English
Therefore, it is the dharma of mind liberated from habitual patterns. Whatever mind has a mind, that is not mind. Thus, the Bhagavan, by the name of Vajradhara, spoke of the mind of nirvana, separate from the mind of samsara. The details should be understood from the guru's oral instructions. Furthermore, in that very text, it is said: Here, the four pure vajras of mind transform into the nature of the four kayas. The mind of no-mind, pervaded by the irreversible stain of desire, possessing the nature of bhaga (བྷ་ག་，Bhaga，bhaga，Auspiciousness) and the four faculties, is the Svabhavikakaya, which is all-knowing wisdom. The mind of no-mind, suppressed by darkness, in deep sleep, is the Dharmakaya, which is the Jnanakaya. The mind of no-mind, of dreams created by life, existing and not existing, is the Sambhogakaya, which is the body of daytime. The mind of no-mind, of the awakened mind with the perception of various objects of conceptual thought, is the Nirmanakaya, which is the eye with blooming lotus petals. Thus it is said, and these also show the conventional self-emptiness and the ultimate other-emptiness. How are they shown? The objects of the four minds are self-empty as adventitious stains. The basis without them, the ultimate Tathagatagarbha, the unchanging blissful mind, is the Svabhavikakaya, because it is never non-existent, but is pure, blissful, constant, and the ultimate attainment of self. Therefore, it is not self-empty, and it is also great emptiness. This treatise also establishes the ultimate other-emptiness. Similarly, the objects of deep sleep, dreams, and the awakened mind are self-empty. The basis without them, the mind of the ultimate Tathagatagarbha's mind, speech, and body, are the Dharmakaya, Sambhogakaya, and Nirmanakaya, encompassed by the ultimate, and those are also other-empty. Here, the "mind of no-mind" is spoken of four times. These are also as previously mentioned: Whatever is not in whatever place, that place is empty of it. Whatever remains in this place, that always exists. And so on.
Tibetan
ཤིན་ཏུ་མཐུན་ནོ། །ཡོད་མེད་ཤེས་ཚུལ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། །འདི་དག་གིས་ནི་སྦྱར་བྱའི་དྲི་མ་དང་སྦྱང་བའི་གཞི་ཐ་དད་པར་ཡང་བསྟན་ཅིང༌། དེ་ཡང་ལྡོག་པ་ཐ་དད་པ་ཙམ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། བཅོས་མ་གློ་བུར་བ་དང་རང་བཞིན་གཉུག་མའི་ཁྱད་པར་ཡོད་པའི་ཕྱིར་དང༌། ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པའི་ཁྱད་པར་ཡོད་པའི་ཕྱིར་དང༌། རྣམ་ཤེས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཡོད་པའི་ཕྱིར་དང༌། འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཁྱད་པར་ཡོད་པའི་ཕྱིར་དང༌། འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཡོད་པའི་ཕྱིར་དང༌། སྡུག་བསྔལ་དང་བདེ་བའི་ཁྱད་པར་ཡོད་པའི་ཕྱིར་དང༌། ཟག་བཅས་དང་ཟག་མེད་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཡོད་པའི་ཕྱིར་དང༌། ཆོས་སྐུའི་ཡོན་ཏན་ཚང་བ་དང་མ་ཚང་བའི་ཁྱད་པར་ཡོད་པའི་ཕྱིར་དང༌། གཞོམ་དུ་རུང་བ་དང་མི་རུང་བ་ལ་སོགས་པ་ཁྱད་པར་ཆེས་ཆེ་བ་མང་པོའི་སྒོ་ནས་ཁྱད་པར་ཞུགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ། སྔགས་ནས་སྤང་བྱ་གསུངས་པར་གཞུང་འདིར་ཡང་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ། སེམས་གང་ཞིག་ཡོད་པའི་སེམས་དེ་ནི་སེམས་མེད་པ་ཞེས་རང་བཞིན་འོད་གསལ་གྱི་སེམས་ཡང་དང་ཡང་དུ་གསུངས་པ་ལས་ཀྱང་དོན་དམ་གཞན་སྟོང་གསུངས་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་དེ། འདིར་དོན་དམ་གྱི་སེམས་ནི་ཡོད་པའི་སེམས་སོ། །ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་སེམས་ནི་མེད་པའི་སེམས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་སེམས་གང་ཞིག་ཡོད་པའི་སེམས་ཞེས་པ་དོན་དམ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་རང་བཞིན་འོད་གསལ་བ་སྟེ། སེམས་ཅན་ཀུན་གྱི་སེམས་ཆེན་པོ། །རང་བཞིན་དག་ཅིང་དྲི་མ་མེད། །ཅེས་གསུངས་པ་ཡང་དེ་ཡིན་ནོ། །དེ་ནི་སེམས་མེད་པ་ཞེས་པ་རང་གི་ངོ་བོར་སེམས་དང་ཡིད་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མེད་པ་སྟེ། རང་བཞིན་གྱིས་རྣམ་པར་དག་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེས་ན་ཀུན་རྫོབ་དང་རང་སྟོང་གི་སེམས་ཀྱིས་སྟོང་པའི་གཞི་ལ། དོན་དམ་གཞན་སྟོང་གི་སེམས་རང་བཞིན་པ་རྟག་ཏུ་བཞུགས་པར་དགོངས་སོ། །དོན་དམ་གཞན་སྟོང་གི་སེམས་རང་བཞིན་པ་རྟག་ཏུ་བཞུགས་པར་དགོངས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ། སེམས་མེད་པའི་སེམས་ཀྱི་རྡོ་རྗེ་ཞེས་ཡང་ཡང་གསུངས་པའི་དོན་ཡང་སྔ་མ་དང་མཐུན་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་སྟེ། འདིར་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་སེམས་མེད་པའི་གཞི་སེམས་ཀྱི་རྡོ་རྗེ་ནི་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་སྟེ། མི་ཆོད་པ་དང་མི་ཤིགས་པ་ཆེན་པོ་དོན་དམ་པའི་སེམས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ། རྣམ་པ་ཀུན་ལྡན་རྣམ་པ་མེད། །ཅེས་པ་ཡང༌། རྣམ་པ་ཀུན་ལྡན་ནི་དོན་དམ་གཞན་སྟོང་གི་སེམས་ཏེ། རྣམ་པ་མེད་ཅེས་པ་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་རྣམ་པའམ་དངོས་པོ་མེད་
Chinese
非常相应。有和没有的了解方式也是如此。这些也显示了所要去除的垢染和所要净化的基础是不同的。而且，这不仅仅是相反的不同，因为有虚假、暂时的和自性、本有的差别；因为有世俗和胜义的差别；因为有分别识和智慧的差别；因为有世间和出世间的差别；因为有有为和无为的差别；因为有痛苦和安乐的差别；因为有有漏和无漏的差别；因为有法身功德圆满和不圆满的差别；因为有可摧毁和不可摧毁等等非常多的差别而产生了不同。同样地，密咒中所说的应断除的，在这部论中也成立。同样地，任何有心，那个心就是无心，这样反复宣说自性光明的心，也能领会到胜义他空。这里，胜义的心是存在的心。世俗的心是不存在的心。因此，任何有心，那个心指的是胜义菩提心，自性光明，即一切有情的大心。自性清净且无垢染。所说的也就是这个。那是无心，指的是其自性中没有心、意和意识，因为自性清净的缘故。因此，在以世俗和自空的心为空的基础之上，胜义他空的自性心恒常安住，应如是理解。胜义他空的自性心恒常安住，应如是理解。同样地，反复宣说的“无心之心金刚”，其意义也应如前理解，即在此，世俗的无心之基础，心之金刚，就是金刚萨埵，是不可断绝和不可毁坏的伟大的胜义心。同样地，“具足一切相，没有相”，其中，具足一切相是胜义他空的心，没有相指的是没有世俗的相或事物。
English
It is very appropriate. The way of understanding existence and non-existence is also the same. These also show that the defilements to be removed and the basis to be purified are different. Moreover, it is not just a difference of opposites, because there are differences between artificial and temporary, and self-nature and inherent; because there are differences between conventional and ultimate truth; because there are differences between consciousness and wisdom; because there are differences between mundane and supramundane; because there are differences between conditioned and unconditioned; because there are differences between suffering and happiness; because there are differences between contaminated and uncontaminated; because there are differences between the complete and incomplete qualities of the Dharmakaya; because there are differences such as destructible and indestructible, and so on, through many very great differences. Similarly, what is said in the tantras to be abandoned is also established in this treatise. Similarly, whichever mind exists, that mind is said to be no-mind, thus repeatedly proclaiming the mind of self-nature luminosity, one can also understand that the ultimate other-emptiness is taught. Here, the ultimate mind is the existing mind. The conventional mind is the non-existing mind. Therefore, whichever mind exists refers to the ultimate Bodhicitta, the self-nature luminosity, which is the great mind of all sentient beings. It is self-nature pure and without defilements. What is said is also this. That is no-mind, which means that in its self-nature there is no mind, intellect, or consciousness, because it is self-nature pure. Therefore, on the basis of emptiness with the conventional and self-empty mind, the self-nature mind of ultimate other-emptiness constantly abides, one should understand it thus. The self-nature mind of ultimate other-emptiness constantly abides, one should understand it thus. Similarly, the meaning of repeatedly proclaiming "the vajra of the no-mind mind" should also be understood as before, that is, here, the basis of the conventional no-mind, the vajra of mind, is Vajrasattva, the great ultimate mind that is indestructible and unbreakable. Similarly, "possessing all aspects, without aspects," wherein, possessing all aspects is the mind of ultimate other-emptiness, and without aspects refers to the absence of conventional aspects or entities.
Tibetan
པའོ། །འདི་ཡང་དཔལ་ལྡན་དྲི་མ་མེད་པའི་འོད་དུ། རྣམ་པར་བཅས་ཀྱང་རྣམ་མེད་བཅོམ་ལྡན་འདས་མ་ཤེས་རབ་མ་སྟེ་དེ་ཡིས་འཁྱུད། །ཅེས་གསུངས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་མ་སྟེ། དོན་དམ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་བདེ་བ་ཆེན་པོ་ལ་དབྱེར་མེད་དུ་འཁྱུད་པར་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ། དཔལ་ཕྱག་ན་རྡོ་རྗེའི་ཞལ་སྔ་ནས་ཀྱང༌། དེ་ལྟར་རྣམ་པ་ཀུན་ལྡན་རྣམ་པ་མེད་ནི་རྒྱུ་སྟེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཆེན་པོ་སྟོང་པ་ཉིད་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོག་དང་ལྡན་པའོ། །ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་བས་ན་དམིགས་པ་དང་བཅས་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་པ་དང༌། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོག་དང་ལྡན་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་པ་ཡང༌། དོན་དམ་གཞན་སྟོང་ལ་དགོངས་ཀྱི། གཟུགས་སོགས་རང་བཞིན་གང་དུ་ཡང་མ་གྲུབ་པ་ཙམ་གྱི་རང་སྟོང་གིས་ནི་དེ་དག་གི་གོ་མི་ཆོད་དོ། །དེ་དག་གི་ཡོན་ཏན་དཔག་ཡས་གསུངས་པ་རྣམས་དེ་ལ་མ་ཚང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ། སྟོང་པ་ཆེན་པོ་ཡི་གེ་ལྔ་དང༌། ཐིག་ལེ་སྟོང་པ་ཡི་གེ་དྲུག །ཅེས་གསུངས་པ་ཡང་རང་སྟོང་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་ནི་གདོད་མ་ཉིད་ནས་སྒྲིབ་བྲལ་རོ་མཉམ་གཞོམ་མེད་རྡོ་རྗེའམ། རང་བཞིན་རྣམ་པར་དག་པའི་ཕུང་པོ་གཞན་དང་ཁམས་གཞན་དང་དབང་པོ་གཞན་དང༌། ཡུལ་གཞན་ལ་སོགས་པ་རྡོ་རྗེ་དབྱིངས་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་ཆེན་པོ་རང་བྱུང་གི་ཡེ་ཤེས་རྟེན་འབྲེལ་ལས་འདས་པ་ལ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་ཡང༌། ཆ་མེད་ཀུན་འགྲོ་ཁྱབ་པ་པོ་དང༌། རྣམ་བཅུ་དབང་ལྡན་ཆེ་བ་པོ་དང༌། རྡོ་རྗེའི་ཉི་མ་སྣང་བ་ཆེ་དང༌། ཨ་ནི་ཡིག་འབྲུ་ཀུན་གྱི་མཆོག་དང༌། དངོས་པོ་ཀུན་གྱི་རང་བཞིན་མཆོག་དང༌། གཟུགས་མེད་གཟུགས་བཟང་དམ་པ་ལ་སོགས་པ་རྒྱུད་སྡེ་ཟབ་མོ་རྣམས་སུ་ངེས་དོན་མཐར་ཐུག་གི་སྟོང་ཉིད་གསུངས་པ་ཐམས་ཅད་དོན་དམ་གཞན་སྟོང་ཡིན་པའི་ཤེས་བྱེད་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཟབ་ཅིང་རྒྱ་ཆེ་བར་བདོག་ཀྱང༌། དེ་རྣམས་ཐམས་ཅད་བྲིས་ན་ཡི་གེ་ཧ་ཅང་མང་པར་འགྱུར་ཞིང༌། རབ་ཏུ་གསལ་བར་བྲིས་ནས་སྣོད་མ་བརྟགས་པ་ལ་བསྐུར་བ་གསང་སྔགས་ཀྱི་ཚུལ་ལ་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་དང༌། མདོར་བསྡུས་པ་ཙམ་བྲིས་ཀྱང་རིགས་ལྡན་ས་བཅུ་པའི་མན་ངག་མེད་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྟོགས་པར་དཀའ་ཞིང༌། སླར་ལོག་རྟོག་དང་ཐེ་ཚོམ་ཇེ་མང་ལ་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་འདིར་མ་བྲིས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ། ཕྱག་བཅུ་དྲུག་དང༌། དུར་ཁྲོད་བཅུ་དྲུག་དང༌། པད་འདབ་བཅུ་དྲུག་དང༌། དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་ཆ་བཅུ་དྲུག་ལ་སོགས་པས་མཚོན་ནས་བསྟན་པའི་དོན་དམ་གཞན་སྟོང་བ
Chinese
པའོ། །這也是在吉祥無垢光中，以「具有一切相卻又無相的薄伽梵母般若母即是它」來讚頌的般若波羅蜜多母，意即說，勝義菩提心與大樂無二無別地融合。同樣地，吉祥金剛手也說：「如是具一切相，無相乃是因，般若波羅蜜多大空性，具足一切相之最勝。」因此，所謂的「具有所緣的空性」以及「具足一切相之最勝的空性」，指的是勝義他空，僅僅是色等自性在任何地方都不成立的自空，並不能理解這些。因為那些無量功德在那裡並不具足。同樣地，「大空五字」和「明點空六字」所說的也不是自空，因為它們是從本初以來就遠離了障礙、味道相同、不可摧毀的金剛，或者自性清淨的蘊、其他界、其他根、其他境等金剛界大壇城自生智慧，是超越緣起的。此外，無分遍行周遍者，十相自在廣大者，金剛日光明亮者，阿是諸字之最勝者，諸法自性之最勝者，無色妙色殊勝者等等，在甚深續部中所說的一切究竟真實義空性，都是勝義他空的能知，具有甚深廣大的不共之處，然而如果全部寫下來，文字會變得非常多，而且如果寫得太清楚而傳給不具器者，這不符合密咒的規矩，即使只寫簡略的，沒有具備種姓的十地者的口訣也很難理解，而且會增加顛倒的思維和懷疑，因此這裡沒有寫。同樣地，以十六手、十六屍林、十六蓮瓣、壇城十六分等來表示的勝義他空。
English
Pa'o. This is also in the glorious, stainless light, praising the Prajnaparamita Mother with "The Bhagavati Mother of Wisdom, who has all aspects yet is without aspects, is it." It means that the ultimate Bodhicitta is said to merge inseparably with great bliss. Similarly, the glorious Vajrapani also said, "Thus, having all aspects and being without aspects is the cause; the great Prajnaparamita emptiness is endowed with the supreme of all aspects." Therefore, the so-called "emptiness with an object" and "emptiness endowed with the supreme of all aspects" refer to the ultimate other-emptiness. The self-emptiness that merely states that forms and so on do not exist in any way does not comprehend these. This is because those immeasurable qualities are not complete in it. Similarly, the "five letters of great emptiness" and the "six letters of bindu emptiness" are also not self-emptiness, because they are the indestructible vajra that is free from obscurations and of equal taste from the very beginning, or the spontaneously arisen wisdom of the great mandala of the Vajradhatu, which is the self-nature of the completely pure aggregates, other realms, other faculties, other objects, and so on, and which transcends dependent origination. Furthermore, the indivisible, all-pervading, all-encompassing one; the great one with the ten powers; the vajra sun, the great light; A, the supreme of all letters; the supreme of the nature of all things; the formless, beautiful, and supreme form, and so on—all the emptiness of ultimate meaning spoken of in the profound tantras is the knowable of ultimate other-emptiness, possessing profound and vast uncommon qualities. However, if all of these were written down, the words would become too many, and if they were written too clearly and given to those who are not vessels, it would not be appropriate according to the rules of mantra. Even if only a summary were written, it would be difficult for those without the instructions of the ten bhumi holders of the lineage to understand, and it would increase inverted thoughts and doubts, so it is not written here. Similarly, the ultimate other-emptiness is indicated by the sixteen hands, the sixteen charnel grounds, the sixteen lotus petals, the sixteen parts of the mandala, and so on.