Tibetan
མོང་གི་བཤད་རྒྱུད་དུ་འགྲེལ་པས་འཆད་པ་ལྟར་ཡིན་ཞིང༌། མ་རྒྱུད་ཀྱང་བདེ་མཆོག་གཙོ་བོར་སྟོན་པ་ཡིན་ལ། དེར། རིམ་བཞིན་རྒྱ་ཆེན་རྒྱུད་ལས་ནི། །ལུས་ཀྱི་གནས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ཡིས། །དེ་ནི་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞིར་བརྗོད། །ཐིམ་དང་ལོངས་སྤྱོད་བདག་པོ་ཉིད། །གྲངས་ནི་བདུན་ཅུ་རྩ་གཉིས་བརྗོད། །རེ་རེའང་འཁོར་ནི་སྟོང་སྟོང་ངོ༌། ཞེས་གསུངས་པའི་རྒྱ་ཆེན་རྒྱུད་ནི། ནམ་མཁའ་དང་མཉམ་པའི་རྒྱུད་དམ་རྡོར་ཕྲེང་གི་རྒྱུད་རྒྱས་པ་གདམ་ང་ཅན་དུ་འགྲེལ་པར་བཤད་ཀྱང༌། ལེའུ་དེ་ཉིད་ལས། རྣལ་འབྱོར་མ་ཡི་རྒྱུད་ལས་ཤེས། ཞེས་གསུངས་པས་ནམ་མཁའ་དང་མཉམ་པའི་བདེ་མཆོག་གི་རྒྱུད་དོ། །རྩ་རྣམས་རིམ་གྱིས་སྤྲོ་ཚུལ་ནི། དེ་ཉིད་ལས། ལ་ལ་ན་དང་ར་ས་ན། །ཨ་བ་དྷཱུ་ཏཱི་ཞེས་བྱའི་མིང༌། །དེ་རྣམས་སྤྲོ་བའི་སྦྱོར་བ་ཡིས། །རིམ་གྱིས་ཐུན་ནི་བརྒྱད་དུ་འགྱུར། །གསུམ་པོ་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞིར་འགྲོ། ཞེས་རྩ་འཆགས་པའི་དུས་སུ་རྩའི་གཙོ་མོ་གསུམ་ལས་ཐུན་ཚོད་བརྒྱད་ཀྱི་རྩ་ཞེས་པ། སྙིང་ཁའི་རྩ་འདབ་བརྒྱད་དུ་འགྱུར་པར་བཤད། དེ་ཉིད་ལས། དེ་ལས་འཁོར་ལོ་གསུམ་དབྱེ་བས། །རྩ་ནི་བརྒྱད་ཀྱི་དབྱེ་བ་ལས། །སྐུ་གསུང་ ཐུགས་ཀྱི་སྔགས་ཀྱིས་ནི། །གསུམ་ཕྱེ་བདུན་ཅུ་རྩ་གཉིས་གསལ། །དེ་ནི་སྟོང་དུ་རབ་ཕྱེ་བའང༌། །སོ་སོར་འཕྲོས་པའི་བདག་ཉིད་ཅན། །སྟོང་ཕྲག་བདུན་ཅུ་རྩ་གཉིས་ཀྱིས། །རྩ་རྣམས་ཀྱི་ནི་གྲངས་ཤེས་བྱ། ཞེས་སྙིང་ཁའི་རྩ་བརྒྱད་ལས་འཁོར་ལོ་གསུམ་གྱི་རྩ་གསུམ་གསུམ་དུ་ཕྱེ་པས་ཉེར་བཞིར་འགྲོ། དེ་རེ་རེ་ལ་སླར་ཡང་སྐུ་གསུང་ཐུགས་ཀྱི་རྩ་གསུམ་གསུམ་དུ་ཕྱེ་བས། དོན་གཉིས་དང་དེ་རེ་རེ་ལས་སྟོང་ཕྲག་རེ་གྱེས་པས་རྩ་བདུན་ཁྲི་ཉིས་སྟོང་དུ་འགྱུར་བར་གསུངས་སོ། །གསུམ་པོ་ཉེར་བཞིར་འགྲོ་བ་ནི་བརྒྱུད་ནས་ཡིན་ནོ། །རྒྱུད་དེར་རྩ་སྟོང་ཕྲག་དོན་གཉིས་ལ་སྟོང་ཕྲག་ཉེར་བཞི་པ་ཚན་པ་གསུམ་དུ་བྱས་ནས། གཅིག་ནས་བྱང་སེམས་དཀར་པོ་དང༌། གཅིག་ནས་ཁྲག་དང༌། གཅིག་ནས་རླུང་འབབ་པར་གསུངས་ཤིང༌། གཙོ་བོ་ཡང་ནི་བསྡུས་པ་ལས། གནས་རྣམས་ཀྱི་ནི་གྲངས་སུ་འགྱུར། ཞེས་དེ་རྣམས་ཀྱི་གཙོ་བོ་བསྡུས་པས། ཡུལ་ཉེར་བཞིའི་རྩར་བཤད་པས། བྱང་སེམས་དཀར་པོ་རྒྱུ་བའི་རྩ་བརྒྱད་ནི། སྐུ་དང༌། ཁྲག་འབབ་པ་བརྒྱད་ནི་གསུང་དང༌། སེམས་བཞོན་པ་རླུང་དང་བཅས་པ་འབབ་པ་ནི་ཐུགས་ཀྱི་རྩ་ཞེས་བྱ་སྟེ། སཾ་བྷུ་ཊ་ལས། སྙིང་སྟོབས་ལུས་ཏེ་རྡུལ་ནི་ངག །མུན་པ་སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ལས། ཞེས་སྙིང་སྟོབས་ཁུ་བ་ལུས་སམ་སྐུ་དང༌། རྡུལ་ཁྲག་ནི་ངག་དང༌། མུན་པ་སེམས་སུ་བཤད་པས། དེ་དག་རྒྱུ་བའི་རྩ་ལ་ཡང་སྐུ་གསུང་ཐུགས་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་དེར་རྩའི་འཁོར་ལོ་སྡོམ་པའམ་སྡུད་པ་ གསུངས་པ་ནི། རྩ་བདུན་ཁྲི་ཉིས་སྟོང་གནས་ཉེར་བཞིའི་རྩར་སྡུད་པར་གསུངས་ཏེ། འདི་ལ་སྟོང་ཕྲག་རེ་རེ་རང་རང་གི་གྱེས་གཞིའི་རྩ་རེ་རེ་ལ་འདུས་པ་ན། རྩ་དོན་གཉིས་སུ་འདུས། དེའི་རྩ་གསུམ་གསུམ་རང་རང་གི་གྱེས་གཞིའི་རྩ་རེ་ལ་འདུས་པ་ན་ཉེར་བཞིར་འདུའོ། །དེ་ནས་སྡོམ་ཚུལ་ཡང་དེ་ཉིད་ལས། སླར་ཡང་བསྡུས་ནས་འགྲོ་བ་ནི། །གསུམ་དང་རྣམ་བརྒྱད་དབྱེ་བ་ཡིས། །ཐུན་ཚོད་སྐད་ཅིག་སྦྱོར་བ་ཡིས། །རྩ་རྣམས་གོང་ནས་གོང་དུ་ནི། །ནང་དུ་འགྲོ་བར་ཤེས་པར་བྱ། ཞེས་ཉེར་བཞི་པོའི་གསུམ་གསུམ་རང་རང་གི་གྱེས་གཞི་ཉིན་མཚན་རེ་རེ་ལ་ཐུན་ཚོད་བཞི་བཞིར་ཕྱེ་བའི་ཐུན་བརྒྱད་ཀྱི་རྩ་ལ་འདུས། དེ་གཙོ་བོ་གསུམ་ལ་འདུས་པར་གསུངས་ནས། གཙོ་བོ་གསུམ་པོ་སླར་ཡང་ནི། །སྦྱོར་བས་གཅིག་པ་ཉིད་དུ་འགྲོ། ཞེས་རོ་རྐྱང་གཉིས་དྷཱུ་ཏཱི་ལ་སྦྱོར་བས་གཅིག་ཏུ་འགྲོ་བར་བཤད་པ་ནི། རྫོགས་རིམ་བསྒོམས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ཐོག་མར་མིག་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་དགུ་དང༌། སྨིན་མཚམས་དང་ལྟེ་བ་ནས་རླུང་ནང་དུ་ལྡོག་གོ །དེ་ནས་རྩ་དོན་གཉིས་སུ་འདུས་པ་ནས་མཐར་སྙིང་ཁའི་དྷཱུ་ཏཱིར་རོ་རྐྱང་གི་རླུང་བསྡུས་ནས་ལྷན་སྐྱེས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་སྐྱེ་བར་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་ནི་མིག་ལ་སོགས་པའི་སྒོར་གནས་པའི་རྩ་རྣམས་སྒོ་མཚམས་མ་བརྒྱད་དུ་བསྐྱེད་པ་དང༌། ཡུལ་ཉེར་བཞིའི་རྩ་དང་དེ་ནས་རྒྱུ་བའི་ཁམས་རྣམས་དཔའ་བོ་དང་དཔའ་མོར་བསྐྱེད་པ་དང༌། སྙིང་ཁའི་འདབ་མའི་རྩ་བརྒྱད་རྣལ་འབྱོར་མ་བཞི་དང༌། ཐོད་པ་བཞིར་བསྐྱེད་ནས་བསྒོམ་པས། ད་གཟོད་སྔར་བཤད་པ་ལྟར་གྱི་རྫོགས་རིམ་སྐྱེ་བའི་རྒྱུད་ སྨིན་བྱེད་དུ་འགྲོའོ། །སྙིང་ཁའི་འཁོར་ལོའི་དབུས་ཀྱི་དྷཱུ་ཏཱིའི་ནང་གི་བྱང་སེམས་མཚོན་པའི་ཧཱུཾ་ཡིག་ལས་གཙོ་བོ་དང༌། ལྟེ་བའི་དམར་ཆ་ལས་”གཙོ་མོ་32བསྐྱེད་པ་གཉིས་ཞལ་སྦྱོར་དུ་བསྒོམས་པས་ནི། རོ་རྐྱང་གི་རླུང་དྷཱུ་ཏཱིར་ཚུད་ནས་ལྟེ་བའི་གཏུམ་མོ་འབར་ཏེ་སྙིང་ཁར་སླེབ། དེའི་རྐྱེན་གྱི་སྤྱི་བོའི་བྱང་སེམས་ཞུ་བ་ཡང་སྙིང་ཁར་སླེབ་ནས་དེར་དཔྱིད་དང་ཐིག་ལེ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པས། དྲིལ་བུ་ཞབས་ཀྱི་རིམ་པ་དང་པོ་ནས་བཤད་པ་ལྟར། རྨོངས་པའི་རབ་རིབ་རྩད་ནས་གཅོད་པའི་ངེས་དོན་གྱི་ཧེ་རུ་ཀ །ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཡེ་ཤེས་འོད་གསལ་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པའི་རིམ་པ་ལ་སོགས་པ་སྐྱེ་བའི་ཐབས་ཁྱད་པར་ཅན་དུ་འགྱུར་བ་ཡིན་ནོ། །གཙོ་མོ་ཡང་རྩ་ནང་གི་ཁམས་ལས་སྐྱེད་པ་དང༌། སྔར་བཤད་པ་ལྟར་དཔའ་མོ་ཉེར་བཞི་ཡང་ལུས་ཀྱི་ཁམས་ལ་བཤད་པ་འདི་རྣམས་ལ་བརྟེན་ནས་ལུས་དཀྱིལ་གྱི་ལྷ་གང་བསྐྱེད་ཀྱང་རྩ་དང་ཁམས་གཉིས་ངོ་བོ་དབྱེར་མེད་དུ་བྱས་ནས་སྐྱེད་པ་དང༌། མཐར་ལྷ་སྡུད་པ་ན་ཕྱི་དཀྱིལ་ལ་བཤད་པའི་རིགས་པ་སྦྱར་ན་ཤིན་ཏུ་ལེགས་པར་མཐོང་ངོ༌། །གཞུང་ཆུང་ལས། ལྷ་རྣམས་རང་གནས་ཐིམ་བྱ་སྟེ། ཞེས་འབྱུང་བ་ནི་གནས་དེ་དང་དེའི་རྩ་དང་ཁམས་ལ་ཐིམ་ནས་རྩ་དང་ཁམས་ཀྱི་ངོ་བོར་གནས་པར་བསམས་པས། རྩ་དང་ཁམས་བྱིན་གྱིས་རློབ་པ་ཡིན་ལ། དེ་དང་སྔ་མ་གཉིས་སྤེལ་མར་བྱའོ། །དེ་ལྟར་བྱས་ན་གཞུང་ཆུང་ལས། དཔལ་ལྡན་འཁོར་ལོ་སྡོམ་པ་ཡི། །རྣལ་འབྱོར་ལུས་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་ནི། །སེམས་ ཅན་རང་བཞིན་ཡོངས་ཤེས་ཤིང༌། །རྫོགས་པའི་ལམ་ལ་འཇུག་རྣམས་ལའོ། ཞེས་བཤད་པ་ཡང་ལེགས་པར་དྲངས་པར་འགྱུར་རོ། །འདི་ནི་ལོ་ནག་དྲིལ་གསུམ་གྱི་མན་ངག་བླ་མ་རྣམས་ལས་བརྒྱུད་པ་ལ་གཞི་བྱས་ནས་རྩ་བཤད་ཀྱི་རྒྱུད་དང་ཁུངས་ཐུབ་ཀྱི་གཞུང་འགྲེལ་རྣམས་ལ་ལེགས་པར་གཏུགས་ཏེ། མཐའ་ཆོད་པར་བཤད་པའི་བདེ་མཆོག་པའི་ཁྱད་ཆོས་ཆེན་མོ་ཞིག་ཡིན་པ་ཤེས་པར་གྱིས་ཤིག །ཐབས་རྒྱུད་རྡོར་ཕྲེང་གིས་མ་རྒྱུད་ཀྱི་གནད་མང་པོ་འཆད་པ་དང༌། ཤེས་རབ་ཀྱི་རྒྱུད་དཔལ་སྡོམ་པ་འབྱུང་བ་དང༌། རྡོ་རྗེ་གུར་གྱིས་ཕ་རྒྱུད་ཀྱི་གནད་མང་པོ་འཆད་མོད་ཀྱང༌། དེ་ལ་རྟོག་པ་ཞུགས་པ་ཉུང་བར་སྣང་ངོ༌། །གཞན་ཡང་སྤྱི་བོ་ལ་སོགས་པའི་གནས་ཉེར་བཞི་ཕྱིའི་གནས་ཉེར་བཞིར་བསྐྱེད་པའི་མོས་པ་བརྟན་པོ་བྱས་ནས། དེར་བསྐྱེད་པའི་ལྷ་ཞེ་བརྒྱད་ལ་ཕྱིའི་ཡུལ་ན་བཞུགས་པའི་དཔའ་བོ་དང༌། དཔའ་མོ་དངོས་ཡིན་པའི་མོས་པ་དྲག་པོ་ཡང་ཡང་སྦྱངས་ཏེ་བསྒོམས་པ་ན་ཡུལ་དེ་དག་ན་བཞུགས་པའི་དཔའ་བོ་དང་དཔའ་མོས་བྱིན་གྱིས་རློབ་པ་ཆེས་ཤིན་ཏུ་མྱུར་བ་ཡིན་ཏེ། རྩ་བའི་རྒྱུད་ལས། ཛཱ་ལན་དྷ་ར་པུལླི་སོགས། །ཡུལ་འདི་དག་གི་བུ་མོ་གང༌། །དཔའ་བོ་གཉིས་མེད་རྣལ་འབྱོར་མ། །དེ་ཀུན་འདོད་པའི་གཟུགས་ཅན་ཏེ། །ཡིད་ཀྱི་ཤུགས་ཀྱིས་འཇུག་པ་ཡིན། ཞེས་ཡིད་ལྟར་མགྱོགས་པའི་ཤུགས་ཀྱིས་གདུལ་བྱ་བྱིན་གྱིས་རློབ་པ་ལ་འཇུག་པར་གསུངས་ལ། དེའི་དོན་ཡང་འདིའི་བཤད་རྒྱུད་རྡོ་རྗེ་མཁའ་འགྲོ་ལས། ཡུལ་འདི་རྣམས་ཀྱི་བུ་མོ་གང༌། །རྩ་ཡི་གཟུགས་ཀྱི་ས་གནས་སོ། ཞེས་གནས་ཉེར་བཞིར་རྩའི་ངོ་བོར་བསྒོམ་པར་གསུངས་པས་དེ་
Chinese
按照蒙地的释续所解释的那样，母续也主要阐述胜乐金刚。其中说：“次第广大续中，以身体的部位差别，那即说是二十四处，融和与受用之主，数量即说是七十二，每一个的眷属都是千千万。”所说的广大续，解释为等同虚空的续，或是金刚鬘续的广续，是可选择的。然而，在那一品中说：“从瑜伽母续中得知。”因此是等同虚空的胜乐金刚续。脉的次第开展方式是，在那一品中说：“拉拉那和拉萨那，名为阿瓦都帝。以那些开展的结合，次第变为八个部分，三者变为二十四。”意思是，在脉形成的时候，从三条主要的脉中，名为八个部分的脉，说是心间的八个脉瓣。在那一品中说：“从中分出三个轮，从八个脉的差别中，以身语意的咒语，分出三者，显现七十二，那也分为千份，各自具有散布的自性，以七万二千，得知脉的数目。”意思是，从心间的八脉中，分出三个轮的三个脉，变为二十四。每一个又分为身语意的三个脉，变为七十二，并且每一个又分出千份，变为七万二千脉。三者变为二十四，是从传承而来的。在那部续中，七十二千脉分为二十四千为一组，分为三组，说一组流出白菩提心，一组流出血，一组流出风。又说，从总集主要者中，变为处所的数目。意思是，总集那些主要者，说是二十四处的脉。流出白菩提心的八脉是身脉，流出血的八脉是语脉，心所乘的风流出的脉是意脉。桑布扎中说：“精进是身体，微尘是语，黑暗是心的自性。”意思是，精进是精液。
English
According to the explanation in the Mongolian commentary tradition, the Mother Tantra also mainly explains Chakrasamvara. There, it says: "In the vast tantra in sequence, by the differentiation of the body's places, that is said to be twenty-four places. The lord of absorption and enjoyment, the number is said to be seventy-two. Each one also has thousands and thousands of retinues." The vast tantra mentioned is explained as the tantra equal to space, or the expanded Vajramala Tantra, which is selective. However, in that same chapter, it says, "Know from the Yogini Tantra." Therefore, it is the Chakrasamvara Tantra equal to space. The way the channels gradually expand is, in that same chapter, it says: "Lalana and Rasana, named Avadhuti. By the union of those expansions, gradually it becomes eight parts. The three become twenty-four." It means that when the channels are formed, from the three main channels, the channels called eight parts, it is said that the heart's eight petals become channels. In that same chapter, it says: "From that, dividing the three chakras, from the differentiation of the eight channels, with the mantras of body, speech, and mind, dividing the three, seventy-two are manifested. That is also divided into thousands, each having the nature of spreading. By seventy-two thousand, know the number of channels." It means that from the heart's eight channels, dividing the three channels of the three chakras, it becomes twenty-four. Each of those is again divided into the three channels of body, speech, and mind, becoming seventy-two, and each of those is divided into thousands, becoming seventy-two thousand channels. The three becoming twenty-four is from the lineage. In that tantra, the seventy-two thousand channels are divided into three groups of twenty-four thousand, saying that white bodhicitta flows from one, blood from one, and wind from one. It also says that from the collection of the main ones, it becomes the number of places. It means that by collecting those main ones, it is said to be the channels of the twenty-four places. The eight channels through which white bodhicitta flows are the body channels, the eight channels through which blood flows are the speech channels, and the channels through which the mind-mounted wind flows are called the mind channels. In the Sambhuta it says: "Effort is the body, dust is speech, darkness is the nature of mind." It means that effort is semen.
Chinese
时为身，尘血为语，黑暗说为心，故彼等运行之脉亦名身语意。又彼处所说之脉轮收摄或聚集者，谓七万二千脉收摄于二十四处之脉。对此，每一千脉融入各自支分之脉时，则摄为二脉。彼之三三脉融入各自支分之脉时，则摄为二十四脉。其后，收摄之方式亦于彼处云：复又收摄而行者，以三与八之差别，以刹那之分时结合，应知脉从上至上，入于内。如是，二十四者之三三融入各自支分，于日夜各自分为四分时之八分脉。彼说摄于三主要脉。三主要脉复又，以结合而行于一性。如是，说左右二脉与中央脉结合而行于一者，谓以修习圆满次第之力，首先眼等九门，及眉间与脐轮之气逆入于内。其后，从摄为二脉起，最终左右脉之气摄于心间之中央脉，而生俱生殊胜者。对此，于眼等门处所住之脉，生起为八门封印母，及二十四处之脉，其后，所行之界生起为勇父与空行母，及心间莲瓣之八脉生起为四瑜伽母，及四颅而修习，今始成为如前所说之圆满次第生起之续，成熟之因。心间轮之中央脉内，从表征菩提心之吽字（藏文：ཧཱུྃ，梵文天城体：हुं，梵文罗马拟音：hūṃ，汉语字面意思：吽）生起主尊，及从脐轮之红分生起”主母32，修习二者交合，则左右脉之气入于中央脉，脐轮之拙火燃起而至心间。彼之缘故，顶门之菩提心融化亦至心间，于彼处精血平等结合，如铃论第一品所说，断除愚昧之昏暗之决定义之嘿汝嘎，俱生之智慧光明现前菩提。
English
Time is the body, dust and blood are speech, and darkness is said to be the mind. Therefore, the channels through which they flow are also called body, speech, and mind. Furthermore, the collection or gathering of the channels' wheels there is said to be the collection of the seventy-two thousand channels into the twenty-four places. For this, when each thousand channels merges into each of their respective branch channels, they are collected into two channels. When three of those channels merge into each of their respective branch channels, they are collected into twenty-four. Then, the method of collection is also from that same source: 'Again, the going by collecting is by the distinction of three and eight, by the union of moments and divisions of time. It should be known that the channels go inward from above to above.' Thus, three of the twenty-four merge into their respective branches, into the eight channels of the divisions of time, each divided into four parts for each day and night. It is said that they are collected into the three main ones. The three main ones again, by union, go into oneness. Thus, it is said that the two channels, right and left, unite with the central channel and go into one, which means that by the power of meditating on the completion stage, first the nine gates such as the eyes, and the wind from the eyebrows and navel, reverse inward. Then, from the collection into two channels, finally the winds of the right and left channels are collected into the central channel of the heart, and the supreme innate one is born. For this, the channels dwelling in the gates such as the eyes are generated as the eight gate-sealing mothers, and the channels of the twenty-four places, and then the elements that flow are generated as heroes and heroines, and the eight channels of the heart's petals are generated as four yoginis, and four skulls are generated and meditated upon. Only then does it become the ripening cause of the continuum of the arising of the completion stage as previously described. By meditating on the union of the principal one arising from the letter Hūṃ (藏文：ཧཱུྃ，梵文天城体：हुं，梵文罗马拟音：hūṃ，汉语字面意思：吽) representing the bodhicitta within the central channel of the heart wheel, and the "principal mother" arising from the red part of the navel, the winds of the right and left channels enter the central channel, and the fierce fire of the navel blazes and reaches the heart. Because of this, the melting bodhicitta of the crown of the head also reaches the heart, and there semen and blood are equally joined. As explained in the first chapter of the Bell Teaching, the definitive meaning Heruka who cuts off the darkness of delusion from its root, the co-emergent wisdom light clearly awakens to enlightenment.