Tibetan
མདོ། ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱི་མ་ཁྱད་པར་དུ་ལེགས་ཏེ། རང་གི་ལམ་གྱིས་འོད་གསལ་དང་ཟུང་འཇུག་གི་སྒོ་ནས་འཚང་རྒྱ་བ་དེ་བཞིན་དུ། ལམ་གཞན་གྱི་མཐར་ཡང་ཐབས་དེས་འཚང་རྒྱ་བ་སྟོན་པའི་དོན་ཡིན་གྱི། སྔར་བསྟན་པའི་ཤེས་བྱེད་དུ་འགོད་པ་མིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་ཞེས་པ་དྲུག་གིས་ནི། ཤཱཀྱ་ཐུབ་པས་སྟོང་པ་ཆེན་པོས་འཚང་རྒྱ་བར་བཞེད་ནས། ནེ་རཉྫ་ནའི་ཆུ་འགྲམ་དུ་མི་གཡོ་བའི་ཏི་ངེ་འཛིན་ལ་བཞུགས་ཞེས་བསྟན་ཏེ། དེ་ཙམ་ཞིག་རྒྱ་ཆེར་རོལ་པ་ལས་གསུངས་ཀྱི། ལྷག་མ། དེ་ཚེ་རྒྱལ་བ་མཁའ་རྡོ་རྗེ། ཞེས་སོགས་མདོ་དེ་ལས་གསུངས་པར་སྟོན་པ་མིན་ནོ། །སྟོང་ཆེན་ནི་རིམ་ལྔའི་འགྲེལ་བྱེད་འགའ་ཞིག་ཉེར་ཐོབ་ལ་འཆད་མོད་ཀྱང༌། མདོ་དེར་བསམ་གཏན་བཞི་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་མཁའ་ཁྱབ་ལ་བཞུགས་པར་གསུངས་པ་དེ་ཉིད་ལ་བྱས་ན་ལེགས་ལ། དེ་ལ་མི་གཡོ་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཀྱང་ཟེར་རོ། །སྤྱོད་བསྡུས་སུ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་ལ་བསྐུལ་ཞེས་པ་ཙམ་ལས་མ་བྱུང་ ཡང༌། དེ་ཚེ་ཞེས་པ་བཞིས་ཆུ་འགྲམ་དུ་བཞུགས་པ་ལ་བསྐུལ་བར་བཤད་དོ། །དེ་ཉིད་བསྡུས་པར། བྱང་སེམས་དོན་གྲུབ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཤིང་དྲུང་དུ་བཞུགས་པ་ལ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བསྐུལ་ཞེས་པ་མ་གཏོགས་པ། འོག་མིན་དང་འདོད་ཁམས་གང་ཡིན་མི་གསལ་བ་ལ། རྡོ་རྗེ་རྩེ་མོ་ལས། འོག་མིན་སྟུག་པོ་བཀོད་པ་ཡིན་པར་བཤད་དོ། །དབྱངས་ཀྱིས་བསྐུལ་ཚུལ་ནི། བསམ་གཏན་འདི་ནི་ཞེས་པ་བཞིས། བསམ་གཏན་སྔ་མས་སྒྲིབ་པ་མ་ལུས་པར་དག་པར་བྱེད་མི་ནུས་པས། མཐར་ཐུག་གི་གོ་འཕང་མི་འཐོབ་པས་འོད་གསལ་མངོན་དུ་གྱིས་ཤིག་ཅེས་བསྐུལ་ལ། དེ་ནས་བཞིས་དབང་ཕྱུག་བརྒྱད་ལྡན་གྱི་ཟུང་འཇུག་རྡོ་རྗེ་འཆང་གི་གོ་འཕང་མངོན་དུ་བྱེད་པར་བསྐུལ་ཏེ། བསྐུལ་བར་འགྲོ་ཚུལ་ཆག་འགྱུར་གསལ་ལོ། །དབྱངས་ཀྱིས་བསྐུལ་བ་ནི་དེ་ཉིད་བསྡུས་པར། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་མ་རྟོགས་པར་དཀའ་བ་སྤྱད་པས་འཚང་རྒྱ་བར་བྱ་སྙམ་མམ། ཞེས་གསུངས་པ་མ་གཏོགས་པ་འདིར་གསུངས་པའི་བསྐུལ་ཚུལ་དང༌། བསྐུལ་ནས་འབྲས་བུ་མངོན་དུ་བྱ་ཚུལ་རྣམས། དེ་ཉིད་བསྡུས་པ་དང་རྩེ་མོ་རྣམས་ན་མེད་པས། འདི་ནི་བླ་མེད་ཀྱི་རྒྱུད་གཞན་ཅིག་ན་བཞུགས་པ་བཀོད་པར་སྣང་ངོ༌། །འདི་ལྟར་ཞེས་པ་བཞི་དང༌། སྤྱོད་བསྡུས་ལས། མི་གཡོ་ཞེས་པ་ནས། མངོན་དུ་མཛད་དེ་ཞེས་གསུངས་པ་གཉིས་དོན་གཅིག་ཏུ་བཤད་དགོས་པས། ཆུ་འགྲམ་དུ་ བཞུགས་པ་ལ་བསྐུལ་ཏེ་དེ་ལས་བཞེངས་པའི་འོག་ཏུ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཤིང་དྲུང་དུ་བཞུགས་པ་ལ་མཚན་ཕྱེད་ན། ཕྱག་རྒྱ་ལ་བརྟེན་ཏེ་དབང་བསྐུར་བས་འོད་གསལ་མངོན་སུམ་དུ་མཛད་པའོ། །ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ཞེས་པ་བཞིས་དེ་ཉིད་དམིགས་ཞེས་པ་གསལ་དུ་བཏང་ངོ༌། །རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུ་ཞེས་པ་བཞིས་ཐོ་རངས་མི་སློབ་པའི་ཟུང་འཇུག་གི་སྐུ་ཐོབ་པ་དང༌། བྱང་ཆུབ་ཅེས་པ་གཉིས་ཀྱིས་བདུད་བཅོམ་པ་དང༌། ཤཱཀྱ་ཞེས་པ་བཞིས་འབྲས་བུ་ཐོབ་ནས་དེ་ཉིད་གཞན་ལ་བསྟན་པར་གསུངས་སོ། །ལས་མཐའ་རྣམ་འབྱེད་ལས་ཀྱང༌། བསྐལ་པ་མཐའ་ཡས་རྣམས་སུ་ཡང༌། །མགོ་དང་རིན་ཆེན་སོགས་སྦྱིན་པས། །སྣང་བ་རྣམ་པར་མ་དག་ཕྱིར། །བྱང་ཆུབ་འབྲས་བུ་ཐོབ་མི་འགྱུར། །མཐའ་ཡས་བསྐལ་པ་རྣམས་སུ་ཡང༌། །དེ་བཞིན་ཚུལ་ཁྲིམས་བཟོད་སོགས་ཀྱིས། ཞེས་པའི་མཇུག་ཏུ་སྔར་བཞིན་དང༌། མཐའ་ཡས་བསྐལ་པ་རྣམས་སུ་ཡང༌། །སྔགས་ཀྱི་སྐུ་ཡི་ཏིང་འཛིན་གྱིས། ཞེས་པའི་མཇུག་ཏུ་ཡང་སྔར་བཞིན་གསུངས་ནས། སྣང་བ་གསུམ་པོ་དག་པ་ནི། །ཐམས་ཅད་ཅད་མཁྱེན་ཉིད་ཐེ་ཚོམ་མེད། ཅེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་ཚིགས་བཅད་དང་པོ་གཉིས་ཀྱིས་ཕར་ཕྱིན་གྱི་ཐེག་པ་དང༌། དེ་ནས་ཚིགས་བཅད་གཅིག་གིས་བསྐྱེད་རིམ་ཙམ་དང༌། རྒྱུད་སྡེ་འོག་མ་གསུམ་གྱི་ལམ་གྱིས་སྣང་བ་གསུམ་དག་པར་བྱེད་མི་ནུས་པས། བླ་མེད་བྱང་ཆུབ་མི་ཐོབ་པར་གསུངས་པའི་དགོངས་པ་ནི། སྣང་བ་གསུམ་གྱི་སྐབས་སུ་གཉིས་སྣང་གི་འཁྲུལ་པ་ཡོད་ལ། དེ་གཉིས་སྣང་འཁྲུལ་པའི་བག་ཆགས་ མ་ལུས་པར་མ་དག་བར་དུ་གཏན་ནས་ལྡོག་པ་མེད་དོ། །དེས་ན་དེ་གཏན་ལྡོག་པའི་ཚུལ་གྱིས་སྦྱོང་བ་ལ། ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི་བདེ་བས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་དོན་རྟོགས་ནས་སྒོམ་པ་དགོས་ཤིང༌། དེ་ཡང་བླ་མེད་ཀྱི་ཐེག་པ་ལས་གཞན་ན་མེད་པའི་དོན་ནོ། །གྲོལ་བའི་ཐིག་ལེ་ལས་ཀྱང༌། ཅི་ཕྱིར་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་ཡིས། །གྲངས་མེད་བར་དུ་ཚོགས་བསགས་ཀྱང༌། །འདི་དོན་མ་རྟོགས་ནེ་རཉྫར། །ཅི་ཡང་མ་ཡིན་ཏིང་འཛིན་གནས། །དེ་ཚེ་བདེ་གཤེགས་ཀུན་གྱིས་ཀྱང༌། །ཐལ་བྱུང་བློ་ཅན་དེ་བཟློག་སྟེ། །ནམ་མཁའི་དཀྱིལ་ལྟར་རྣམ་དག་པའི། །ཟབ་གསལ་དྲི་མེད་རབ་བསྟན་ཏོ། །ནམ་ཕྱེད་དུས་སུ་བརྒྱལ་བ་ལྟར། །དེ་ཉིད་བསྒོམས་པས་ཐོ་རངས་དུས། །སྐད་ཅིག་གིས་ནི་ཡང་དག་རྟོགས། ཞེས་སོགས་ཀྱིས་སྔ་མ་གཉིས་དང་མཐུན་པར་གསུངས་སོ། །ཅི་ཡང་མ་ཡིན་པ་ནི་ཐལ་བྱུང་གི་སྟོང་ཉིད་དང༌། ལྷན་ཅིག་བྱེད་པའི་སློབ་དཔོན་གྱིས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ནས་བརྒྱལ་བ་ལྟར་དེ་ཉིད་ཐོབ་པར་འགྲེལ་པར་བཤད་དེ། སློབ་དཔོན་ནི་རིག་མར་བཤད་དོ། །མན་ངག་སྙེ་མར་ཡང༌། མཆོག་ཏུ་མཐར་ཐུ
Chinese
经部。 所谓“经”的后半部分特别好，就像以自己的道路通过光明和双运的方式成佛一样，也显示了以其他道路最终也以那种方法成佛的意义，而不是作为先前所示的知识依据。 释迦牟尼佛这六个字，是说释迦牟尼佛认为通过大空性成佛，所以在尼连禅河边安住于不动摇的三摩地。仅仅这些在《广大游舞经》中说过，其余的，如“那时胜者虚空金刚”等等，并不是显示在那部经里说的。 大空性，有些五次第的解释者解释为近取，但如果按照经中说的安住于第四禅的遍空三摩地来理解就很好，那也叫做不动摇的三摩地。《行集略》中只有劝请释迦牟尼佛，但是，那时的四个字说是劝请安住在河边。在那部经的略集中，菩萨义成安住在菩提树下，如来们劝请，除此之外，没有明确说明是色究竟天还是欲界。在《金刚顶经》中，说是色究竟天密严刹土。以音声劝请的方式是，以“此禅定是”这四个字，因为先前的禅定不能完全清净一切障碍，所以不能获得究竟的果位，所以劝请显现光明。然后以四个字劝请显现具有八自在的双运金刚持的果位，劝请的方式，次第转变很清楚。以音声劝请，在那部经的略集中说：“难道诸如来认为没有证悟真实性而以苦行成佛吗？”除此之外，这里所说的劝请方式，以及劝请后显现果位的方式，在那部经的略集和顶经中都没有，所以这似乎是安住在其他的无上续部中。像这样四个字，以及《行集略》中，从“不动摇”到“显现”所说的两个，必须说成一个意思，所以在河边 安住是劝请，从那里起身之后在菩提树下
English
Sutra. The latter part of what is called "Sutra" is particularly good, as it shows that just as one attains Buddhahood through the path of luminosity and union, so too does one attain Buddhahood by that method at the end of other paths, and not as a means of establishing what was previously shown. The six words "Shakyamuni" indicate that Shakyamuni considered attaining Buddhahood through the great emptiness, and therefore remained in unwavering samadhi on the banks of the Nairanjana River. Only these are mentioned in the Extensive Play Sutra, but the rest, such as "At that time, the Victorious One, Space Vajra," etc., are not shown to be mentioned in that sutra. The great emptiness is explained as the near attainment by some commentators on the Five Stages, but it would be better to take it as the samadhi of the fourth dhyana pervading space, as mentioned in the sutra, which is also called unwavering samadhi. In the Condensed Conduct, only the exhortation to Shakyamuni is mentioned, but the four words "at that time" are said to exhort him to remain on the riverbank. In the condensed version of that, Bodhisattva Dondup remained under the Bodhi tree, and the Tathagatas exhorted him, but it is not clear whether it was Akanishta or the desire realm. In the Vajrasekhara Sutra, it is said to be the Akanishta dense array. The way of exhortation by sound is with the four words "This meditation is," because the previous meditation cannot completely purify all obscurations, so one cannot attain the ultimate state, so exhort one to manifest luminosity. Then, with four words, exhort one to manifest the state of Vajradhara of union with eight powers, the way of exhortation, the gradual change is clear. The exhortation by sound is said in the condensed version of that sutra: "Do all the Tathagatas think that one should attain Buddhahood by practicing austerities without realizing suchness?" Apart from that, the way of exhortation mentioned here, and the way of manifesting the result after exhortation, are not found in the condensed version of that sutra and the peak sutras, so this seems to be arranged in another unsurpassed tantra. Like these four words, and in the Condensed Conduct, the two mentioned from "unwavering" to "manifest," must be said to be one meaning, so on the riverbank remaining is an exhortation, and after rising from there, under the Bodhi tree.
Chinese
于安住之时，半夜，依靠手印而灌顶，从而使光明现前。四句“一切皆空”阐明了“彼即所缘”。四句“如金刚”表示黎明时获得无学双运身，两句“菩提”表示降伏魔军，四句“释迦”表示获得果位后向他人展示。在《业边分别》中也说：“于无边劫中，以头和珍宝等布施，因显现不净，故不得菩提果。于无边劫中，如是持戒忍等。”在结尾处如前一样。又说：“于无边劫中，以咒之身的禅定。”在结尾处也如前一样，然后说：“三显现清净，即是遍知，毫无疑问。”对此，前两句偈颂表示波罗蜜多乘，然后一句偈颂表示仅是生起次第，以下三部续部的道不能使三显现清净，因此说不能获得无上菩提的密意是：在三显现的时候，有二取显现的错觉，在二取显现的错觉习气未完全清净之前，是绝对不会退转的。因此，为了以彻底退转的方式进行修持，需要通过俱生乐来证悟真如之义并进行修习，而这在无上乘之外是没有的。在《解脱明点》中也说：“为何释迦牟尼，无数劫中积资粮，未悟此义尼连禅，安住于无所有定。彼时诸善逝皆，以突发慧力令其转，如虚空般极清净，甚深光明无垢染。半夜之时如昏厥，修习彼义黎明时，刹那之间即证悟。”等等，与前两者一致。无所有是指突发性的空性，经解释说，由一同修持的上师加持后，如昏厥般获得彼义，上师解释为明妃。在《口诀穗》中也说：“至高无上”。
English
While dwelling, at midnight, through the empowerment based on the hand seal, the clear light is made manifest. The four phrases "all is empty" clarify "that is the object." The four phrases "like a vajra" indicate obtaining the non-learning union body at dawn, the two phrases "bodhi" indicate subduing the maras, and the four phrases "Shakya" indicate obtaining the result and then showing it to others. In the "Differentiation of the Limits of Action," it also says: "In endless kalpas, through giving heads and jewels, etc., because appearances are impure, the fruit of bodhi will not be obtained. In endless kalpas, likewise, through discipline, patience, etc." At the end, it is as before. It also says: "In endless kalpas, through the samadhi of the mantra body." At the end, it is also as before, and then it says: "The purification of the three appearances is omniscience, without doubt." Regarding this, the first two verses indicate the Paramita Vehicle, and then one verse indicates only the generation stage, and the path of the three lower tantras cannot purify the three appearances. Therefore, the intention of saying that one cannot obtain unsurpassable bodhi is: at the time of the three appearances, there is the illusion of dualistic appearance, and until the habitual tendencies of that dualistic appearance illusion are completely purified, there is absolutely no turning back. Therefore, in order to purify in a way that completely reverses it, it is necessary to realize the meaning of suchness through innate bliss and practice, and this is not found outside of the Unsurpassable Vehicle. In the "Drop of Liberation," it also says: "Why did Shakyamuni, accumulate merit for countless kalpas, not realize this meaning in the Nairanjana, and abide in the nothingness samadhi? At that time, all the Sugatas, turned him with sudden wisdom, like the center of the sky, extremely pure, deep, clear, and stainless. At midnight, like a fainting spell, by meditating on that very meaning, at dawn, in an instant, he realized it correctly." Etc., which is consistent with the previous two. Nothingness refers to sudden emptiness, and it is explained that by the blessing of the teacher who practices together, one obtains that very meaning as if fainting. The teacher is explained as the vidya. In the "Ear of Instructions," it also says: "Supreme and ultimate."