། །མི་འགའ་འཇིག་རྟེན་འདིར་ཡང་ཤི་ནས་ནི། །འཇིག་རྟེན་གཞན་དུ་འཕོ་ཞིང་འགྲོ་མེད་ཀྱང༌། །ལས་བྱས་རྣམས་ནི་ནམ་ཡང་ཆུད་མི་ཟ། །འཁོར་བ་ན་ཡང་དཀར་ནག་འབྲས་བུ་སྨིན། །རྟག་པར་མ་ཡིན་ཆད་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། །ལས་བསགས་མེད་ཅིང་གནས་པ་དག་ཀྱང་མེད། །དེ་ཡང་བྱས་ནས་རེག་པར་མི་འགྱུར་མིན། །གཞན་གྱིས་བྱས་པ་ཚོར་བར་འགྱུར་བའང་མེད། །ཅེས་སྐྱེ་བ་དང་འཆི་འཕོ་བའི་གང་ཟག་རིགས་པས་མི་རྙེད་ཀྱང་ཆོས་རྣམས་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་ལ་དཀར་གནག་གི་འབྲས་བུ་རྣམས་འབྱུང་བས། ལས་བྱས་ནས་འབྲས་བུ་རེག་པ་སྟེ་མྱོང་བར་མི་འགྱུར་བ་མིན་ལ། གཞན་གྱིས་བྱས་པའི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་གང་ཟག་གཞན་གྱིས་ཚོར་བའམ་མྱོང་བའི་མ་བྱས་པ་དང་ཕྲད་པ་མེད་པར་གསུངས་པ་ལྟ་བུའི་ངེས་པ་རྙེད་པར་བྱའོ། །ངེས་པ་དེ་ཚོལ་ལུགས་ནི། སྔར་བཤད་པ་ལྟར་རིགས་པའི་དགག་བྱའི་སྤྱི་ལེགས་པར་འཆར་དུ་གཞུག་ལ། རང་རྒྱུད་ཀྱི་མ་རིག་པས་རང་བཞིན་ཇི་ལྟར་སྒྲོ་བཏགས་པ་རྣམས་
Chinese
即使听闻所有零碎的佛法，困难之处在于：从内心深处确信，完全破除了以自性成立的自性，并将无自性的补特伽罗等安立为造业者和感受果报者等。能够安立它们的二者聚合，仅仅停留在有边，因此中观的见解极其难以获得。如果没有获得这样的见解，那么见解的定解越大，在行持方面定解就越小。行持方面的定解越大，见解的定解就越小，这是毫无疑问的。因此，没有办法使二者都产生同等力量的巨大定解。因此，必定会堕入要么执着于以自性成立的增益，以及常断见和认为事物存在的边见；要么堕入认为事物空无一切作用的诽谤，以及断见和认为事物不存在的边见。就像《三摩地王经》中所说：彼时无罪具十力，胜者即持此胜定，有情众生如梦幻，于此无生亦无死，有情人与命亦无，此等诸法如水泡，如幻如空电，如水中月如阳焰，亦有人死于此世，复迁他世亦无去，所作业者终不失，轮回之中亦熟黑白果，非恒非常亦不断，业积不无住者亦无，彼亦作已不触非，他所作者亦无觉。因此，虽然以理智无法找到生、死、转生的补特伽罗，但诸法如幻，黑白之果却会产生。造业之后，果报不会不感受，他人所造之业的果报，也不会由其他人感受，不会有未造之业与已造之业相遇的情况。要获得像这样确定的见解。寻求这种确定的方法是：像之前所说的那样，首先要清楚地了解理智所破斥的共同点，然后了解自己的无明是如何增益自性的。
English
Even if one hears all the fragmented Dharma teachings, the difficulty lies in: deeply convincing oneself that the self-established nature is completely refuted, and establishing the selfless person, etc., as the creator of karma and the experiencer of its results, etc. The combination of these two that can be established only remains on the extreme of existence, therefore the view of Madhyamaka is extremely difficult to obtain. If such a view is not obtained, then the greater the certainty of the view, the smaller the certainty in practice. The greater the certainty in practice, the smaller the certainty in the view, there is no doubt about that. Therefore, there is no way to generate great certainty with equal strength in both. Therefore, one will inevitably fall into either the extreme of clinging to the imputation of self-establishment, as well as the eternalist view and the view of things existing; or one will fall into the extreme of nihilistic denial that things are empty of all functions, as well as the annihilationist view and the view of things not existing. As it says in the Samadhiraja Sutra: 'Then the sinless one with ten powers, the Victorious One holds this supreme samadhi, sentient beings are like dreams, in this there is no birth and no death, sentient beings, people, and life are also not found, these dharmas are like bubbles and water plants, like illusions and lightning in the sky, like the moon in water and mirages, some people die in this world, and transmigrate to another world without going anywhere, the actions done are never wasted, in samsara black and white fruits ripen, not permanent, not impermanent, not discontinuous, karma is accumulated, not non-existent, those who abide are also not non-existent, that also having been done, it is not untouched, what is done by others is also not felt.' Therefore, although the person who is born, dies, and transmigrates cannot be found by reason, yet the dharmas are like illusions, and the fruits of black and white arise. After karma is done, the result is not not experienced, and the result of karma done by others is not felt by other people, there is no meeting of uncreated and created karma. One must obtain such a definite understanding. The way to seek this certainty is: as previously explained, first one must clearly understand the common point that is refuted by reason, and then understand how one's own ignorance imputes self-nature.