Tibetan
་གྱི་ལས་བྱེད་དེ། དབང་མདོར་བསྟན་ལས། ཟླ་བའི་ལམ་གྱིས་དྲི་ཆེན་རྩ། །ཉི་མས་དྲི་ཆུ་འབབ་པའོ། །སྐྱེ་འཆི་མཉམ་དང་འདོད་ཆགས་ལས། །སྒྲ་གཅན་ས་བོན་འབབ་པའོ། །ཞེས་སོ། །བུད་མེད་ལ་རྩ་གཉིས་པོ་གོ་ལྡོག་ཏུ་གནས་པའི་རྐྱང་མ་ལས་རིགས་ཅན་ལྔའི་རྩར་གྱེས་ཤིང༌། དེའི་འདུ་བྱེད་ལས་སྐྱེས་པ་བས་ནད་དང་གཡོ་སྒྱུའི་རྣམ་གྲངས་ སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་དང་བུ་སྣོད་དང༌། སྲིན་བུའི་རྣམ་གྲངས་ཀྱིས་ལྷག་ཅིང་རྩ་སྣ་འགྱུར་བ་ལས། ཟླ་མཚན་འོང་ངོ༌། །དེ་ཡང་རོ་མ་ཞེས་པ་ནི་རང་བཞིན་དུ་བཞག་ན་དོན་བྱེད་མི་ནུས་པས་ན་རོ་དང་མཚུངས་ལ། དེ་ལ་རྟེན་འབྲེལ་གྱིས་གནད་དུ་བསྣུན་ན་རྩ་དེ་བདེ་བའི་ངོ་བོ་ཡིན་པས་གང་དྲན་པ་མེད་ཅིང་ཡིད་ལ་བྱར་མེད་པའི་ཆོས་ཉིད་ལ་ཟས་ཀྱི་རོ་མྱོང་བ་ལྟར་འགྱུར་བས་རོ་མ་ཞེས་བྱའོ། །རྩ་དེ་དྲང་ན་ལུས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་རྫོགས། འཆུས་ན་ཡོན་པོར་འོང༌། སྟོད་སྨད་སྦོམ་ཕྲར་གྱུར་པས་གཟུགས་མི་སྡུག རྩའི་སྦུག་ཡངས་ན་ལྟོ་ཆེ། ཕྲ་ན་ཆུང༌། འཁྱོག་ན་སྐྱུག་ཅིང་ཟས་མི་ལེན། གློ་བུར་གྱི་ནད་སྣ་མང༌། དེས་ཟས་ལེན་པ་དང༌། ཕ་མའི་ཁམས་ཀྱི་དངས་སྙིགས་ཕྱེད་ཅིང་འཁྲུ་བར་བྱེད་དོ། །རྐྱང་མ་ཞེས་པ་ནི་རང་བཞིན་དུ་བཞག་ན་གཞན་དང་མི་འབྲེལ་ཞིང་རེང་བུ་ལྟར་གནས་པས་རྐྱང་མ་ལ། གཅུད་པའི་མན་ངག་ལ་མཁས་ན་རྩ་དེ་སྟོང་པའི་ངོ་བོ་ཡིན་པས་ཆོས་ཉིད་རྟོག་བྲལ་གྱི་ཉམས་སྐྱེ་བས་རྟོག་པའི་ཡན་ལག་དང་མི་ལྡན་པས་རྐྱང་མའོ། །རྩ་དེ་དྲང་ན་ངག་སྙན་ལ་བརྡའ་གསལ། ཡལ་ག་བྱུང་ན་སྐད་འཛེར་ལ་བརྡའ་མི་གསལ། འཆུས་ན་གག་སྐད་དུ་འོང༌། ལྟེ་བ་པ་ལས་ལྡབ་ལྡིབ་དང་འདར་ བ་འོང༌། རྩ་འདི་ཕྲ་ན་ལུས་དྲོད་ཆེ། ཡངས་ན་ཆུང་བའོ། །དབུ་མ་ནི་གནས་ཚུལ་གྱི་དབང་དུ་བྱས་ན་དེ་གཉིས་ཀའི་དབུས་ན་ཡོད་པས་དབུ་མའམ། ཆོས་ཉིད་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ན་ཡོད་མེད་གཉིས་ཀའི་མུ་དང་བྲལ་བས་བདེ་སྟོང་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཡིན་པས་དབུ་མ་ཞེས་བྱ་ལ། དེའང་གནས་ཚུལ་ཀུན་རྫོབ་པའི་ཆ་ནས་རྩའི་རང་བཞིན་ཕྲ་ན་སྐོམ་དད་ཆུང༌། ཡངས་ན་སྐོམ་དད་ཆེ། འཁྱོག་ན་བློ་རྒོད་ཅིང་དངོས་མེད་ཀྱི་ལས་སྣ་ཚོགས་སྟོན། སྦོམ་ཕྲ་ཡོད་པའམ་ཕན་ཚུན་དུ་འགྱུར་ན་སྒོ་གསུམ་ལ་རང་དབང་མེད་པའི་གེགས་སྣ་ཚོགས་འབྱུང་བ་ཡིན་ཏེ་སྲོག་དང་རླུང་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྟེན་གཞི་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་རྩ་གསུམ་པོ་འདི་ནི་རྩ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཕྱི་མོ་ཡིན་པས་མ་སྒྲ་ཞུགས་པའོ། །བྱེད་ལས་ཀྱི་སྒོ་ནས་གཞལ་ན་རོ་མ་ནས་ཁྲག་དང་ཆུ་སེར་དང་བྱ
Chinese
的工作原理是：在《灌顶显义》中说：月亮道排出大便，太阳道排出小便，从生死与贪欲中，罗睺星的种子流出。如此说。对于女性，这两个脉颠倒位置的单脉，分出五种姓氏的脉，从其作用中，比男性多出三十二种疾病和欺骗，以及子宫和寄生虫的种类，而且脉的种类变化，从而产生月经。其中，“若玛”是指，如果保持自然状态，就不能起作用，因此与尸体相似。如果通过缘起使其发挥作用，那么这个脉是快乐的自性，因此没有任何思念，并且像品尝食物的味道一样，会变成心中无法言说的法性，因此称为“若玛”。如果这个脉正直，身体的功德就圆满；如果弯曲，就会变得臃肿；如果上下粗细不均，身材就不美观；如果脉的管腔宽大，肚子就大；如果细小，肚子就小；如果弯曲，就会呕吐，无法进食，容易突发各种疾病。它能够摄取食物，并且能够分离父母体液的精华和糟粕，并使其排出。所谓“江玛”，是指如果保持自然状态，就与他者没有关联，像孤立的个体一样存在，因此称为“江玛”。如果精通导引的诀窍，那么这个脉是空性的自性，因此会产生离于分别的法性体验，因此不具备分别的支分，所以是“江玛”。如果这个脉正直，语言就甜美，表达清晰；如果产生分支，声音就嘶哑，表达不清晰；如果弯曲，就会变成口吃。从脐带产生颤抖和震动。这个脉如果细小，身体的温度就高；如果宽大，身体的温度就低。“邬玛”从状态的角度来说，因为它位于两者（若玛和江玛）的中间，所以称为“邬玛”；从法性的角度来说，因为它远离有和无的两种极端，所以是乐空不二的自性，因此称为“邬玛”。而且，从世俗谛的角度来说，脉的自性如果细小，口渴就小；如果宽大，口渴就大；如果弯曲，心智就轻浮，会显现各种虚无的事物；如果粗细不均或者相互变化，就会产生三门不自在的各种障碍，因为它是生命和所有气的基础。因此，这三个脉是所有脉的根本，所以加入了“玛”字。从作用的角度来衡量，从若玛产生血液、血清和
English
The working principle is: In the "Explanation of Empowerment," it says: The lunar path excretes feces, the solar path excretes urine, and from birth, death, and desire, the seed of Rahu flows out. So it is said. For women, the single channel with these two channels in reversed positions branches into the channels of the five lineages. From its function, compared to men, there are thirty-two more types of diseases and deceptions, as well as the uterus and types of parasites. Moreover, the types of channels change, thus producing menstruation. Among them, "Roma" refers to the fact that if it is kept in its natural state, it cannot function, so it is similar to a corpse. If it is made to function through dependent origination, then this channel is the nature of bliss, so there is no thought, and like tasting the flavor of food, it transforms into the indescribable Dharma nature in the mind, hence it is called "Roma." If this channel is straight, the qualities of the body are complete; if it is crooked, it becomes bloated; if it is uneven in thickness from top to bottom, the figure is unsightly; if the lumen of the channel is wide, the belly is large; if it is narrow, the belly is small; if it is crooked, one vomits and cannot eat, and is prone to sudden illnesses. It can take in food and separate the essence and dregs of the parents' fluids and excrete them. The so-called "Kyangma" refers to the fact that if it is kept in its natural state, it has no connection with others and exists like an isolated individual, hence it is called "Kyangma." If one is skilled in the instructions of guidance, then this channel is the nature of emptiness, so it generates the experience of Dharma nature free from conceptualization, therefore it does not possess the branches of conceptualization, so it is "Kyangma." If this channel is straight, the speech is sweet and the expression is clear; if branches arise, the voice is hoarse and the expression is unclear; if it is crooked, it becomes a stutter. Trembling and vibration arise from the umbilical cord. If this channel is narrow, the body temperature is high; if it is wide, the body temperature is low. "Uma" is called "Uma" from the perspective of its state, because it is located in the middle of the two (Roma and Kyangma); from the perspective of Dharma nature, because it is free from the two extremes of existence and non-existence, it is the nature of non-duality of bliss and emptiness, hence it is called "Uma." Moreover, from the perspective of conventional truth, if the nature of the channel is narrow, thirst is small; if it is wide, thirst is great; if it is crooked, the mind is frivolous and manifests various unreal things; if it is uneven in thickness or changes mutually, various obstacles arise that make the three doors unfree, because it is the basis of life and all winds. Therefore, these three channels are the root of all channels, so the syllable "Ma" is added. Measured from the perspective of function, blood, serum, and
Tibetan
ང་སེམས་རྒྱུ་བས་ཐིག་ལེའི་ལས་ལ་མཁས་ན་ལུས་ཀྱི་ལས་ཟད་པར་བྱེད། ཟས་ཀྱི་ཞེན་པ་ཆོད་ཅིང་བསམ་གཏན་གྱི་ཟས་ཀྱིས་འཚོ། རྐྱང་མ་ནས་འབྱུང་བཞིའི་དངས་མ་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རླུང་རྒྱུ་བས་རྩའི་གནད་ལ་མཁས་ན་ངག་གི་ལས་དག གོས་ཀྱི་ཞེན་པ་ཆོད། གནད་དུ་བསྣུན་པའི་ངོ་བོ་དོན་དམ་ཀྱི་དབུ་མ་ནི་ཤེལ་ཀྱི་ཀ་བ་བཙུགས་པ་ལྟར་སྟོང་པ་ཟང་ཐལ་བ་འོད་ཀྱི་རང་ བཞིན་ཅན་ཡིན་པས་རླུང་གི་གནད་ལ་མཁས་ན་སེམས་ཀྱི་ལས་སྦྱོང༌། སྐོམ་གྱི་ཞེན་པ་དག རྨི་ལམ་རྒྱུན་ཆོད། མཐར་ཐུག་མཐའ་གཉིས་ལ་མི་གནས་པའི་ཆོས་ཉིད་འོད་གསལ་གྱི་དོན་ལ་སྤྱོད་པས་ཀྱང་དབུ་མ་ཞེས་བྱའོ། །དེའང་སྦྱོང་པ་སྔོན་དུ་སོང་བ་དང་བསོད་ནམས་ཅན་ལ་རྩ་དེ་ཟང་ཐལ་དུ་ཡོད་པས་ཅི་བསམ་དགེ་བར་འགྱུར། ཤེས་རབ་ཆེ་ལ་ཡིད་གཞུངས་པས་ལམ་གྱི་ཡོན་ཏན་ཀྱང་བདེ་བླག་ཏུ་སྐྱེ་བ་ཡིན་ནོ། །མདོར་ན་ལུས་གྲུབ་ཕན་ཆད་རྩ་གྲུབ་ལ། རྩ་གྲུབ་ན་དེ་ལ་བརྟེན་པའི་རླུང་དང་ཡེ་ཤེས་ལ་སོགས་པའང་གྲུབ་པས་དེ་ཐབས་ལམ་ཟབ་མོའི་གནད་ཀྱིས་གྲོལ་བ་ལ་རྡོ་རྗེའི་ལུས་ཀྱི་གནས་ལུགས་ཤེས་དགོས་པའི་ཚུལ་ཐལ་འགྱུར་ལས། ལུས་ཀྱི་གནད་ནི་རྩ་ཡིན་ཏེ། །གནས་དང་བཀོད་པ་འགྱུར་བ་དང༌། །འཁོར་ལོའི་རྟེན་དང་ལུས་ཀྱི་སྲོག །མིང་དང་བྱེ་བྲག་རྒྱུ་དང་རྐྱེན། །བྱེད་པའི་ལས་དང་མཚན་ཉིད་དང༌། །ཉོན་མོངས་ལས་དང་ཡེ་ཤེས་ལས། །ལམ་ལ་བརྟེན་ནས་མངོན་སྣང་བ། །ནད་དང་འབྱུང་བའི་བྱེ་བྲག་དང༌། །འཁྲུག་མར་གནས་པའི་མཐའ་ཡིས་དབྱེ། །ལྟེམ་པས་འགགས་ལ་བཙིར་བས་འཆིང༌། །མནན་པས་གནད་ལ་ གཅུད་པས་གསལ། །གཅུས་པས་བརྒལ་ལ་དྲང་བས་ཤེས། །འཕུལ་བས་སྟོང་ལ་དྲག་པས་ཟིན། །དེ་ལྟར་རྩ་ཡི་གནད་ཀྱིས་ཀྱང༌། །སངས་རྒྱས་གནད་ནི་མཚོན་པའོ། །ཞེས་སོ། །དེའི་ཚུལ་ནི་སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ་བི་མ་ལའི་དུམ་དུམ་ཁྲིགས་དང༌། རྩ་གནས་འཁོར་ལོའི་རང་བཞིན་རྒྱས་པར་ཕྱེ་བ་ཐེག་པའི་མཆོག་རིན་པོ་ཆེས་ཤིན་ཏུ་གསལ་པར་སྟོན་པས་འདིར་དེ་ཙམ་མོ། །དེ་ལྟར་རྩ་གསུམ་པོ་ལུས་ཀྱི་སྲོག་ཤིང་ལྟར་གནས་པའི་ནང་ན་སྐུ་གསུང་ཐུགས་ཀྱི་ཡི་གེ་གསུམ་གཙོ་འཁོར་ལྟར་གནས་པ་དེས་ཕྱི་རུ་ལུས་ངག་ཡིད་གསུམ། ནང་དུ་ཉོན་མོངས་པ་གསུམ། གསང་བར་སྐུ་གསུང་ཐུགས་ཀྱི་རྟེན་བྱེད་དོ། །དེ་ལྟ་བུའི་དབུ་མ་ལ་རོ་རྐྱང་གཉིས་པོས་ལྟེ་བ་ནས་གྱེས། མཁལ་མར་གཅེར་བ་ལ་སོགས་པ་ལུ་གུ་རྒྱུད་ཀྱི་མདུད་པ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅྀག་གི་ཚུལ་དུ་གནས་ཏེ། དུས་འཁོར་ཡེ་ཤེས་ལེའུར། ལུ་གུ་རྒྱུད་དུ་བཅིངས་པའི་རྩ། །སྲོག་ད
Chinese
我若精通心气运行的明点之业，就能穷尽身体之业。断除对食物的贪恋，以禅定的食物为生。若精通从左脉（藏文：རྐྱང་མ།）运行的四大精华和智慧之气，就能清净语言之业，断除对衣物的贪恋。要害之处所击中的本体，胜义谛的中脉，如同竖立的水晶柱般空明澄澈，具有光明的自性，因此若精通气的要害，就能调伏心的业。断除对口渴的贪恋，断绝梦境的延续。最终不住于二边的法性光明之义，也因此被称作中脉。对于先前已经修习过，以及具有福报的人来说，此脉通畅无阻，因此所思所想皆能转为善。智慧广大且心性调柔，因此也能轻易生起道的功德。总而言之，身体成就之后，脉也就成就了。脉成就之后，依赖于它的气和智慧等等也就能成就，因此要以甚深方便道的要诀来解脱，必须了解金刚身的安住方式，如《他空见》中所说：身体的要害是脉，处所和构造会变化，是轮的所依和身体的命根，名称和差别，因和缘，作用的事业和体性，从烦恼业和智慧中，依赖于道而显现，疾病和五大的差别，以错乱而安住的边际来区分，以压迫来阻塞，以挤压来束缚，以按压来触及要害，以收缩来显明，以扭转来超越，以正直来了解，以推动来清空，以强力来控制。像这样，仅仅依靠脉的要害，也能象征佛陀的要害。如此等等。其方式是，大班智达无垢友（Vimalamitra）的《次第次第引导文》，以及详细剖析脉的处所和轮的自性的《大乘至宝》中都已非常清晰地阐述，因此在此不再赘述。如此这般，三脉如同身体的命脉般安住，其中身语意的三个种子字如同主仆般安住，由此外在显现为身语意三者，内在显现为三种烦恼，秘密则成为身语意的所依。
English
If I am skilled in the work of bindus through the movement of mind and energy, I can exhaust the work of the body. Cutting off attachment to food, I live on the food of meditation. If I am skilled in the essential points of the channels through which the essence of the four elements and the wisdom energy flow from the left channel (Tibetan: རྐྱང་མ།), I can purify the work of speech, cutting off attachment to clothing. The essence struck at the crucial point, the ultimate truth of the central channel, is like a crystal pillar erected, empty and transparent, with the nature of light. Therefore, if I am skilled in the essential points of energy, I can tame the work of the mind. Cutting off attachment to thirst, severing the continuity of dreams. Ultimately, the nature of reality, which does not abide in the two extremes, is also called the central channel because it engages in the meaning of clear light. For those who have previously practiced and are fortunate, this channel is unobstructed, so whatever they think becomes virtuous. Great wisdom and a tamed mind, therefore, the qualities of the path are easily born. In short, once the body is accomplished, the channels are accomplished. Once the channels are accomplished, the energies and wisdom that depend on them are also accomplished. Therefore, to liberate through the essential points of the profound path of means, one must understand the way of abiding of the vajra body, as it says in the Madhyamaka-extrinsic view: The essential point of the body is the channel, the place and structure change, it is the basis of the wheels and the life force of the body, names and distinctions, cause and condition, the activity of action and nature, from afflictive emotions and wisdom, appearing based on the path, the differences of diseases and the five elements, distinguished by the edge of abiding in confusion, obstructed by pressure, bound by squeezing, touching the essential point by pressing, clarified by contraction, transcended by twisting, understood by uprightness, emptied by pushing, controlled by force. In this way, even relying on the essential points of the channels, one can symbolize the essential point of the Buddha. And so on. The method is, the great pandita Vimalamitra's "Step-by-step Guidance," and the "Great Vehicle Jewel," which extensively analyzes the location of the channels and the nature of the wheels, are very clearly explained, so I will not elaborate further here. In this way, the three channels abide like the life force of the body, and within them, the three seed syllables of body, speech, and mind abide like master and servant, thereby outwardly manifesting as the three of body, speech, and mind, inwardly manifesting as the three poisons, and secretly becoming the support of body, speech, and mind.