Tibetan
ཉིད་དུ་ཡང་མི་ནུས་སམ་སྙམ་དུ་མྱ་ངན་ཉིད་ཀྱང་སྐྱེ་བའི་ཚོད་དུ་གྱུར་པ་ན་སེམས་ཅན་གཞན་ལ་ཡང་གང་ཟག་གི་རྫས་སུ་གྲུབ་པ་མེད་པར་སྒོམ། དེ་ནས་ཆོས་ཀྱི་རྫས་གཅིག་གྲུབ་ན་ཡང་རྫས་སུ་གྲུབ་པའི་སྡུག་བསྔལ་བསལ་བར་མི་ནུས་སམ་སྙམ་པ་ན་རང་དང་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཆོས་ཀྱི་བདག་མེད་པར་ཡང་སྒོམ་སྟེ། དེ་གཉིས་རིམ་གྱིས་སྒོམ་པ་དཔེར་ན་རྒྱལ་པོའི་བཙུན་མོ་ཤི་བ་བརྡ་སྤྲོད་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། རྒྱལ་པོའི་བཙུན་མོ་མངའ་བྱད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལ་ཆགས་ནས་མི་གཡོལ་ཐབས་མེད་པར་འདུག་པ་ལས། སྐབས་སུ་དགོས་པའི་དབང་གིས་ཡུལ་གཞན་དུ་དམག་ལ་ཕྱིན་པའི་ཤུལ་དུ་བཙུན་མོ་ཤི། དེ་དང་པོ་ནས་བཟླས་ན་རྒྱལ་པོ་ཁྲག་དྲོན་མོ་སྐྱུགས་ནས་འཆི་བ་ཙམ་གྱི་མྱ་ངན་སྐྱེ་བས། བློན་པོ་ཐབས་ལ་མཁས་པ་ཞིག་གིས་ཕོ་ཉ་ཞིག་བཏང་ནས་རྒྱལ་པོ་མི་བདེ་བ་མེད་དམ་འདྲི་བའི་དུས་ན་གཞན་ནི་མི་གདའ། བཙུན་མོའི་དཔྲལ་བར་ཐོར་བ་ཆེན་པོ་ཞིག་བྱུང་ནས་གདའ་གྱིས་ཤིག་བྱས། དེ་ནས་ཕོ་ཉ་གཉིས་པ་དང་གསུམ་པ་དང་བཞི་པའི་བར་དུ་བཏང་ནས། སྔ་མ་བཞིན་དུ་འདྲི་བའི་དུས་ན་ཐོར་བ་དེ་ཤུ་བ་ཞིག་ཏུ་ཐལ་ཤེས་པ་དང༌། ཤུ་བ་འཕེལ་ནས་གདོང་པ་ཁེབས་པ་དང༌། བཙུན་མོའི་གདོང་པ་རུས་པར་ཟངས་ཀྱིས་ཐལ་ཞེས་པའི་བར་དུ་བཟླས་པས། རྒྱལ་པོའི་ཡིད་ལ་ལོག་ནས་ཕྱིན་ཙ་ན་བཙུན་མོ་དེ་ཤི་ནས་འདུག་ན་རུང་སྙམ་པ་སྐྱེ་བའི་དུས་ན། དེར་བཙུན་མོ་དེ་གུམ་ལགས་བྱས་ནས་རྒྱལ་པོ་དགའ་ཆེས་པ་ལ་མྱ་ངན་མི་སྐྱེ་བ་བཞིན་དུ་རང་དང་གཞན་གྱི་སྡུག་བསྔལ་གྱིས་མྱ་ངན་སྐྱེ་བར་སོང་ཙ་ན་སྡུག་བསྔལ་ཅན་གྱི་བདག་མེད་པར་བསྟན་པས་དགའ་ཆེས་པར་འགྱུར་བའི་དུས་སུ་བདག་མེད་གཉིས་སྟོན་པ་ཡིན། ཞི་བ་ལྷས། འདི་ལྟར་བདག་དང་གཞན་དག་ཀྱང༌། །འཇིགས་དང་སྡུག་བསྔལ་མི་འདོད་པར། །བདག་ལས་བྱེ་བྲག་ཅི་ཡོད་ན། །གང་དེ་བསྲུང་ལ་གཞན་མི་བསྲུང༌། །ཞེས་པ་དང༌། བདག་གཞན་མཉམ་ཉིད་གོམས་བྱས་ན། །བྱང་ཆུབ་སེམས་ནི་རབ་ཏུ་འཇུག །ཅེས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་སྒོམ་པའི་མན་ངག་ཏུ་གསུངས་ཏེ། ལས་དང་པོ་པ་ལས་དེ་བཞིན་དུ་བསྒོམས་པས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་བརྟན་པར་མི་འགྱུར། ཇོ་བོ་གསུངས་པ་བཞིན་དུ་སྒོམ་དགོས་པ་ཡིན་གསུངས། གཉིས་པ། ཐབས་ཤེས་ཡ་བྲལ་གྱིས་འཆིང་བས་གཉིས་ཀ་མི་སྤང་བར་བསྟན་པ་ནི། ཐབས་དང་བྲལ་བའི་ཤེས་རབ་དང༌། །ཤེས་རབ་བྲལ་བའི་ཐབས་དག་ཀྱང༌། །གང་ཕྱིར་འཆིང་བ་ཞེས་གསུངས་པ། །དེ་ཕྱིར་གཉིས་ཀ་སྤང་མི་བྱ། །ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེ་ཡང་སྔར་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་ཤེ
Chinese
如果想到自己也无能为力而生起悲伤，就观修其他众生也没有作为个体的实有存在。然后，如果想到即使成就了一个法的实有，也无法消除实有存在的痛苦，就观修自己和一切众生都没有法的自性。这二者次第观修，譬如告知国王王妃去世的消息。国王因为贪恋拥有圆满财富的王妃，无法避免地在一起。后来因为特殊需要，国王去其他地方打仗，王妃去世了。如果一开始就告知国王，国王会吐血而死，会生起那样的悲伤。一位善于权谋的臣子派了一个使者去问国王是否安好，使者说其他都好，只是王妃的额头上长了一个大疖子。然后又派了第二个、第三个、第四个使者，像之前一样询问时，得知那个疖子已经变成了一个脓疮，脓疮蔓延覆盖了脸，王妃的脸已经溃烂得只剩下骨头。这样反复告知后，国王的心里开始转变，心想如果王妃已经死了就好了。在这个时候，告知国王王妃已经去世了，国王非常高兴，没有生起悲伤。同样，当因为自己和他人的痛苦而生起悲伤时，如果显示没有痛苦的自性，就会变得非常高兴。这个时候，就显示了两种无我。寂天菩萨说：‘如此自己与他众，畏惧痛苦不欲求，自他有何差别在，何故自护不护他？’以及‘串习自他平等后，菩提心便能生起。’这是修持菩提心的窍诀。如果初学者像那样修持，菩提心不会稳固。需要像觉沃所说的那样修持。第二，以方便智慧分离而束缚，因此显示二者都不能舍弃：‘离方便之智慧，离智慧之方便，以何说为是束缚，故此二者皆不应舍。’这样说道。这也是像之前显示的那样，
English
If you think that you are also unable to do anything and sadness arises, then meditate that other sentient beings also do not have a real existence as individuals. Then, if you think that even if you achieve a real existence of a dharma, you will not be able to eliminate the suffering of real existence, then meditate that neither you nor all sentient beings have a self of dharma. Meditating on these two in sequence is like conveying the news of the queen's death to the king. The king, because he was attached to the queen who possessed perfect wealth, was unavoidably together with her. Later, due to a special need, the king went to war in another country, and the queen died. If the king were told from the beginning, he would vomit blood and die, and such sadness would arise. A minister skilled in strategy sent a messenger to ask the king if he was well. The messenger said that everything else was fine, but a large boil had appeared on the queen's forehead. Then he sent a second, third, and fourth messenger, and when they asked as before, they learned that the boil had turned into a pustule, the pustule had spread and covered the face, and the queen's face had ulcerated, leaving only bones. After repeatedly conveying this, the king's mind began to change, and he thought that it would be good if the queen had already died. At this time, he was told that the queen had passed away, and the king was very happy and did not feel sad. Similarly, when sadness arises because of one's own and others' suffering, if it is shown that there is no self of suffering, one will become very happy. At this time, the two kinds of selflessness are shown. Shantideva said: 'Likewise, both myself and others, fear suffering and do not want it, what difference is there between self and others, why protect oneself and not others?' and 'Having become accustomed to the equality of self and others, the mind of enlightenment will arise.' This is the instruction for practicing the mind of enlightenment. If a beginner practices like that, the mind of enlightenment will not be stable. It is necessary to practice as Atisha said. Second, because method and wisdom are separated and bind, it is shown that neither should be abandoned: 'Wisdom without method, and method without wisdom, by what are they said to be bound, therefore neither of these should be abandoned.' It is said like that. This is also as shown before,
Tibetan
ས་རབ་ཐབས་དང་བཅས་ཤིང་ཐབས་ཀྱང་ཤེས་རབ་དང་བཅས་པ་ཉིད་དུ་མ་གྱུར་པར་དེ་གཉིས་ཡ་བྲལ་བ་ལ་ཉེས་པ་ཅི་ཡོད་ཞེ་ན། སྐྱེས་བུ་གསུམ་གྱི་རིམ་པ་ལ་སོགས་པའི་ཐབས་དང་བྲལ་བའི་ཤེས་རབ་སྟོང་པ་ཉིད་རྐྱང་པ་བསྒོམས་པས་ནི་ཞི་བའི་མཐར་འཆིང་བ་དང༌། ཤེས་རབ་གང་ཟག་གི་ཆོས་ལ་བདག་མེད་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་སྒོམ་པ་དང་བྲལ་བའི་ཐབས་རྐྱང་བ་ལ་གོམས་པར་བྱེད་པ་དག་ཀྱང་སྲིད་པའི་མཐར་འཆིང་བར་བྱེད་པ་སྟེ། རྒྱུ་མཚན་གང་གི་ཕྱིར་ན་དྲི་མ་མེད་པར་གྲགས་པའི་མདོ་ལས། ཐབས་དང་བྲལ་བའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཉན་ཐོས་སུ་འཆིང་ལ། ཤེས་རབ་དང་བྲལ་བའི་ཐབས་ཀྱིས་འཁོར་བར་འཆིང་བར་འགྱུར་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། དེ་བས་ན་མཐའ་དེ་གཉིས་ལ་མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་སངས་རྒྱས་དོན་དུ་གཉེར་བ་དག་གིས་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་དེ་གཉིས་ཀ་སྤང་བར་མི་བྱ་སྟེ། ཐབས་ཤེས་རབ་དང་བཅས་ཤིང་ཤེས་རབ་ཐབས་དང་བཅས་པ་ཉིད་དུ་སྒོམ། ཞེས་པ་སྟེ། དེ་ཡང་ཐབས་བརྟན་པར་གྱུར་པ་ན་བདག་མེད་གཉིས་ཤེས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཀྱང་བསྟན་ན་སྒོམ་པ་ཡིན་ལ། དང་པོར་མིའི་རྐང་བ་བཞིན་དུ་ཐབས་ལ་བརྟེན་ནས་ཤེས་རབ་དང་ཤེས་རབ་ལ་བརྟེན་ནས་ཐབས་རེས་འཇོག་ཏུ་སྒོམ། དེ་བཞིན་དུ་གོམས་པར་བྱས་པས་ཁུལ་དུ་ཚུད་པ་ན་བྱའི་གཤོག་པ་བཞིན་དུ་དུས་གཅིག་ཏུ་སྒོམ་སྟེ། ཐབས་རྣམས་གོམས་པར་བྱེད་པའི་དུས་ན་ཡང་འཁོར་གསུམ་གྱི་རྫས་སུ་ཞེན་པ་མེད་ལ། ཤེས་རབ་སྟོང་པ་ཉིད་གོམས་པར་བྱེད་པའི་དུས་ན་ཡང་སྙིང་རྗེ་མི་འདོར་ཞིང༌། ཐབས་ཀྱིས་ཡུལ་དུ་བྱས་པ་དེ་དག་ཉིད་མི་དམིགས་པར་མཉམ་བཞག་རྗེས་ཐོབ་གཉིས་ཀའི་དུས་ན་སྒོམ་པ་ཡིན། ཞེས་ཤ་ར་བས་གསུངས། གསུམ་པ། ཐབས་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་དབྱེ་བ་བསྟན་པ་ནི། ཤེས་རབ་གང་དང་ཐབས་གང་ཞེས། །ཐེ་ཚོམ་དག་ནི་སྤོང་བའི་ཕྱིར། །ཐབས་རྣམས་དང་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི། །ཡང་དག་དབྱེ་བ་གསལ་བར་བྱ། །ཤེས་རབ་ཕ་རོལ་ཕྱིན་སྤོངས་པའི། །སྦྱིན་པའི་ཕ་རོལ་ཕྱིན་ལ་སོགས། །དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་དག །རྒྱལ་བ་རྣམས་ཀྱིས་ཐབས་སུ་བཤད། །ཅེས་གསུངས་ཏེ། དེ་ཡང་མདོ་དང་བསྟན་བཅོས་དག་ནས་ཐབས་ཤེས་ཀྱི་སྒྲ་སྦྱར་ཡུལ་འགའ་ཞིག་གསུངས་པ་ལས་གཞུང་འདིའི་སྐབས་དོན་གྱི་ཤེས་རབ་ནི་གང་དང་ཐབས་ནི་གང་ཞེས་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བར་གྱུར་ན། ཐེ་ཚོམ་དེ་དག་ནི་སྤོང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དུ་གཞུང་འདིའི་སྐབས་དོན་གྱི་ཐབས་རྣམས་གང་ཡིན་པ་དང་ནི་ཤེས་རབ་གང་ཡིན་གྱི་ཡང་དག་པའི་དབྱེ་བ་ཞིག་གསལ་བར་བྱ་སྟེ། དེ་ཡང་གང་ཞེ་ན། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་
Chinese
如果方便和智慧相互结合，并且方便也与智慧相结合，如果不是这样，那么这两者分离有什么过错呢？如果修习与三士道等方便分离的智慧，仅仅是空性，那么就会被束缚于寂灭的边际；如果习惯于与修习人法无我的空性分离的方便，那么也会被束缚于有边的边际。因为什么原因呢？在《无垢称经》中说：‘与方便分离的智慧会将人束缚于声闻，与智慧分离的方便会将人束缚于轮回。’因此，为了不滞留于这两种边际而追求涅槃成佛的人们，不应该舍弃方便和智慧这二者，应该修习方便与智慧相结合，智慧与方便相结合。也就是说，如果方便稳固，那么通过了知二无我的智慧来指示也是修行。首先像人的脚一样，依靠方便而修习智慧，依靠智慧而修习方便，交替进行。像这样习惯之后，进入状态时，就像鸟的翅膀一样同时修习。在习惯于各种方便的时候，也不执着于三轮的实物；在习惯于智慧空性的时候，也不舍弃慈悲；以方便所缘的那些对境，在无所缘的入定和后得这两个阶段都进行修习。’夏惹瓦这样说。第三，显示方便和智慧的差别：为了遣除‘什么是智慧，什么是方便’的疑惑，将清楚地阐明方便和智慧的真实差别。诸佛宣说，舍弃智慧波罗蜜多的布施波罗蜜多等一切善法都是方便。也就是说，从经典和论典中说了一些方便和智慧的词语结合之处，如果疑惑本论的智慧是什么，方便是什么，为了遣除这些疑惑，将清楚地阐明本论的方便是什么，智慧是什么的真实差别。那么，什么是呢？智慧的波罗蜜多
English
If skillful means and wisdom are combined, and skillful means are also combined with wisdom, if this is not the case, then what is the fault of separating these two? If one cultivates wisdom that is separated from skillful means such as the three levels of individuals, merely emptiness, then one will be bound to the extreme of peace; if one becomes accustomed to skillful means that are separated from cultivating the emptiness of selflessness of phenomena, then one will also be bound to the extreme of existence. For what reason? In the Sutra of Vimalakirti, it is said: 'Wisdom separated from skillful means binds one to the Hearers, and skillful means separated from wisdom binds one to samsara.' Therefore, those who seek nirvana and Buddhahood without dwelling on these two extremes should not abandon both skillful means and wisdom. They should cultivate skillful means combined with wisdom, and wisdom combined with skillful means. That is to say, when skillful means become stable, then it is also cultivation to show it through the wisdom that knows the two selflessnesses. First, like a person's feet, one relies on skillful means to cultivate wisdom, and relies on wisdom to cultivate skillful means, alternating them. Having become accustomed to this, when one enters the realm, one cultivates them simultaneously like a bird's wings. Even when one is accustomed to the various skillful means, one does not cling to the substance of the three circles; even when one is accustomed to the wisdom of emptiness, one does not abandon compassion; and one cultivates those objects that are the object of skillful means without any object of focus, in both the meditative equipoise and the subsequent attainment. This is what Sharawa said. Third, showing the difference between skillful means and wisdom: To dispel the doubts of 'What is wisdom and what is skillful means?' I will clearly explain the true difference between skillful means and wisdom. All virtuous dharmas, such as the Perfection of Giving, abandoning the Perfection of Wisdom, are taught by the Buddhas as skillful means. That is to say, from the sutras and treatises, some places where the words skillful means and wisdom are combined are mentioned. If one doubts what the wisdom of this treatise is and what the skillful means are, in order to dispel these doubts, I will clearly explain the true difference between what the skillful means of this treatise are and what the wisdom is. So, what is it? The Perfection of Wisdom