Tibetan
༌། །སྤྱོད་བསྡུས་ལས་ཀྱང༌། མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པ་ལ་གཉིས་ལས། ཕྱིའི་མངོན་བྱང་ནི། ཐོ་རངས་ཀྱི་ཐུན་མཚམས་སུ་མ་རིག་པའི་སྣང་བ་འདས་ནས། ཇི་སྲིད་ཉི་མ་གསལ་བར་མ་གྱུར་པ་སྟེ། འདི་ལ་ནི་འོད་གསལ་ཐམས་ཅད་སྟོང་པའོ། ཞེས་བཤད་པའི་དོན་ནི་རིམ་ལྔ་ལས། ཐོབ་པ་དང་སྣང་བའི་མཚན་གྱིས་དུས་གཉིས་འདས་ཤིང༌། ཉི་མ་མ་ཤར་བའི་བར་ལ་བཤད་པའི་ཐོ་རངས་སོ། །ཉི་མ་ཤར་བ་ན་སྣང་བ་མཆེད་པ་དང༌། ཉི་མ་ནུབ་པའི་མཚམས་སུ་མ་རིག་པ་དང༌། ཟླ་བ་ཤར་བའི་ཚེ་སྣང་བའོ། ཞེས་བཤད་ནས། ནང་གི་མངོན་བྱང་སྟོན་པ་ན། དང་པོར་སྨིག་རྒྱུ་ལྟ་བུ་ལ་འོད་ཟེར་ལྔའི་ཚོགས་དང་ལྡན་པར་མཐོང་ངོ༌། །གཉིས་པ་ནི་སྣང་བ་སྟེ་ཟླ་བའི་འོད་ཟེར་ལྟ་བུའོ། །གསུམ་པ་ནི་སྣང་བ་མཆེད་པ་སྟེ་ཉི་མའི་འོད་ཟེར་ལྟ་བུའོ། །བཞི་པ་ནི་སྣང་བ་ཐོབ་ པ་སྟེ་མུན་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ནས་མུན་པ་དང་བྲལ་བའི་སྐད་ཅིག་ལ་འོད་གསལ་བ་སྟེ་ཤིན་ཏུ་གསལ་བ་རྟག་ཏུ་སྣང་བའི་མཚན་ཉིད་ཅན། དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མིག་གིས་མཐོང་བ། ཞེས་གསུངས་སོ། །འདིར་སློབ་མ་ལ། བླ་མས་ཕྱི་ནང་གི་བྱང་ཆུབ་པ་གཉིས་སྟོན་པའི་དང་པོ་ནི། ཕྱིའི་ཞག་གཅིག་ལ་ཆ་བཞིར་བྱས་ནས་སྟོང་པ་བཞི་བཤད་པ་སོར་བཞག་ཏུ་བྱེད་ན། སྟོང་པ་བཞི་པ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྐད་ཅིག་ཡིན་པ་དང༌། རྣལ་འབྱོར་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡུལ་ཡིན་པ་སོགས་མི་འཐད་ལ། དེའི་དུས་ཀྱི་ནམ་མཁའ་བཞི་དཔེར་བྱས་ནས་སྟོང་པ་བཞི་སྟོན་པ་ལ་བྱེད་ན་ནི། ནང་གི་སྟོང་པ་བཞི་ཡང་དེ་ལྟར་ཡིན་པས་ཕྱི་ནང་གི་ཁྱད་པར་དབྱེ་མི་ནུས་ཏེ། ནང་གི་སྐབས་སུ་ཡང་ཟླ་ཉི་དང་མུན་པ་དཔེར་བཀོད་ནས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དུས་བཞིར་སྟོང་པ་བཞིའི་ཡེ་ཤེས་སྐྱེ་བ་ལ་བྱེད་ན། དུས་དེ་བཞི་རེ་རེའི་དུས་ལ་སྟོང་པ་བཞི་དུས་གཅིག་ལ་སྐྱེ་བ་མེད་པར་འགྱུར་བས། ཕྱི་ནང་གི་བྱང་ཆུབ་གཉིས་ཀྱི་ཁྱད་པར་གང་ནས་འབྱེད་པ་ཡིན་སྙམ་ན། འདི་ལ། རྗེ་འགོས་ཀྱིས། ནཱ་རོ་པའི་བཞེད་པ་དང༌། བཙུན་མོ་ཅན་དང༌། ནག་པོ་དམ་ཚིག་རྡོ་རྗེ་གཉིས་ཀྱི་བཞེད་པ་སྟེ་ལུགས་གཉིས་བཀོད་པའི་དང་པོ་ནི། ཞག་གཅིག་གི་ཆ་བཞི་སྟོང་པ་བཞིར་བཤད་པ་ནི། ཆོས་ཉིད་ཀྱི་དཔེ་དང་དུས་དང་རྟགས་དང་མཚོན་བྱེད་ཡིན་པས་དྲང་དོན་ཏེ་ཕྱིའི་མངོན་བྱང་ངོ༌། །ངེས་དོན་ནི་ནང་གི་མངོན་བྱང་ཡིན་ཏེ། ལས་རྒྱ་དང་སྙོམས་ པར་ཞུགས་པས་བྱང་སེམས་རྡོ་རྗེའི་རྩ་བ་དང༌། རྐེད་པ་དང༌། རྡོ་རྗེའི་བུམ་པར་སླེབ་པ་ན། བདེ་བ་དེ་གསུམ་ལ་སྟོང་པས་རྒྱས་བཏ
Chinese
又，《行集》中说，现证菩提有两种，外现证是：黎明时分，无明的显现消失后，直至太阳升起之前。这被称为一切光明皆空的境界。所说的意思是，在五次第中，以获得和显现之名，两个时段已经过去，所说的是太阳未升起的黎明。太阳升起时，显现增长；太阳落山时，是无明；月亮升起时，是显现。这样说之后，在展示内现证时说：首先，像海市蜃楼一样，看到具有五种光芒的集合。第二是显现，像月亮的光芒一样。第三是显现增长，像太阳的光芒一样。第四是显现获得，像黑暗一样。然后，在脱离黑暗的瞬间，光明显现，那是极其明亮、恒常显现的特征。以智慧之眼见到胜义谛的自性。这样说的。在此，上师为弟子展示外内两种菩提的第一个方面是：如果将外在的一天分为四个部分，并保持原样地解释四空，那么第四空是菩提的瞬间，并且是瑜伽士的境界等等，这并不合理。如果以那个时候的四种天空为例来展示四空，那么内在的四空也是如此，因此无法区分内外，因为在内在的情况下，也以日月和黑暗为例来展示。如果认为在四个时段中产生四空的智慧，那么在这四个时段的每一个时段中，四空不会同时产生，因此，内外两种菩提的差别从何处区分呢？对此，杰·俄说：纳若巴的观点，以及女仆和黑誓金刚两者的观点，即阐述两种方式的第一个是：将一天分为四个部分来解释四空，这是法性的例子、时间和征兆和象征，因此是诠释义，即外在的现证。究竟义是内在的现证，即通过业印和入定，当菩提心到达金刚的根部、腰部和金刚宝瓶时，以空性来增长那三种乐。
English
Also, in the Compendium of Practices, it says that there are two types of manifest enlightenment: outer manifest enlightenment, which is when the appearance of ignorance has passed at the twilight of dawn, until the sun has not yet risen. This is called the state where all luminosity is empty. The meaning of what is said is that in the five stages, two periods have passed by the names of attainment and appearance, and what is said is the dawn before the sun has risen. When the sun rises, appearance increases; when the sun sets, it is ignorance; when the moon rises, it is appearance. After saying this, when showing the inner manifest enlightenment, it says: First, like a mirage, one sees a collection of five rays of light. Second is appearance, like the rays of the moon. Third is the increase of appearance, like the rays of the sun. Fourth is the attainment of appearance, like darkness. Then, in the moment of separation from darkness, luminosity appears, which is the characteristic of being extremely clear and constantly appearing. Seeing the self-nature of the ultimate truth with the eye of wisdom. So it is said. Here, the first aspect of the guru showing the two outer and inner enlightenments to the disciple is: If one divides the outer day into four parts and keeps the explanation of the four emptinesses as they are, then it is unreasonable to say that the fourth emptiness is the moment of enlightenment and is the realm of the yogi himself. If one uses the four skies of that time as examples to show the four emptinesses, then the inner four emptinesses are also the same, so one cannot distinguish between outer and inner, because in the inner case, the sun, moon, and darkness are also used as examples to show. If one thinks that the wisdom of the four emptinesses arises in four periods, then in each of those four periods, the four emptinesses will not arise at the same time, so from where can one distinguish the difference between the two outer and inner enlightenments? To this, Je Gös says: The view of Naropa, and the view of both the maidservant and Black Vow Vajra, that is, the first of the two ways explained is: Explaining the four parts of a day as the four emptinesses is a natural example, time, sign, and symbol, so it is an interpretable meaning, that is, outer manifest enlightenment. The definitive meaning is inner manifest enlightenment, that is, through action seals and entering into meditative absorption, when the bodhicitta reaches the root, waist, and vajra vase of the vajra, one increases those three pleasures with emptiness.
Tibetan
བ་སྟེ་བསྒོམས་པ་ན། ལམ་གྱི་སྣང་བ་གསུམ་དང༌། ཐིག་ལེ་གཉིས་ཤོར་གཉིས་གནས་ཀྱི་དུས་སུ་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་རྟོག་པ་ལོག་པའི་བདེ་བའི་ཡེ་ཤེས་ནི་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་འད་གསལ་ལོ། །གཉིས་པ་ནི། ཕྱིའི་དཔེ་བཞིས་དགག་བྱ་གློ་བུར་བའི་རྟོག་པ་དང་བྲལ་བ་བཞིའི་ཆ་ནས་མཚོན་པ་ནི་ཕྱིའི་བྱང་ཆུབ་དང༌། བསམ་གཏན་གཉིས་ཀྱིས་སྒྱུ་མ་འོད་གསལ་དུ་བཅུག་པའི་ཉམས་མྱོང་གི་ཆ་ནས་བསྟན་པ་ནི་ནང་གི་མངོན་བྱང་དུ་བཤད་དོ། །ལག་སྨིས་ནི། ཞག་གཅིག་གི་ཆ་སྟོང་པ་བཞིར་བཤད་པ་ནི། དེ་དག་གི་མིང་ཅན་གྱི་ནང་གི་སྟོང་པ་བཞི་ལ་འདོད་ཅིང༌། ལས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་ལ་བརྟེན་པའི་སྟོང་པ་བཞི་པ་དང༌། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་ལ་བརྟེན་པའམ། སྨིག་རྒྱུ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་མ་ལྔའི་རིམ་གྱིས་ཐོབ་པའི་སྟོང་པ་བཞི་པ་ནི་ནང་གི་མངོན་བྱང་དུ་བཤད་དོ། །འགྲེལ་པ་ཟླ་འོད་དང༌། དོན་གསལ་དང༌། དམ་ཚིག་རྡོ་རྗེའི་འགྲེལ་པ་དང༌། ཐུབ་པ་དཔལ་གྱིས་ཀྱང༌། ཕྱིའི་སྐབས་སུ་བཤད་པའི་སྟོང་པ་བཞི་ནང་གི་སྟོང་པ་བཞི་ལ་བཤད་ཅིང༌། ཕྱི་ནང་གི་ཁྱད་པར་གསལ་བར་མ་ཕྱེའོ། །སྔར་བཤད་པ་ལྟར་དཔྱད་ན་ནི། ཕྱི་ནང་གི་ཁྱད་པར་ཕྱེ་བ་དེ་རྣམས་ཀྱིས་ལན་མི་ཐེབས་ཤིང༌། ཁྱད་པར་མ་ཕྱེ་བ་རྣམས་ཀྱི་བཤད་པས་ཀྱང་ལན་ཐེབས་པར་མི་སྣང་ལ། གནས་འདི་ཤིན་ཏུ་རྟོགས་དཀའ་ཞིང་། གལ་ཡང་ཆེ་བར་སྣང་བས་དཔྱད་དགོས་སོ། །དེ་ཡང་ལེའུ་ བཅོ་ལྔ་པའི་སྒྲོན་གསལ་ལས་གསུངས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ཤེས་དགོས་པས། རྩ་རྒྱུད་ལས། བྲམ་ཟེ་རྒྱལ་རིགས་རྗེའུ་རིགས་དང༌། །དམངས་རིགས་ལས་བྱུང་བུ་མོ་ནི། །རྡོ་རྗེ་ཆོས་བདག་བསྒྲུབ་པར་བྱ། །འདི་ནི་གསང་བ་ཐོབ་བྱེད་པའོ། །རྡོ་རྗེ་ཉི་མ་ནུབ་ནས་ནི། །སྒྲུབ་པ་ཀུན་ཏུ་བརྩམ་པར་བྱ། །སྐྱ་རེངས་འཆར་བའི་དུས་སུ་ནི། །བསྒོམ་པ་མཆོག་གིས་འགྲུབ་པར་འགྱུར། ཞེས་གསུངས་ལ། དེའི་དོན་འགྲེལ་པས་འདི་ལྟར་བཤད་དེ། རྫོགས་རིམ་པས་ཕྱག་རྒྱ་མོ་རིགས་བཞི་ལས་གང་རུང་ཞིག་བླངས་ལ། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་རྡོ་རྗེ་ལྟར་མི་ཕྱེད་པའི་ཆོས་ནི་རྫོགས་རིམ་གྱི་རྣལ་འབྱོར་ཏེ། དེའི་བདག་ཉིད་ནི་དེ་རྟོགས་པ་དང་ལྡན་པའི་སྒྲུབ་པ་པོ་རྡོ་རྗེ་གསང་བ་སྟེ་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཐོབ་པར་བྱེད་པ་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའོ། །དེ་ཡང་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པའི་རིམ་པས་རྫོགས་པར་བྱ་དགོས་ལ། དེའི་ཐབས་ནི་རྡོ་རྗེ་ཞེས་པ་བཞིས་སྟོན་ནོ། །དེ་ལ་ཕྱི་ནང་གི་བྱང་ཆུབ་པའི་རིམ་པ་གཉིས་ལས་དང་པོ་ལྟར་བཤད་ན། རྡོ་རྗེ་ཉི་མ་ནི་ཉི་མ་དངོས་སོ། །ནུབ་ནས་ཏེ་ཉི་མ་དམ
Chinese
如果这样修习，在道路的三种显现和明点二失二住的时候，本体自性的分别念转变的安乐智慧，就是一切皆空而显现。第二，以外面的四种比喻，从遮遣对治的突发分别念的四个方面来表示，就是外面的菩提，以禅定二者将幻化融入光明中的体验方面来表示，就是内在的现证菩提。拉吉米说，如果说一天分为四空，那么就认为是具有这些名称的内在四空，依靠业手印的第四空和依靠智慧手印，或者通过寻伺等五相次第获得的第四空，就是内在的现证菩提。注释月光和义明，以及誓言金刚的注释和能胜幢也说，外面的章节中所说的四空是内在的四空，没有明确区分内外的差别。如果按照之前所说的进行研究，那么区分内外差别的人们无法回答，没有区分差别的人们的说法也似乎无法回答，这个地方非常难以理解，而且似乎非常重要，所以需要研究。这也要依靠第十五品的明灯中所说来了解。根本续中说：婆罗门、国王种姓、耆旧种姓，以及从平民种姓中出生的女子，应当修持金刚法主，这是获得秘密的方法。金刚日落之后，应当勤奋地开始修持，在黎明时分，通过殊胜的修习将会成就。这样说了。其意义注释这样解释：圆满次第者从四种姓的明妃中选取任何一种，依靠她，如金刚般不可分割的法就是圆满次第的瑜伽，其自性就是通达它的具格修行者金刚秘密，也就是要修持能获得金刚持。这也要通过现证菩提的次第来圆满，其方法由四种金刚来指示。其中，如果按照内外两种菩提次第的第一个来说，金刚太阳就是真正的太阳。日落之后，就是太阳
English
If one meditates in this way, at the time of the three appearances of the path and the two losses and two abidings of bindus, the bliss wisdom of the transformation of the conceptualization of the essence of reality is that all is empty and clear. Secondly, the four external examples represent the four aspects of abandoning the adventitious conceptualizations to be refuted, which is the external enlightenment. The experience of integrating illusion into luminosity through the two dhyanas is explained as the internal abhisambodhi. Lagumi says that if one says that one day is divided into four emptinesses, then it is considered to be the four internal emptinesses with these names. The fourth emptiness based on karma mudra and the fourth emptiness based on wisdom mudra, or obtained through the five aspects of investigation, etc., are explained as the internal abhisambodhi. The commentaries Moonlight and Meaningful Clarity, as well as the commentary on the Vow Vajra and Thubpa Pal also say that the four emptinesses mentioned in the external chapter are the four internal emptinesses, and the difference between internal and external is not clearly distinguished. If one examines according to what was said before, then those who distinguish between internal and external cannot answer, and the statements of those who do not distinguish between the differences also do not seem to be able to answer. This place is very difficult to understand, and it seems very important, so it needs to be studied. This also needs to be understood based on what is said in the Lamp of Chapter Fifteen. The Root Tantra says: A woman born from a Brahmin, royal lineage, old lineage, or commoner lineage should practice the Vajra Dharma Lord. This is the method for obtaining secrets. After the Vajra Sun sets, one should diligently begin to practice. At the time of dawn, one will achieve through excellent practice. Thus it is said. The commentary explains its meaning as follows: The Completion Stage practitioner takes any one of the four castes of consorts, and relying on her, the Dharma that is indivisible like a vajra is the yoga of the Completion Stage. Its nature is the qualified practitioner who understands it, the Vajra Secret, which is to practice to obtain Vajradhara. This also needs to be completed through the stages of abhisambodhi, and its method is indicated by the four vajras. Among them, if we explain according to the first of the two internal and external Bodhi stages, the Vajra Sun is the real sun. After sunset, it is the sun.