Tibetan
ལྡན་འབྱེད་ཀྱི་དབུ་མའི་སྙིང་པོ་ཞེས་པ་ཡང་དབུ་མ་རྩ་བའི་སྙིང་པོའི་དོན་གཏན་ལ་འབེབས་པ་ཡིན། ཟླ་བ་གྲགས་པའི་དབུ་མ་ལ་འཇུག་པ་ཅེས་པ་ཡང་དེ་ལ་འཇུག་པར་གསུངས་པ་ཡིན། དེ་བཞིན་དུ་དབུ་མའི་རྒྱན་ཞེས་པ་དང༌། དབུ་མའི་སྣང་བ་ཞེས་པ་ཀུན་ཡང་དེའི་དོན་གསལ་བ་དང་སྣང་བར་བྱེད་པར་བཤད་པ་ཡིན་གསུངས། གཉིས་པ་རྟོགས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་རྒྱུན་ལ་མཉམ་པར་འཇོག་ཚུལ་ལ། སྒོམ་དོན་ངོ་སྤྲད་པ་དང༌། དེ་ལ་བཞག་ཐབས་བསྟན་པ་གཉིས་ཀྱི། དང་པོ་ནི། དེ་བས་ཆོས་རྣམས་མ་ལུས་པའི། །རང་བཞིན་དག་ནི་མི་དམིགས་པས། །བདག་མེད་པ་ཉིད་སྒོམ་གང་ཉིད། །དེ་ཉིད་ཤེས་རབ་སྒོམ་པ་ཡིན། །ཅེས་གསུངས་ཏེ། དེ་ཡང་གོང་གི་རིགས་པ་དག་གིས་ཆོས་ཐམས་ཅད་གཏན་ལ་ཕབ་པས་རང་བཞིན་མེད་པར་གྲུབ་པ་དེ་བས་ན། གཟུང་བ་དང་འཛིན་པས་བསྡུས་པའམ་ཕུང་པོ་དང་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱིས་བསྡུས་པའི་ཆོས་རྣམས་མ་ལུས་པའི་རང་བཞིན་དག་ནི་དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་གང་དུའང་མི་དམིགས་པར་རྟོགས་པས། དེ་དག་ལ་གང་ཟག་དང་ཆོས་ཀྱི་བདག་མེད་པ་ཉིད་དུ་སྒོམ་པ་གང་ཉིད་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་དམ་པའི་གནས་ལུགས་ཤེས་པའི་ཤེས་རབ་སྒོམ་པ་ཡིན། ཤ་ར་བའི་ཞལ་ནས། རང་གི་སྡེ་པ་དག་གིས་ཤེས་བྱ་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་བཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་ལ་སོགས་པའི་རྫས་སུ་གྲུབ་པར་ཁས་བླངས་ནས་དེ་དག་ཕྱི་རོལ་པས་ཀུན་བཏགས་པའི་གང་ཟག་གིས་སྟོང་པ་དང༌། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པ་བས་རྣམ་པར་རིག་པ་གཞན་གྱི་དབང་རྫས་སུ་གྲུབ་པར་ཁས་བླངས་ནས། དེ་ལ་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་གཉིས་ཀྱིས་སྟོང་པར་འདོད་པ་དག་ལ་ནི་ཤེས་རབ་མཐར་ཐུག་པ་སྒོམ་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པར་མདོ་སྡེ་དང་དབུ་མའི་བསྟན་བཅོས་དག་ལས། ཉི་ཚེའི་སྟོང་ཉིད་མུ་སྟེགས་ཅན་རྣམས་ཀྱི། །ཞེས་གསུངས་པ་བཞིན་དུ་ཡིན་པས། དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་ཅིའི་ངོ་བོར་ཡང་མ་གྲུབ་པར་སྒོམ་པ་དེ་ཁོ་ན་ཤེས་རབ་མཐར་ཐུག་སྒོམ་པ་ཡིན་པར་བསྟན་གསུངས། གཉིས་པ། དེ་ལ་བཞག་ཐབས་བསྟན་པ་ལ། དངོས་དང༌། དེའི་རྒྱུ་མཚན་བཤད་པ་གཉིས་ལས། དང་པོ་ནི། ཤེས་རབ་ཀྱིས་ནི་ཆོས་རྣམས་ཀུན། །གང་གི་རང་བཞིན་མ་མཐོང་བཞིན། །ཤེས་རབ་དེ་ཉིད་རིགས་བཤད་པ། །རྣམ་རྟོག་མེད་པ་དེ་སྒོམ་བྱ། །ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེ་ཡང་ཤེས་བྱ་རང་བཞིན་མེད་པར་ཤེས་རབ་ཀྱིས་གྲུབ་ན། ཤེས་རབ་དེ་ཉིད་རང་བཞིན་མེད་པར་གྲུབ་བམ་མ་གྲུབ། མ་གྲུབ་ན་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་མེད་པར་མི་འགྲུབ་ལ། གྲུབ་ན་ཤེས་རབ་དེ་ཉིད་རང་བཞིན་མེད་པར་ཇི་ལྟར་གྲུབ་སྙམ་ན། སྔར་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ནི། ཤེས་བྱའི་ཆོས་རྣམས་ཀུན་ལ་དཔྱད་པས། གང་གིའང་རང་བཞིན་མ་མཐོང་བ་དེ་བཞིན་དུ་སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཤེས་རབ་དེ་ཉིད་ཀྱང་རང་བཞིན་མེད་པ་ཉིད་དུ་རིགས་པར་སྤྱོད་པ་ལ་འཇུག་པ་ལས། གང་ཚེ་དངོས་དང་དངོས་མེད་དག །བློ་ཡི་མདུན་ན་མི་གནས་པ། །དེ་ཚེ་རྣམ་པ་གཞན་མེད་པས། །དམིགས་པ་མེད་པར་རབ་ཏུ་ཞི། །ཞེས་དང༌། ཇོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་དབུ་མའི་མན་ངག་ལས། ཤིང་གཉིས་དྲུད་པ་ལས་མེ་བྱུང་བས་ཤིང་ཟད་པ་ན་མེ་རང་ཞི་བའི་དཔེས་བཤད་པ་ལྟར། ཤེས་བྱ་མ་གྲུབ་པར་ཤེས་པའི་སྒོ་ནས་ཤེས་པ་ཉིད་ཀྱང་རང་ཞི་བའི་ཚུལ་གྱིས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་རིག་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་པས་ན། དབུ་མའི་མན་ངག་ལས། རང་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་མེད་པར་གྲུབ་ཙ་ན། ཤེས་རབ་དེ་ཉིད་ཀྱང་སྣང་བ་མེད་པར་འོད་གསལ་བ། སྤྲོས་པ་མཐའ་དག་དང་བྲལ་བ། ཅིའི་ངོ་བོར་ཡང་མ་གྲུབ་པས། བྱིང་བ་དང་རྒོད་པ་ལ་སོགས་པའི་སྐྱོན་དུ་གྱུར་པ་ཐམས་ཅད་བསལ་ཏེ་བར་སྐབས་དེར་ཤེས་པ་ཅི་ལ་ཡང་མི་རྟོག ཅི་ལ་ཡང་མི་འཛིན། དྲན་པ་དང་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཐམས་ཅད་སྤངས་ཏེ། ཇི་སྲིད་དུ་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་དགྲའམ་ཆོམས་རྐུན་མ་ལངས་ཀྱི་བར་དུ། དེ་ལྟ་བུ་ལ་ཤེས་པ་གནས་པར་བྱའོ། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་དུ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་བྱ་བ་ཙམ་དུ་ཡང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པ་དེ་ལ་མཉམ་པར་བཞག་ཅིང་སྒོམ་པར་བྱ། ཞེས་པ་ཡིན་ལ། གཉིས་པ་དེའི་རྒྱུ་མཚན་བཤད་པ་ལ། འཁོར་བ་སྤོང་ཞིང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་མཆོག་འཐོབ་པ་ལ་རྣམ་པར་རྟོག་མེད་སྒོམ་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་དང༌། དེ་ཉིད་ལུང་གིས་སྒྲུབ་པ་གཉིས་ཀྱི། དང་པོ་ནི། རྣམ་རྟོག་ལས་བྱུང་སྲིད་པ་འདི། །རྣམ་པར་རྟོག་པའི་བདག་ཉིད་དེ། །དེ་ཕྱིར་མ་ལུས་རྟོག་སྤངས་པ། །མྱ་ངན་འདས་པ་མཆོག་ཡིན་ནོ། །ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེ་ཡང་ཤེས་རབ་ཏུའང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དགག་ཅིང༌། རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལ་དེ་ཙམ་དུ་ཉེས་དམིགས་སུ་ལྟ་བ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སྤྱིར་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་གཉིས་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པར་གསུངས་པ་ལས། དེ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཙམ་སྟེ། རྣམ་རྟོག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་བདག་དང་ཆོས་རྟོག་པ་གཉིས་སུ་འདུས་ལ། སྲིད་པ་གསུམ་པོ་ཐམས་ཅད་ནི་བདག་ཏུ་རྟོག་པ་ལས་འབྱུང་ཞིང༌། དེ་ཡང་ཆོས་སུ་རྟོག་པ་ལས་བྱུང་སྟེ། བདག་ཏུ་བརྟགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་རང་གཞན་ཐ་དད་དུ་རྟོག གཞན་ལ་ཡང་སྡུག་པ་དང་མི་སྡུག་པ་དང་ཐ་མལ་པའི་ཕྱོག
Chinese
所谓“分别慧之根本”，也是为了确定中观根本之根本的意义。月称的《入中论》也说是为了进入那个意义。同样，《中观庄严论》和《中观显现论》等，都说是为了阐明和显现那个意义。第二，关于如何安住于证悟智慧的相续，分为开示禅修之义和指示安住之方法两部分。第一部分是：因此，所有诸法的自性都不可得，因此，修习无我性本身，就是修习智慧。如是说。也就是说，通过上述的理路确定了一切法皆无自性，因此，对于以所取和能取所摄，或者以蕴、界、处所摄的一切法的自性，认识到在有实和无实中都不可得。因此，修习它们的人无我和法无我本身，就是修习了知一切法胜义谛之实相的智慧。夏惹瓦说：自己的宗派承认所知色等是能取和所取等的实有，并认为它们空于外道所遍计的补特伽罗，瑜伽行派则承认唯识是依他起的实有，并认为它空于能取和所取二者，对于这些人来说，没有修习究竟智慧，如经部和中观的论典中所说：世俗的空性是外道徒的。因此，修习不成立为有实和无实任何体性，那才是修习究竟智慧，如是宣说。第二，关于指示安住之方法，分为正文和解释其理由两部分。第一部分是：以智慧不见诸法的一切自性时，宣说智慧本身之理，修习无分别。如是说。也就是说，如果所知以智慧成立为无自性，那么智慧本身成立为无自性还是不成立？如果不成立，则一切法不能成立为无自性。如果成立，那么智慧本身如何
English
The so-called "Essence of Differentiating Wisdom" is also to establish the meaning of the essence of the root of the Middle Way. Chandrakirti's "Entering the Middle Way" is also said to be for entering that meaning. Similarly, the "Ornament of the Middle Way" and the "Appearance of the Middle Way" are all said to clarify and manifest that meaning. Second, regarding how to abide in the continuum of realized wisdom, there are two parts: introducing the meaning of meditation and instructing on the method of abiding. The first part is: Therefore, since the self-nature of all phenomena is unobtainable, therefore, meditating on selflessness itself is meditating on wisdom. Thus it is said. That is to say, since all phenomena are established as being without self-nature through the above reasoning, therefore, regarding the self-nature of all phenomena included by the grasped and the grasper, or included by the aggregates, elements, and sense bases, realizing that they are unobtainable in either the existent or the non-existent. Therefore, meditating on the selflessness of persons and the selflessness of phenomena themselves is meditating on the wisdom that knows the ultimate reality of all phenomena. Sharawa said: One's own school admits that knowable forms, etc., are established as substantial entities of the grasper and the grasped, etc., and considers them to be empty of the person fabricated by outsiders, while the Yogacara school admits that consciousness-only is established as the substantial entity of other-powered, and considers it to be empty of both the grasper and the grasped. For these people, there is no meditation on ultimate wisdom, as stated in the sutras and treatises of the Middle Way: The mundane emptiness is of the heretics. Therefore, meditating on not being established as any entity of the existent and the non-existent, that alone is meditating on ultimate wisdom, as it is declared. Second, regarding instructing on the method of abiding, there are two parts: the main text and explaining its reason. The first part is: When wisdom does not see all the self-natures of phenomena, explaining the reason for wisdom itself, meditate on non-conceptualization. Thus it is said. That is to say, if the knowable is established as being without self-nature by wisdom, then is wisdom itself established as being without self-nature or not? If it is not established, then all phenomena cannot be established as being without self-nature. If it is established, then how is wisdom itself
Chinese
如果这样认为成立，那么就像之前所说的那样，以个别观察的智慧来观察所有的所知法，就像没有看到任何事物的自性一样，个别观察的智慧也同样以无自性的方式运用理性。当有和无，都不停留在意识之前，那时没有其他形态，没有目标而完全寂静。就像寂天菩萨所说的那样，阿底峡尊者的中观诀窍中说：就像两根木头摩擦生火，木头烧尽时火自然熄灭一样。通过了知所知不存在，以知的方式，知也以自寂的方式，证悟那实相空性。因此，中观诀窍中说：当自相和共相的所有法都不存在时，智慧本身也无显现而光明，远离一切戏论，不成立任何体性，消除沉没和掉举等所有过失，在那期间，意识什么也不分别，什么也不执着，舍弃所有忆念和作意。直到分别的敌人或强盗没有出现之前，应该让意识安住于此。就像这样，对于无分别的智慧，仅仅是作为，也安住并修习于无分别之中。这是（以上所说的）意思。第二，解释其原因，为了舍弃轮回并获得涅槃，必须修习无分别的理由，以及用教证来成立它，这两者。第一，（理由是）：由分别产生此有，是分别的自性。因此，完全舍弃分别，就是最殊胜的涅槃。这样说。在智慧（般若）中也遮止分别，为什么仅仅对分别如此看待过患呢？一般来说，业和烦恼二者被说是集谛，而那一切也仅仅是分别。所有分别都可归纳为我执和法执两种。三有的一切都从我执产生，而那也从法执产生。依赖于我执，而分别自他差别，对其他也分别可爱、不可爱和普通的方面。
English
If it is thought to be established in this way, then, as previously stated, through the wisdom of individual examination, by examining all knowable phenomena, just as one does not see the self-nature of anything, so too, that wisdom of individual examination engages in reasoning in the very nature of non-self-existence. When existence and non-existence do not remain before the mind, then there is no other form, and it is completely pacified without an object. As it is said, in Jowo's (Atisha's) instructions on the Middle Way: 'Just as fire arises from rubbing two sticks, and when the sticks are exhausted, the fire naturally subsides,' similarly, by knowing that the knowable is not established, knowledge itself, through the manner of self-pacification, becomes aware of emptiness, the very nature of reality. Therefore, in the instructions on the Middle Way, it is said: 'Once all phenomena with characteristics of self and generalities are established as non-existent, that wisdom itself is luminous without appearance, free from all elaborations, and not established as the essence of anything. Having eliminated all faults such as sinking and agitation, in that interval, the consciousness does not conceptualize anything, does not grasp anything, and abandons all mindfulness and attention. Until the enemy of conceptualization or the thief of afflictions arises, one should keep the consciousness in such a state.' As it is said, one should remain and meditate in that non-conceptual wisdom, even in the mere act of doing, without any conceptualization. This is the meaning. Secondly, explaining the reason for this, there are two reasons why one must meditate on non-conceptualization in order to abandon samsara and attain the supreme state of nirvana, and the establishment of this with scripture. First, (the reason is): 'This existence arises from conceptualization; it is the nature of conceptualization. Therefore, completely abandoning conceptualization is the supreme nirvana.' Thus it is said. Also, in wisdom (prajna), conceptualization is negated, and why is so much fault seen in conceptualization? Generally, karma and afflictions are said to be the truth of origin, and all of that is merely conceptualization. All conceptualizations are included in the two conceptualizations of self and phenomena. All three realms of existence arise from conceptualizing self, and that also arises from conceptualizing phenomena. Based on the concept of self, one distinguishes self and others as different, and one also distinguishes between the desirable, the undesirable, and the ordinary aspects of others.