Tibetan
ས་གསུངས་སོ། །འདིར་མཐར་ཐུག་ཅེས་པ་གང་གི་མཐར་ཐུག་པ་ཡིན་ཞེ་ན། ཁ་ཅིག་འོད་གསལ་ཕར་ཕྱིན་དང༌། ཟུང་འཇུག་སྔགས་ཀྱི་མཐར་ཐུག་དང༌། གཞན་དག་འོད་གསལ་དངོས་པོའམ་ཆོས་ཉིད་དང༌། ཟུང་འཇུག་ཡེ་ཤེས་སམ་ལམ་གྱི་མཐར་ཐུག་དང་། ལ་ལ་འོད་གསལ་རྒྱུད་དང༌། ཟུང་འཇུག་ འབྲས་བུའི་མཐར་ཐུག་ཏུ་འདོད་དོ། །དེ་ལ་འོད་གསལ་གང་གི་མཐར་ཐུག་པ་ནི་རྒྱུད་འདི་ཉིད་ལས། ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་མཐའ་སྟོང་པ་གསུམ་དང༌། དེ་གསུམ་གྱི་མཐའ་འོད་གསལ་དུ་གསུངས་པས་བསྟན་ལ། དེ་ཡང་རགས་པ་རྣམས་རིམ་གྱིས་ཐིམ་པའི་མཐར་སྟོང་པ་གསུམ་སྔ་མ་ཕྱི་མ་ལ་ཐིམ་ནས་འོད་གསལ་དུ་ཐུག་པ་ནི། སྣང་བ་གསུམ་གྱི་སྐབས་སུ་གཉིས་སྣང་མ་དག་ལ། སེམས་དབེན་གྱི་ཉེར་ཐོབ་དོན་གྱི་འོད་གསལ་དུ་ཞུགས་པ་ན། གཉིས་སྣང་ཕྲ་མོ་ཡང་དག་ནས་ཆུ་ལ་ཆུ་བཞག་པ་བཞིན་དུ་རོ་གཅིག་ཏུ་ཞུགས་པའོ། །དེ་ཕྱིར་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་བདེ་བའི་སེམས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་མཐར་ཐུག་པ་ནི། འོད་གསལ་གྱི་མཐར་ཐུག་ལུགས་སོ། །དེ་འདྲ་བའི་འོད་གསལ་ནི་སྔགས་བླ་མེད་ཀྱི་རྫོགས་རིམ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཡིན་པས། དེ་ཕར་ཕྱིན་གྱི་ཐེག་པ་ནས་མི་སྟོན་ལ། ཆོས་ཉིས་རྐྱང་པ་འདིར་མཐར་ཐུག་གི་འོད་གསལ་མིན་ཞིང༌། འདིའི་གོང་ན་སློབ་པའི་ཟུང་འཇུག་ཡོད་པས་རྒྱུའི་མཐར་ཐུག་ཀྱང་མིན་ནོ། །ཟུང་འཇུག་གི་མཐར་ཐུག་ལུགས་ནི། ཡུལ་ཅན་བདེ་བའི་སེམས་ཡུལ་དོན་དམ་བདེན་པའི་མཐར་ཐུག་པ་དང༌། ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བའི་རླུང་འོད་ཟེར་ལྔའི་གཉུག་མའི་ལུས་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའི་སྐུ་མཚན་དཔེས་བརྒྱན་པའི་མཐར་ཐུག་པ་སྟེ་སོན་པ་གཉིས་དུས་གཅིག་ཏུ་ཐུགས་དང་སྐུར་ཚོགས་པའོ། །མཐར་ཐུག་ལུགས་ཏེ་ལྟར་ཡིན་གྱི་ལམ་གྱི་བགྲོད་པ་མཐར་ཐུག་པ་མིན་པས། དེ་གཉིས་ཀ་སློབ་ལམ་ན་ཡང་ཡོད་ དོ། །འོ་ན་བདེན་གཉིས་ལ་ལྟོས་ནས་ཚོགས་པ་དང་ཡ་གྱལ་གྱི་མཐར་ཐུག་གཉིས་སུ་བྱས་པའི་ཕྱི་མ་ལ་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་མཐར་ཐུག་དང༌། །དོན་དམ་གྱི་མཐར་ཐུག་གཉིས་དགོས་པ་ལ། དོན་དམ་འོད་གསལ་གྱི་མཐར་ཐུག་བཤད་ནས་ཀུན་རྫོབ་སྒྱུ་མའི་མཐར་ཐུག་མི་འཆད་པར། །དེ་སྦས་དོན་དུ་འཆད་པ་ཇི་ལྟར་ཡིན་ཞེ་ན། དྲི་བ་འདི་ལ་ནི་ཐོག་མར་ཟུང་དུ་འཇུག་ལུགས་བཤད་དགོས་པས་དེ་ཇི་ལྟར་ཡིན་སྙམ་ན། རིམ་ལྔ་ལས་ཟུང་འཇུག་ལ་རྣམ་དབྱེ་མང་པོ་ཞིག་གསུངས་ཀྱང། གཙོ་བོ་ནི། དེ་ཉིད་ཤེས་པས་རིམ་པ་བཞིན། །རང་བྱིན་བརླབས་དང་འོད་གསལ་ཤེས། །དེ་དག་ཁོ་ན་འདུས་པ་གང༌། འདི་ནི་ཟུང་འཇུག་རིམ་པའོ། །ཞེས་རང་བྱིན་བརླབས་དང་འོད་གས
Chinese
萨（ས་，sa，地）已说。此处所说的“究竟”是指什么究竟呢？有些人认为是光明（འོད་གསལ་，'od gsal，prabhāsvara，光辉）般若（ཕར་ཕྱིན་，phar phyin，pāramitā，度）的究竟，以及双运（ཟུང་འཇུག་，zung 'jug，yuganaddha，结合）密咒（སྔགས་，sngags，mantra，真言）的究竟；另一些人认为是光明（འོད་གསལ་，'od gsal，prabhāsvara，光辉）事物或法性（ཆོས་ཉིད་，chos nyid，dharmatā，法性），以及双运（ཟུང་འཇུག་，zung 'jug，yuganaddha，结合）智慧（ཡེ་ཤེས་，ye shes，jñāna，智慧）或道的究竟；还有人认为是光明（འོད་གསལ་，'od gsal，prabhāsvara，光辉）续（རྒྱུད་，rgyud，tantra，续部），以及双运（ཟུང་འཇུག་，zung 'jug，yuganaddha，结合）果的究竟。其中，光明的究竟是什么呢？就是在此续中，说到蕴（ཕུང་པོ་，phung po，skandha，蕴）等的边际是空性（སྟོང་པ་，stong pa，śūnyatā，空性）三者，而这三者的边际则被说成是光明（འོད་གསལ་，'od gsal，prabhāsvara，光辉）。也就是说，粗大的逐渐融入，最终空性（སྟོང་པ་，stong pa，śūnyatā，空性）三者前后融入，最终达到光明（འོད་གསལ་，'od gsal，prabhāsvara，光辉）。在三种显现（སྣང་བ་，snang ba，ābhāsa，光明）的阶段，当二取（གཉིས་སྣང་，gnyis snang，dvaita-ābhāsa，二相）不净时，心远离（སེམས་དབེན་，sems dben，citta-virahita，心离）的近得（ཉེར་ཐོབ་，nyer thob，upalabdhi，获得）融入到意义的光明（འོད་གསལ་，'od gsal，prabhāsvara，光辉）中时，细微的二取（གཉིས་སྣང་，gnyis snang，dvaita-ābhāsa，二相）完全像水入水一样融入，成为一体。因此，俱生（ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་，lhan cig skyes pa'i，sahaja，俱生）的乐（བདེ་བ་，bde ba，sukha，乐）的心（སེམས་，sems，citta，心）本身就是光明的究竟之理。这样的光明（འོད་གསལ་，'od gsal，prabhāsvara，光辉）是无上密（སྔགས་བླ་མེད་，sngags bla med，anuttara-tantra，无上续）的圆满次第（རྫོགས་རིམ་，rdzogs rim，utpattikrama，生起次第）所独有的，因此它不会在般若（ཕར་ཕྱིན་，phar phyin，pāramitā，度）乘中宣说，而且这种单独的法（ཆོས་，chos，dharma，法）并非究竟的光明（འོད་གསལ་，'od gsal，prabhāsvara，光辉），因为在此之上还有有学的双运（ཟུང་འཇུག་，zung 'jug，yuganaddha，结合），所以也不是因的究竟。双运（ཟུང་འཇུག་，zung 'jug，yuganaddha，结合）的究竟之理是：有境（ཡུལ་ཅན་，yul can，viṣayin，有境）的乐（བདེ་བ་，bde ba，sukha，乐）的心（སེམས་，sems，citta，心）是境（ཡུལ་，yul，viṣaya，境）胜义（དོན་དམ་，don dam，paramārtha，胜义）谛（བདེན་པ་，bden pa，satya，谛）的究竟，以及极细微的风（རླུང་，rlung，vāyu，风）五光（འོད་ཟེར་ལྔའི་，'od zer lnga'i，pañca-raśmi，五光）的本性身（ལུས་，lus，kāya，身）是金刚萨埵（རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའི་，rdo rje sems dpa'i，vajrasattva，金刚萨埵）的身（སྐུ་，sku，kāya，身），具足相好（མཚན་དཔེས་བརྒྱན་པའི་，mtshan dpes brgyan pa'i，lakṣaṇa-anuvyañjana-maṇḍita，相好庄严）的究竟，即种子（སོན་པ་，son pa，bīja，种子）二者同时在心（ཐུགས་，thugs，citta，心）和身（སྐུར་，sku，kāya，身）中聚集。究竟之理是如此，但并非道的行进的究竟，因此这两者在有学道中也存在。 那么，相对于二谛（བདེན་གཉིས་，bden gnyis，satya-dvaya，二谛）而言，将聚集和分离的究竟分为两种，那么后者就需要世俗（ཀུན་རྫོབ་，kun rdzob，saṃvṛti，世俗）的究竟和胜义（དོན་དམ་，don dam，paramārtha，胜义）的究竟两种，既然已经说了胜义（དོན་དམ་，don dam，paramārtha，胜义）光明（འོད་གསལ་，'od gsal，prabhāsvara，光辉）的究竟，为什么不说世俗（ཀུན་རྫོབ་，kun rdzob，saṃvṛti，世俗）幻化（སྒྱུ་མའི་，sgyu ma'i，māyā，幻化）的究竟，而是将其作为隐义来解释呢？对于这个问题，首先需要解释双运（ཟུང་དུ་འཇུག་，zung du 'jug，yuganaddha，结合）之理，那么这是怎么样的呢？虽然在五次第（རིམ་ལྔ་，rim lnga，pañcakrama，五次第）中说了许多双运（ཟུང་འཇུག་，zung 'jug，yuganaddha，结合）的分类，但主要的是：“彼知次第四，自加持与光明，彼等唯一之聚集，此乃双运之次第。”也就是说，自加持和光明
English
Sa (ས་, sa, earth) has been spoken. Here, what does "ultimate" refer to? Some consider it the ultimate of luminosity (འོད་གསལ་, 'od gsal, prabhāsvara, luminous) Prajñāpāramitā (ཕར་ཕྱིན་, phar phyin, pāramitā, perfection), and the ultimate of union (ཟུང་འཇུག་, zung 'jug, yuganaddha, union) mantra (སྔགས་, sngags, mantra, mantra); others consider it the ultimate of luminosity (འོད་གསལ་, 'od gsal, prabhāsvara, luminous) substance or dharmatā (ཆོས་ཉིད་, chos nyid, dharmatā, suchness), and the ultimate of union (ཟུང་འཇུག་, zung 'jug, yuganaddha, union) wisdom (ཡེ་ཤེས་, ye shes, jñāna, wisdom) or path; still others consider it the ultimate of luminosity (འོད་གསལ་, 'od gsal, prabhāsvara, luminous) tantra (རྒྱུད་, rgyud, tantra, continuum), and the ultimate of union (ཟུང་འཇུག་, zung 'jug, yuganaddha, union) fruit. Among these, what is the ultimate of luminosity? It is taught in this very tantra that the limit of the aggregates (ཕུང་པོ་, phung po, skandha, aggregate), etc., is the three emptinesses (སྟོང་པ་, stong pa, śūnyatā, emptiness), and the limit of these three is said to be luminosity (འོད་གསལ་, 'od gsal, prabhāsvara, luminous). That is, the grosser ones gradually dissolve, and ultimately the three emptinesses dissolve into the earlier and later ones, reaching luminosity (འོད་གསལ་, 'od gsal, prabhāsvara, luminous). In the stage of the three appearances (སྣང་བ་, snang ba, ābhāsa, appearance), when dualistic appearance (གཉིས་སྣང་, gnyis snang, dvaita-ābhāsa, dualistic appearance) is impure, when the near attainment (ཉེར་ཐོབ་, nyer thob, upalabdhi, near attainment) of mind isolation (སེམས་དབེན་, sems dben, citta-virahita, mind isolation) enters into the luminosity (འོད་གསལ་, 'od gsal, prabhāsvara, luminous) of meaning, the subtle dualistic appearance completely dissolves like water into water, becoming one taste. Therefore, the ultimate of the co-emergent (ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་, lhan cig skyes pa'i, sahaja, co-emergent) bliss (བདེ་བ་, bde ba, sukha, bliss) mind (སེམས་, sems, citta, mind) itself is the way of the ultimate of luminosity (འོད་གསལ་, 'od gsal, prabhāsvara, luminous). Such luminosity (འོད་གསལ་, 'od gsal, prabhāsvara, luminous) is unique to the unsurpassed yoga (སྔགས་བླ་མེད་, sngags bla med, anuttara-tantra, unsurpassed tantra) completion stage (རྫོགས་རིམ་, rdzogs rim, utpattikrama, completion stage), so it is not taught in the Prajñāpāramitā (ཕར་ཕྱིན་, phar phyin, pāramitā, perfection) vehicle, and this single dharma (ཆོས་, chos, dharma, dharma) is not the ultimate luminosity (འོད་གསལ་, 'od gsal, prabhāsvara, luminous), because above this there is the union (ཟུང་འཇུག་, zung 'jug, yuganaddha, union) of learning, so it is not the ultimate of the cause either. The way of the ultimate of union (ཟུང་འཇུག་, zung 'jug, yuganaddha, union) is: the mind (སེམས་, sems, citta, mind) of the subject (ཡུལ་ཅན་, yul can, viṣayin, subject) of bliss (བདེ་བ་, bde ba, sukha, bliss) is the ultimate of the object (ཡུལ་, yul, viṣaya, object) ultimate (དོན་དམ་, don dam, paramārtha, ultimate) truth (བདེན་པ་, bden pa, satya, truth), and the nature body (ལུས་, lus, kāya, body) of the extremely subtle wind (རླུང་, rlung, vāyu, wind) five lights (འོད་ཟེར་ལྔའི་, 'od zer lnga'i, pañca-raśmi, five lights) is the body (སྐུ་, sku, kāya, body) of Vajrasattva (རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའི་, rdo rje sems dpa'i, vajrasattva, Vajrasattva), adorned with marks and signs (མཚན་དཔེས་བརྒྱན་པའི་, mtshan dpes brgyan pa'i, lakṣaṇa-anuvyañjana-maṇḍita, adorned with marks and signs), the ultimate, that is, the two seeds (སོན་པ་, son pa, bīja, seeds) gather simultaneously in the heart (ཐུགས་, thugs, citta, heart) and body (སྐུར་, sku, kāya, body). The way of the ultimate is like this, but it is not the ultimate of the path's progress, so both of these exist even in the path of learning. Then, in relation to the two truths (བདེན་གཉིས་, bden gnyis, satya-dvaya, two truths), dividing the ultimate of gathering and separation into two, the latter needs two ultimates: the conventional (ཀུན་རྫོབ་, kun rdzob, saṃvṛti, conventional) ultimate and the ultimate (དོན་དམ་, don dam, paramārtha, ultimate) ultimate. Since the ultimate of the ultimate (དོན་དམ་, don dam, paramārtha, ultimate) luminosity (འོད་གསལ་, 'od gsal, prabhāsvara, luminous) has been explained, why is the ultimate of the conventional (ཀུན་རྫོབ་, kun rdzob, saṃvṛti, conventional) illusion (སྒྱུ་མའི་, sgyu ma'i, māyā, illusion) not explained, but instead explained as hidden meaning? For this question, first the way of union (ཟུང་དུ་འཇུག་, zung du 'jug, yuganaddha, union) must be explained, so what is that like? Although many classifications of union (ཟུང་འཇུག་, zung 'jug, yuganaddha, union) are spoken of in the five stages (རིམ་ལྔ་, rim lnga, pañcakrama, five stages), the main one is: "Knowing that, the four stages, self-blessing and luminosity, whatever is the gathering of those alone, this is the stage of union." That is, self-blessing and luminosity.