Tibetan
དྲན་བྱེད་རང་དག །ཆོས་ཉིད་ཀྱི་རྩིས་ཐེབས་པས་དྲན་པ་རང་ཡན། ཡེ་ཤེས་ལ་འཁྲུལ་པ་མེད་པས་དྲན་པའི་བློ་སོ་མི་ཚུགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་སྒོམ་རིམ་ལས། ཡང་དྲན་པ་མེད་པ་དང་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་མེད་པར་གྱུར་དུ་ཟིན་ཡང་ཡང་དག་པར་སོ་སོར་རྟོག་པ་མེད་ན་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ལ་ཇི་ལྟར་འཇུག །ཆོས་རྣམས་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པར་གནས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་དུ་ཟིན་ཀྱང་སོ་སོར་རྟོག་པ་མེད་ན་དེ་དག་གི་སྟོང་པ་ཉིད་རྟོགས་་པར་མི་འགྱུར་རོ། །ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཤིན་ཏུ་ཐ་དད་པས་དྲན་པ་ཉིད་སོ་སོར་རྟོག་པའི་དངོས་པོར་བསྒྲུབས་པ་དང༌། དེའི་ཕྱོགས་བཟུང་ནས་གངས་རིའི་ཁྲོད་དུ་ཤིན་ཏུ་གྲགས་པ་བརྟན་ཞིང༌། ལམ་དེ་དང་དེ་ལས་དངོས་གྲུབ་བརྙེས་པའི་ལྟ་བ་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་ཟེར་བ་ཇི་སྙེད་ཅིག་མཆིས་སོ། །དངོས་པོ་ལ་གནས་ཚོད་ཀྱི་དབུ་མ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཁོ་ནས་མཁྱེན་གྱི་དེའི་གོ་འཕང་མཐར་ཐུག་པའང་ཆོས་སྐུ་ ཡིན་པས་དེའི་མཚན་ཉིད་རྟོག་དཔྱོད་ཀྱི་ཤེས་བྱ་དང་འགལ་ན། འདིར་བསྒྲུབ་གཤག་གི་གྲུབ་མཐས་རང་ལྟ་མཆོག་འཛིན་དང༌། གཞན་སྐུར་པའི་གནས་ལ་སྤྲོ་བ་མ་ཡིན་ཡང་མཐའ་གཅིག་ཏུ་ཞེན་པ་དང་རྨོངས་པ་རྣམས་ཐེ་ཚོམ་མི་ཟ་བའི་ཕྱིར་ངེས་པའི་གནས་ཅུང་ཟད་བཤད་ན། རང་ངོའི་ལམ་དང་བཞུགས་ཚུལ་གང་ཡིན་པ་སྒོམ་བྱུང་གི་ཤེས་རབ་རྣམ་པར་དག་པས་མཐོང་བ་ནི་གོང་དུ་བཤད་མ་ཐག་པས་ཁྱབ་ཅིང་ད་དུང་འཆད་པར་འགྱུར་ལ། དམིགས་པས་ལ་ལ་དབུ་མ་རང་རྒྱུད་པའི་འདོད་པ་དེ་ཐལ་འགྱུར་བས་གཞར་ཟིན་ཏེ། ཇོ་བོའི་ཅིག་ཅར་འཇུག་པ་ན། དེ་ལ་གཟུགས་ཅན་རྣམས་ནི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་འདུས་པ་ཡིན་ལ། དེ་ཡང་ཕྱོགས་ཆའི་དབྱེ་བས་ཕྱི་ཞིང་གཞིག་ན། ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བའང་ལུས་པ་མེད་ཅིང༌། ཤིན་ཏུ་སྣང་བའང་མེད་དོ། །གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པ་ནི་སེམས་ཡིན་ལ། དེ་ཡང་འདི་ལྟར་འདས་པའི་སེམས་ནི་འགགས་ཤིང་ཞིག །མ་འོངས་པའི་སེམས་ནི་མ་སྐྱེས་ཤིང་མ་བྱུང༌། ད་ལྟར་གྱི་སེམས་ནི་འདི་ལྟར་ཡང་ཤིན་ཏུ་བརྟག་དཀའ་སྟེ། ཁ་དོག་མེད་ཅིང་དབྱིབས་དང་བྲལ་བ། ནམ་མཁའ་དང་འདྲ་བས་མ་གྲུབ་པའམ། ཡང་ན་གཅིག་དང་དུ་མ་དང་བྲལ་བས་སམ། ཡང་ན་མ་སྐྱེས་པའམ། ཡང་ན་དེ་རང་བཞིན་གྱིས་འོད་གསལ་བ་ལ་སོགས་པ་རིག་པའི་མཚོན་གྱིས་དཔྱད་ཅིང་གཞིག་ན་མ་ གྲུབ་པར་རྟོགས་སོ། །དེ་ལྟར་གཉིས་པོ་ཅིའི་ངོ་བོར་ཡང་མ་གྲུབ་ཅིང་མེད་ཙམ་ན། སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཤེས་རབ་དེ་ཉིད་ཀྱང་མ་གྲུབ་སྟེ། དཔེར་ན་ཤིང་གཉིས་ཕན་ཚུན་བསྲུབས་པས་མེ་བྱུང་བའི་རྐྱེན་གྱིས་ཤིང་གཉིས་པོ་ཚིག་ཅིང་མེད་པའི་རྗེས་ལ་གང་གིས་བསྲེག་པར་བྱེད་པའི་མེ་དེ་ཉིད་ཀྱང་རང་ཞི་བ་དེ་བཞིན་དུ། རང་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་མེད་པར་གྲུབ་ཙམ་ན་ཤེས་རབ་ཉིད་སྣང་བ་མེད་ཅིང་འོད་གསལ་བ་ཅིའི་ངོ་བོར་ཡང་མ་གྲུབ་པའི་བྱིང་བ་དང་རྒོད་པ་ལ་སོགས་པའི་སྐྱོན་དུ་གྱུར་པ་ཐམས་ཅད་བསལ་ཏེ། བར་སྐབས་དེར་ཤེས་པ་ཅིར་ཡང་མི་རྟོག །ཅིར་ཡང་མི་འཛིན། དྲན་པ་དང་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཐམས་ཅད་སྤངས་ཏེ་ཇི་སྲིད་དུ་མཚན་མའམ། རྣམ་པར་རྟོག་པའི་དགྲ་འམ། ཆོམ་རྐུན་མ་ལངས་ཀྱི་བར་དུ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་ཤེས་པ་གནས་པར་བྱའོ། །ཞེས་གསུངས་པས་སོ། །དེ་ལྟར་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་རིག་སྔགས་ཟབ་མོ་འདིས་ནི་དྲན་པ་ཡིན་ཕྱིན་ཆད་སོ་སོར་རྟོག་པ། སོ་སོར་རྟོག་པ་ཡིན་ཕྱིན་ཆད་འཛིན་སྟངས་དང་མི་འགལ་བ་མཐར་ཐུག་གི་གནས་སྐབས་སུའང་འདོད་པའི་ཤ་ཟའི་གདོན་ཆེན་པོ་བཟློག་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟ་ན་དྲན་པའི་ཆོས་རབ་ཏུ་ཉམས་པས་གཉིད་འཐུག་བ་དང་རྒྱལ་བ་སོགས་དབུས་མཐའ་ ལས་སེམས་མེད་པའི་གནས་སྐབས་ལྔར་བཤད་པའི་ལུང་མ་བསྟན་དང་མི་མཚུངས་སམ་ཞེ་ན། དེ་དག་ཀྱང་ཐབས་ཀྱིས་ཟིན་ན་ལུང་མ་བསྟན་དུ་ཅིས་འགྲུབ། ཐུན་མོང་གི་དབང་དུ་བྱས་ནའང་མཚུངས་པའི་སྐབས་མེད་དེ། དྲན་པ་དང་ཡིད་བྱེད་དེ་སྤང་བྱ་སྤང་བའི་གཉེན་པོའི་སྒོ་ནས་བཞག་པའི་ཕྱིར་སྐབས་འདིར་རྟོག་དཔྱོད་ཀྱི་ཤེས་རབ་ཏུ་ཤར་ནས། བློ་དང༌། ཚིག་དང༌། སྙམ་བྱེད་དང༌། ཡིད་དཔྱོད་དང༌། སྐྱེ་བ་དང༌། མཚན་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་ཉེ་བར་ལེན་པ་པོ་ཡིན་ལ། འདིར་ནི་བློ་དང་བྲལ་བའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་དྲན་པ་མེད་པའི་ཆོས་ཉིད་མཐོང༌། ཚིག་དང་བྲལ་བའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་སྡེ་སྣོད་ཀྱི་དོན་ཤེས། སྙམ་བྱེད་དང་བྲལ་བའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ངོ་བོའི་བཞུགས་ཚུལ་ལ་མ་རྨོངས། ཡིད་དཔྱོད་ལས་འདས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་དྲན་གཞི་ཟད་པའི་ལྷག་མཐོང་དུ་ཤར། སྐྱེ་བ་གཅོད་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཉོན་མོངས་པ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ། མཚན་ཉིད་དང་བྲལ་བའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཁྱད་པར་ཤེས་ལ། གོ་ཕྱེ་བའི་ཆ་ནས་རང་བཞིན་གྱི་འོད་གསལ་བའི་རིག་པ་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པ་ལ་སྤྱན་དང་མངོན་ཤེས། གཟུངས་དང་ཟད་པར། སྨོན་མཁྱེན་དང་དབང་བཅུ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་འཆར་གཞིར་ནམ་ཡང་འགག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་ཕར་ཕྱིན་རང་ ལམ་གྱི་གནས་སྐབས་ན་སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཁྱད་པར་ལ། སྟོང་ཕྲག་བརྒྱ་པར། རབ་འབྱོ
Chinese
忆念自解脱。以法性的计算，忆念自然消散。由于智慧没有错乱，忆念的理智无法立足。此处《修次第》中说：‘又，即使没有忆念和作意，如果没有如实分别，如何进入诸法无自性？即使诸法唯是自性空，如果没有分别，也不能证悟它们的空性。’等等，由于体性极其不同，忆念本身被确立为分别的事物，并且执持此方，在雪山中极其著名且稳固，从那些道路上获得成就的见解都不是正确的。’这样说的人有很多。事物安住之量的中观，唯有薄伽梵才能知晓，其果位的究竟也是法身，因此如果它的体性与思辨的所知相违，那么在此以辩论的宗派，虽然我不喜欢自宗至上和他宗低下的处境，但为了那些极端执着和愚昧的人不生疑惑，略微讲述确定的要点。以自性的道路和安住的方式，由修所生的清净智慧所见，以上已经说过，无所不遍，而且还将继续阐述。以所缘来说，有些人认为自续派中观的观点已经被应成派所占据，如觉沃（阿底峡）的《入中论释》中说：‘其中，有色之物是极微的集合，而且，如果以方分来分析和摧毁它，那么极其微小的也不会留下，极其显现的也不会有。非有色之物是心，而且，如此，过去的心已经灭尽，未来的心尚未生起和出现，现在的心也是如此，极其难以观察，没有颜色，没有形状，与虚空相似，不是由（四大）组成的，或者与一和多分离，或者没有生起，或者它自性光明等等，如果以智慧的利器来分析和摧毁，就会证悟到它是不成立的。’如此，二者在任何体性上都不成立，仅仅是无有，那么，分别的智慧本身也不成立，譬如两根木头互相摩擦而
English
Memory, Self-Liberated. By the reckoning of the nature of reality, memory dissolves on its own. Since wisdom has no delusion, the intellect of memory cannot take hold. Here, in the Stages of Meditation, it says: 'Furthermore, even if there is no memory and no attention, how can one enter the absence of inherent existence of all phenomena if there is no accurate discrimination? Even if all phenomena are only abiding in emptiness of inherent existence, without discrimination, one will not realize their emptiness.' And so forth, because the characteristics are extremely different, memory itself is established as an object of discrimination, and holding to this side, the views that are extremely famous and stable in the snowy mountains, and that have attained accomplishment from those paths, are not all correct.' There are many who say this. The Middle Way that abides in the measure of things is known only by the Bhagavan, and the ultimate state of that is also the Dharmakaya, so if its characteristics contradict the knowable objects of speculation, then here, with the tenets of debate, although I do not delight in the position of holding one's own view as supreme and denigrating others, in order to dispel the doubts of those who are extremely attached and deluded, I will briefly explain the points of certainty. Seeing with the pure wisdom born from meditation, which is the path and way of abiding of one's own nature, is all-pervasive as has just been said above, and will still be explained further. In terms of the object of focus, some say that the view of the Svatantrika Madhyamaka has already been seized by the Prasangika, as in Jowo's (Atisha's) Commentary on Entering the Middle Way: 'Among them, things with form are aggregates of subtle particles, and if one analyzes and destroys it by dividing it into parts, then even the extremely minute will not remain, and the extremely apparent will not exist. Things without form are mind, and furthermore, like this, the past mind has ceased and perished, the future mind has not yet arisen and occurred, and the present mind is also like this, extremely difficult to examine, without color, without shape, similar to space, not composed of (the four elements), or separated from one and many, or not arisen, or it is self-luminous by nature, and so forth, if one analyzes and destroys it with the weapon of wisdom, one will realize that it is not established.' Thus, since the two are not established in any essence and are merely non-existent, then the discriminating wisdom itself is also not established, just as two pieces of wood rubbed together...
Chinese
就像由于因缘而两棵树被烧尽之后，焚烧它们的火焰也自然熄灭一样。当自相和共相的一切法都消失时，智慧本身既不显现也不光明，所有变成沉没和掉举等过失都被消除，在那期间，识什么也不分别，什么也不执著，舍弃一切忆念和作意，只要名相或分别的敌人或盗贼不出现，就应让识安住于此。如是说。因此，般若波罗蜜多的甚深明咒，凡是忆念，必定是分别；凡是分别，必定与执著不相违，在最究竟的阶段，也能遣除贪欲食肉的大魔。如果这样，由于忆念之法极度衰退，与睡眠深重和昏厥等中边 所说的五种无心状态的无记不相似吗？如果那些也被方法所摄持，为何不能成为无记？即使从共同的角度来说，也没有相似之处，因为忆念和作意是通过舍弃所舍弃的对治的方式安立的，因此，此时会生起分别的智慧，是心、语、思、意、生、相等的近取者。而此处，离心的智慧见到无忆念的法性，离语的智慧了知经藏的意义，离思的智慧不迷惑于本体的安住方式，超越意念的智慧显现为忆念之基耗尽的胜观，断绝生死的智慧从烦恼中解脱，离相的智慧了知不分别的差别，从开悟的角度来说，自性光明的觉性极为清净，是眼和神通、陀罗尼和穷尽、愿智和十自在等一切功德的生起之基，永远不会断绝。此处，在波罗蜜多自 道的阶段，佛和菩萨的差别在于，《十万颂般若经》中，善现
English
Just as the fire that burns the two trees after they have been burned and destroyed by causes and conditions also naturally subsides. When all phenomena of self and generality have disappeared, wisdom itself is neither manifest nor luminous, and all faults such as sinking and agitation are eliminated. During that time, consciousness does not discriminate anything, nor does it grasp anything. Abandoning all memory and attention, one should let consciousness abide in such a state as long as the enemy of names or discriminations, or the thief, does not arise. It is said. Therefore, this profound vidyā-mantra of the Prajñāpāramitā, whatever is memory, must be discrimination; whatever is discrimination, must not contradict grasping. Even in the ultimate stage, it can avert the great demon of desire and meat-eating. If so, since the dharma of memory is extremely diminished, is it not similar to the undeclared, the five states of mindlessness described in the Madhyānta-vibhaṅga, such as deep sleep and fainting? If those are also grasped by method, why can't they become undeclared? Even from a common point of view, there is no similarity, because memory and attention are established through the means of abandoning what is to be abandoned. Therefore, at this time, the wisdom of discrimination arises, and it is the proximate taker of mind, speech, thought, intention, birth, characteristics, and so on. Here, the wisdom that is free from mind sees the dharmatā of no memory, the wisdom that is free from speech knows the meaning of the scriptures, the wisdom that is free from thought is not confused about the way the essence abides, the wisdom that transcends intention appears as the vipassanā that exhausts the basis of memory, the wisdom that cuts off birth is liberated from afflictions, and the wisdom that is free from characteristics knows the distinction of non-discrimination. From the perspective of opening up, the naturally luminous awareness is extremely pure, and it is the basis for the arising of all qualities such as eyes and clairvoyance, dhāraṇīs and exhaustion, aspirational wisdom and the ten powers, and it will never cease. Here, in the state of the pāramitā self path, the difference between Buddhas and Bodhisattvas lies in the Śatasāhasrikā Prajñāpāramitā Sūtra, Subhuti.