Tibetan
ར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །བསྐྱེད་རིམ་པ་སྤྱོད་པ་བྱེད་པ་ལ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་མཚན་ཉིད་ཚང་བ་ཡོད་པས། སྤྱིར་སངས་རྒྱས་ཐོབ་འདོད་ཡོད་མོད་ཀྱང༌། བསྐྱེད་རིམ་མཐར་ཕྱིན་པའི་འོག་ཏུ་རྫོགས་རིམ་གྱི་ལམ་རྣམས་མི་བསྐྱེད་པར། ཐུན་མོང་གི་དངོས་གྲུབ་ཀྱིས་ཡིད་དྲངས་ནས་སྤྱོད་པ་བྱེད་པ་ཡིན་པས། བསམ་པ་གཉིས་པ་མ་གཏོགས་པ་གསུམ་ནི་རྫོགས་རིམ་པ་ལ་སྦྱར་རོ། །ཕྱག་རྒྱའི་ཁྱད་པར་ནི་སྤྱོད་བསྡུས་ལས། དེ་བས་ན་ཕྱི་རོལ་གྱི་བུད་མེད་སྤངས་ནས་སྙིང་ཁར་གནས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་དང་ལྷན་ཅིག་སྙོམས་པར་འཇུག་པས་ཤིན་ཏུ་མྱུར་བར་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཐོབ་ པར་བྱའོ་སྙམ་དུ་དམིགས་ཏེ། གཅིག་པུ་ཁོ་ནར་སྤྱོད་པ་བྱ་བར་གསུངས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱའོ། །ཡེ་རྒྱ་ནི་བསྐྱེད་རིམ་པས་སྙིང་ཁ་ནས་དབྱིབས་ཀྱི་ལྷ་མོ་འབྱིན། རྫོགས་རིམ་པས་སྟོང་ཉིད་སྒོམ་པ་ཉིད་ལ་ཡེ་རྒྱ་དང་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཟེར། ཞེས་བཙུན་མོ་ཅན་གསུང་ཡང༌། རྫོགས་རིམ་པས་ཀྱང་ལྷ་མོའི་རྣམ་པ་ཅན་དང་སྙོམསས་པར་འཇུག་པ་ཡིན་ནོ། །ལེའུ་ལྔ་པའི་སྒྲོན་གསལ་ལས། དངོས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་མ་རྙེད་ན། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡུམ་ཤེར་ཕྱིན་རང་གི་སྙིང་ལ་གནས་པ་ཕྱུང་ནས། དེ་དང་ལྷན་ཅིག་སྙོམས་འཇུག་བྱེད་པ་ཤེས་བྱེད་དང་བཅས་པས་བསྒྲུབས་ལ། ལེའུ་བཅུ་དྲུག་པ་ལས། བསམ་གཏན་ཡིག་གསུམ་རྡོ་རྗེ་ཅན། །རང་གི་ཕྱག་རྒྱ་སེམས་ཀྱིས་བསམ། །དེ་ལྟས་སངས་རྒྱས་ཀུན་མཁྱེན་པ། །མཉེས་པར་འགྱུར་བ་གདོན་མི་ཟ། ཞེས་གསུངས་པའི་འགྲེལ་པར་གཞུང་དེས་ཡེ་རྒྱ་དང་ལྷན་ཅིག་སྤྱོད་པ་བྱེད་པ་བསྟན་ལ། ཡིག་གསུམ་རྡོ་རྗེ་ཅན་གྱི་བསམ་གཏན་པ་སྟེ་རྣམ་སྣང་སོགས་རྡོ་རྗེ་གསུམ་གྱི་རྣལ་འབྱོར་པ་ཕྱི་རོལ་གྱི་བུད་མེད་རྣམས་ལ་ལྟོས་པ་མེད་པ་རྣམས་ལ། རང་གི་ཕྱག་རྒྱ་སྙིང་ལ་གནས་པའི་རྡོ་རྗེ་དབྱིངས་ཕྱུག་མ་སྦྱིན་པར་གསུངས་སོ། །དེ་ལྟར་ཕྱི་རོལ་གྱི་བུད་མེད་མ་རྙེད་ན་ཡེ་རྒྱ་ལ་བརྟེན་པར་བཤད་པ་ནི། ཡེ་རྒྱས་ཕྱིའི་བུད་མེད་བསྟེན་པ་ལྟར་གྱི་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་བསྐྱེད་མི་ནུས་པ་ཡིན་ལ། ཕྱིའི་བུད་མེད་རྙེད་ཀྱང་དེ་སྤངས་ནས་ཡེ་རྒྱ་ལ་བརྟེན་པར་གསུངས་པ་ནི་སྔ་མ་ལས་བཟློག་པ་ལ་ དགོངས་སོ། །དེ་ཡང་ལེའུ་བཅུ་བདུན་པའི་སྒྲོན་གསལ་འགྱུར་གསར་གཉིས་ལས། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་དང་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལ་སེམས་བརྟན་པ་མེད་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཕྱག་རྒྱ་ལ་བརྟེན་པར་གསུངས་པ་ལྟར་རོ། །སྒྲོན་གསལ་འགྱུར་རྙིང་ལས། སེམས་བརྟན་པ་ཐོབ་པས་ཕྱིའི་ཕྱག་རྒྱ་ལ་བརྟེན་པ་ཞེས་འབྱུང་ཡང་འགྱུར་སྔ་མ་བདེའོ། །དེ་འདྲ་བ་ནི་གང་ཟག་གི་རིགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་དང༌། ལམ་ཐོག་མར་སྒོམ་པ་ནས་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་ལ་སློབ་ཚུལ་གྱི་ཁྱད་པར་ཅིག་ཡིན་པ་འདྲའོ། །འདི་ལ་བསྐྱེད་རིམ་པས་ནི་སྤྲོས་པ་གཞན་འདོར་མོད་ཀྱང༌། ཆོ་གའི་རིམ་པ་ནི་འདྲ་བར་མངོན་པས། དཀྱིལ་འཁོར་རྒྱལ་མཆོག་རྫོགས་པ་དང་ཡེ་རྒྱ་དང་སྙོམས་པར་ཞུགས་ཏེ། དགའ་བཞིའི་རིམ་གྱིས་ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི་དགའ་བ་བསྐྱེད་དེ་བདེ་སྟོང་སྒོམ་མོ། །དེ་ལ་བསྒོམས་པའི་ལྷ་མོའི་གླུས་བསྐུལ་ནས་བཞེངས་ཏེ། ཁ་ཟས་དང་རིག་མའི་འདོད་ཡོན་ལ་རང་གིས་སྒོམ་བསམ་གྱིས་ལོངས་སྤྱོད་དོ། །རྫོགས་རིམ་གྱི་སྐབས་གསུམ་དུ་ནི་སྒྲུབ་ཐབས་ཀྱི་ཆོ་གའི་རིམ་པ་ཅི་རིགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ཡེ་རྒྱ་དང་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་ན་ནང་གི་རླུང་གི་རྣལ་འབྱོར་མཐར་སོན་པས་གྲོགས་བྱས་པའི་མཐུས། གཉིས་སྣང་གི་སྤྲོས་པ་མང་པོ་བཅད་ནས་སྟོང་པ་བཞི་ཁྱད་པར་ཅན་མངོན་དུ་བྱེད་དོ། །དེ་ལ་ཡང་རླུང་སེམས་གཉིས་སྙིང་ཁར་བསྡུས་པའི་སྡུད་རིམ་དང་བྱང་སེམས་རྡོ་རྗེའི་རྩེར་ཕབ་པ་ལས་ སྟོང་པ་བཞི་བསྐྱེད་པ་གང་བྱེད་ཀྱང་ནུས་མོད་ཀྱང༌། གཙོ་བོར་ནི་སྔ་མ་བྱེད་དོ། །འདིར་སྤྱོད་བསྡུས་ལས། ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་ཁམས་ཕྲ་བ་རླུང་ལ་འཇུག་པ་དང༌། དེ་སེམས་ལ་དང༌། དེ་སེམས་བྱུང་ལ་དང༌། དེ་མ་རིག་པ་ལ་འཇུག་པ་དང༌། དེའི་རྗེས་སུ་འོད་གསལ་སྒོམ་པར་བཤད་པ་ནི་འདིར་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་ལ་བརྟེན་ནས་བྱེད་ལ། སྤྱོད་པ་གཞན་ལ་ནི་དངོས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་ལ་བརྟེན་ནས་བྱེད་དེ་འདྲའོ། །འོན་ཀྱང་འདིར་གཉིད་ཀྱི་འོད་གསལ་ཉིད་སྐྱོང་བར་བཤད་པ་ནི་རྫོགས་རིམ་པའི་སྤྱོད་པའི་སྐབས་ཡིན་ལ། དེ་ཡང་འདིས་འོད་གསལ་ནམ་སྒོམ་རེས་ཀྱིས་གཉིད་ཀྱི་འོད་གསལ་དང་བསྲེས་ཏེ་སྒོམ་པའི་དོན་དུ་སྣང་གི །སྐབས་གཞན་ལྟར་སད་དུས་སུ་གཉིད་དང་མ་བསྲེས་པའི་འོད་གསལ་དང༌། གཉིད་དུས་སུ་དེ་དང་བསྲེས་པའི་འོད་གསལ་སྒོམ་ཚུལ་སོ་སོར་བྱེད་པའི་དོན་མིན་ཏེ། འདི་ནི་བསྲེ་བའི་གནད་མཐའ་དག་པར་རྟོགས་ན་ཤེས་སོ། །འདི་རིམ་གཉིས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་བྱེད་པས་ཉམས་སུ་ལེན་པ་ན་དགའ་བ་བཞི་དང་སྟོང་པ་བཞིའི་མཆོག་དམན་གྱི་ཁྱད་པར་མ་གཏོགས་པ། གཉིས་ཀས་མཉམ་གཞག་ཏུ་ཡེ་རྒྱ་དང་མཉམ་པར་སྦྱར་བ་ལ་བརྟེན་ནས་ལྷན་སྐྱེས་དང་འོད་གསལ་ཉིད་སྐྱོང༌། དེ་ལ་གནས་མ་ནུས་ནས་ལངས་པ་ན་སླར་ཡང་ཕྱག་རྒྱ་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་སྔར་ལྟར་སྒོམ་པ་སྤེལ་བར་བྱེད་དོ།
Chinese
是由于转变的缘故。生起次第行持时，具有圆满的菩提心特征。虽然普遍有想要获得佛果的想法，但在生起次第圆满之后，不修习圆满次第的道，而是被共同的成就所引诱而行持。除了第二种想法外，其余三种都与圆满次第者相关。手印的差别在于《行集略》中说：“因此，舍弃外面的女子，与住在心间的智慧手印一同入定，应当观想能够非常迅速地获得金刚持。”所说的智慧手印是独自一人行持的。智慧手印是生起次第者从心间取出形象的明妃。圆满次第者仅仅是修习空性，就叫做与智慧手印入定。虽然持明妃者这样说，但圆满次第者也是与具有明妃形象者入定。第五品《灯明》中说：“如果没有找到真实的明妃，就把住在自己心中的佛母般若波罗蜜多取出，与她一同入定，通过能知的方式来修持。”第十六品中说：“禅定三字金刚持，以心观想自己的手印，因此诸佛遍知者，必定会感到欢喜。”在所说之注释中，该论典表明了与智慧手印一同行持的方法。三字金刚持的禅定者，即毗卢遮那等金刚三昧的瑜伽士，对于那些不依赖外面的女子的人，说是不会给予住在心间的金刚界自在母。因此，如果没有找到外面的女子，就说要依赖智慧手印，这是因为智慧手印不能像依靠外面的女子那样生起大乐的禅定。即使找到了外面的女子，也说要舍弃她而依赖智慧手印，这是为了与前者相反的目的。此外，第十七品《灯明》新旧两种译本中说：“对于那些与智慧手印入定时心不坚定的人，说是要依赖外面的手印。”正如《灯明》旧译本中所说：心
English
It is because of the transformation. When practicing the generation stage, one possesses the complete characteristics of bodhicitta. Although there is a general desire to attain Buddhahood, after the completion of the generation stage, instead of cultivating the paths of the completion stage, one is enticed by common siddhis and engages in practice. Except for the second thought, the other three are related to the completion stage practitioner. The difference in mudra is stated in the Compendium of Practices: "Therefore, abandoning external women, one should contemplate that by entering into samadhi with the wisdom mudra residing in the heart, one will very quickly attain Vajradhara." The wisdom mudra mentioned is practiced alone. The wisdom mudra is when the generation stage practitioner extracts the goddess of form from the heart. The completion stage practitioner merely meditates on emptiness, which is called entering into samadhi with the wisdom mudra. Although those with consorts say this, the completion stage practitioner also enters into samadhi with one who has the form of a goddess. The fifth chapter of the Lamp Illuminating Wisdom states: "If one does not find an actual mudra, one should extract the mother of the Buddhas, the Prajnaparamita, residing in one's own heart, and practice entering into samadhi with her, along with the means of knowing." The sixteenth chapter states: "The meditation of the three syllables, Vajradhara, contemplate one's own mudra with the mind. Therefore, all-knowing Buddhas will undoubtedly be pleased." In the commentary on this, the text shows the practice of engaging with the wisdom mudra. The meditator of the three syllables, Vajradhara, that is, the yogi of the three vajras such as Vairochana, for those who do not rely on external women, it is said that the Vajradhatvishvari residing in the heart is not given. Therefore, if one does not find an external woman, it is said to rely on the wisdom mudra, because the wisdom mudra cannot generate the samadhi of great bliss like relying on an external woman. Even if one finds an external woman, it is said to abandon her and rely on the wisdom mudra, which is intended for the opposite purpose of the former. Furthermore, the new and old translations of the seventeenth chapter of the Lamp Illuminating Wisdom state: "For those whose minds are not stable when entering into samadhi with the wisdom mudra, it is said to rely on the external mudra." As stated in the old translation of the Lamp Illuminating Wisdom: Mind
Chinese
雖然說依靠外在手印才能獲得堅定，但之前的翻譯更好。像這樣的情況，似乎是補特伽羅種類的差別，以及從最初修習道次第到學習智慧手印的方式的差別。對於此，生起次第者雖然捨棄其他戲論，但儀軌次第似乎相同。圓滿壇城勝妙後，與智慧手印相合，以四喜次第生起俱生喜，修習樂空。之後，被所修本尊女的歌聲催促而起立，以自己的觀想思維享用食物和明妃的欲妙。在圓滿次第的第三階段，依靠各種修法儀軌次第，在與智慧手印相合之時，由於內在氣的瑜伽達到究竟，以其助緣力，斷除諸多二取戲論，現證四空殊勝之境。對此，無論是將氣心二者收攝於心間的收攝次第，還是從菩提心降至金剛杵尖端而生起四空，都能夠做到，但主要還是前者。此處《集學論》中說：『蘊等諸細微界融入氣，氣入於心，心入於心所，心所入於無明，其後修習光明。』這是在此依靠智慧手印而行，而在其他行法中，則是依靠實際手印而行。然而，此處所說的修持睡眠光明，是圓滿次第者的行持階段。也就是說，此人交替修習光明時，將睡眠光明混合在一起修習的意思。並非像其他情況那樣，醒時修習不與睡眠混合的光明，睡時修習與之混合的光明，而是分別修習光明的方式。如果徹底了解混合的要點，就能明白。此二次第的行者在修持時，除了四喜和四空的優劣差別之外，兩者都在等持中依靠與智慧手印相合來修持俱生和光明。如果無法安住於此而起身，則再次依靠該手印，如前一般增長修習。
English
Although it is said that relying on external mudra is necessary to attain stability, the previous translation is better. Such a situation seems to be a difference in the types of individuals, and a difference in the way of learning the wisdom mudra from the initial practice of the path. For this, although the generation stage practitioners abandon other elaborations, the order of rituals seems to be the same. After perfecting the supreme mandala, one unites with the wisdom mudra, and through the stages of the four joys, generates the co-emergent joy and meditates on bliss and emptiness. Then, urged by the song of the deity being meditated upon, one arises and enjoys food and the objects of desire of the vidya with one's own contemplation and thought. In the third stage of the completion stage, relying on various methods of sadhana ritual order, when uniting with the wisdom mudra, due to the perfection of the inner yoga of the winds, by the power of its assistance, one cuts off many dualistic elaborations and manifests the special state of the four emptinesses. Regarding this, whether it is the stage of gathering the two winds and minds into the heart, or generating the four emptinesses from the descent of bodhicitta to the tip of the vajra, both can be done, but the former is mainly done. Here, in the Compendium of Practices, it says: 'The aggregates and other subtle realms enter the winds, the winds enter the mind, the mind enters the mental factors, the mental factors enter ignorance, and after that, one meditates on the clear light.' This is done here relying on the wisdom mudra, while in other practices, it is done relying on the actual mudra. However, the explanation here of cultivating the clear light of sleep is the stage of practice of the completion stage practitioners. That is, this person alternates the meditation on clear light by mixing it with the clear light of sleep. It is not like other situations where one meditates on the clear light that is not mixed with sleep when awake, and meditates on the clear light that is mixed with it when asleep, but rather one practices the way of meditating on the clear light separately. If one thoroughly understands the key points of mixing, one will understand. When practitioners of these two stages practice, apart from the differences in the superiority and inferiority of the four joys and the four emptinesses, both rely on uniting with the wisdom mudra in equipoise to cultivate the co-emergent and the clear light. If one cannot remain in this state and arises, then again relying on that mudra, one increases the practice as before.