Tibetan
མ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། དགེ་སློང་དག་དེ་བཞིན་དུ་མི་ཉིད་ཤིན་ཏུ་ཐོབ་པར་དཀའ་བ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་དང་།མེ་ཏོག་ཚོགས་ཀྱི་མདོ་ལས་ཀྱང་དེ་དོན་མཐུན་པར་གསུངས་པ་དང་། དེ་བཞིན་དགའ་བོ་མངལ་འཇུག་གི་མདོ་ལས། དཔེར་ན་རྒྱ་ཁབ་སོར་བཞི་པ་ཞིག་གྱེན་དུ་བགྲེང་ནས་ཡུངས་ཀར་སྤར་བ་གང་དེ་ལ་གཏོར་ན། དེ་ལས་ཡུངས་འབྲུ་གཅིག་ཙམ་ཁབ་མིག་ཏུ འགྲོ་བ་ཡང་སྲིད་མཐའ་ལྟ་བུར་དལ་འབྱོར་ཐོབ་པ་དེ་དང་འདྲ་བ་དང་། ཤེལ་གྱི་གྱང་ལོགས་སུ་སྲན་མ་སྤར་བ་གང་གཏོར་ནས་སྲན་འབྲུ་གཅིག་གྱང་ལོགས་སུ་ཆགས་པ་དང་དལ་འབྱོར་རེ་རེ་རྙེད་པ་འདྲ་བར་གསུངས་པ་ལྟར་རོ། །དེ་ལྟར་དཔེ་དེ་རྣམས་ལྟར་མི་ལུས་དེ་རྙེད་པར་དཀའ་བ་ཡིན་ནོ། །གསུམ་པ་ངོ་བོའི་སྒོ་ནས་རྙེད་པར་དཀའ་ཚུལ་ནི རིས་མི་མཐུན་པའི་ངན་འགྲོ་ལ་ལྟོས་ཏེ་དལ་འབྱོར་འདི་རྙེད་པར་དཀའ་བ་ཡིན་ཏེ མདོ་ལས། ཤིང་རྟའི་འཕང་ལོའི་རྒྱ་ཁྱོན་གྱི་ཚོད་ཙམ་དུའང་དམྱལ་བ་ནི་ས་ཆེན་པོའི་རྡུལ་ལྟ་བུའི་ཚོད་དང་། ཡི་དྭགས་ནི་ཁ་བ་བུ་ཡུག་ འཚུབ་པ་ལྟ་བུའི་ཚོད། དུད་འགྲོའང་ཆང་བཙོས་པའི་སྦང་མ་ལྟ་བུའི་ཚོད་ཡོད་པར་གསུངས་པ་དང་། ལུང་གཞི་ལས་ཀུན་དགའ་བོའི་ཚ་བོ་གཉིས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ལས། ངན་འགྲོ་ནས་ཤི་འཕོས་ཏེ་སླར་ངན་འགྲོར་སྐྱེ་བ་ནི་ས་ཆེན་པོའི་རྡུལ་དང་འདྲ་བ་དང་དེ་ནས་ཤི་འཕོས་ཏེ་བདེ་འགྲོར་སྐྱེ་བ་ནི་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཕྱག་གི་སེན་མོའི་རྩེས་བླངས་པའི་རྡུལ་ཙམ་དང་། བདེ་འགྲོ་ལྷ་མི་གཉིས་ནས་ཤི་འཕོས་ཏེ་ངན་འགྲོར་འགྲོ་བ་ནི་ལྷག་མར་མ་ལུས་པའི་ས་ཆེན་པོའི་རྡུལ་དང་། དེ་གཉིས་ནས་ཤི་འཕོས་ཏེ་སླར་བདེ་འགྲོ་སྐྱེ་བ་ཡང་ཕྱག་སེན་གྱི་རྡུལ་དང་འདྲ་བར་གསུངས་པ་ལྟ་བུས་རང་རེའི་མངོན་སུམ་གྱི་ཡུལ་དུ་གྱུར་པ་ལའང་། མི་ལས་དུད་འགྲོའི་རིགས་མང་བ་དང་། དེའི་ནང་ནས་ཀྱང་དམན་ཤོས་བྱ་དང་བྱེའུ་སོགས་མང་བ་དང་། དེ་ལས་ཀྱང་འབུ་སྲིན་གྱི་རིགས་མང་བར་གྱུར་པ་དབྱར་དུས་སུ་རྩྭ་ཕུང་ངམ་རྟ་བོན་རྡོག་གཅིག་གམ་ཆུ་འཁྱིལ་ཆུང་ངུའི་ནང་ནའང་སྲིན་བུ་གྲངས་ཀྱིས་མི་ལང་བ་ལྟ་བུ་ཡོད་པ་འདི་ལ་དཔག་ནའང་མིའི་ལུས་རྙེད་དཀའ་བ་ཡིན་ཏེ། ཕ་དམ་པས། སྤྱིར་སེམས་ཅན་ཙམ་གྱི་ལུས་མཐོང་ན། །མི་ལུས་ཐོབ་པ་མེད་པ་ཙམ། །སྒོས་ཁ་འཐོར་བ་ཡི་ལུས་མཐོང་ན། །མི་ལུས་ཐོབ་པ་ ༄༅། །སྲིད་པ་ཙམ། །ཞེས་གསུངས་པ་བཞིན་རིགས་མཐུན་བདེ་འགྲོ་ལ་ལྟོས་ཀྱང་བདེ་འགྲོ་གཞན་ལས་མི་དང་མིའི་ནང་ནས་ཀྱང་ཆོས་དང་འཕྲད་པ་དང་དེ་ལས་ཀྱང་ཆོས་ཚུལ་བཞིན་སྒྲུབ་པ་དཀོན་ཏེ། དཔེར་ན་རྒྱ་ཡུལ་གྱི་གྲོང་ཁྱེར་ཕལ་ཆེར་ལྟ་བུར་མི་ཁྲི་ཕྲག་མང་པོ་འཚོགས་པའི་ནང་ནས་བཤད་ཚོད་ལྟར་གྱི་ཆོས་ལྡན་གྱི་མི་དཀོན་པར་མ་ཟད་དགེ་སྡིག་འདྲེས་མར་སྤྱོད་པ་དང་དགེ་བ་ལ་མོས་པ་ཐོབ་པ་ཤིན་ཏུ་ཉུང་བས་ན་དལ་འབྱོར་གྱི་ལུས་རྟེན་རྙེད་དཀའ་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ཤིན་ཏུ་རྙེད་པར་དཀའ་བའི་ལུས་རྟེན་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་སྡིག་པ་མི་དགེ་བ་བསྒྲུབ་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་མི་རིགས་ཏེ། བཤེས་སྤྲིང་ལས གང་ཞིག་གསེར་སྣོད་རིན་ཆེན་སྤྲས་པ་ཡིས །ངན་སྐྱུག་འཕྱག་པར་བགྱིད་པ་དེ་བས་ཀྱང་། །གང་ཞིག་མི་རུ་སྐྱེས་ནས་སྡིག་པའི་ལས། །བགྱིས་པ་དེ་ནི་ཆེས་རབ་བླུན་པ་ལགས། །ཞེས་དང་། སྤྱོད་འཇུག་ལས། འདི་འདྲའི་དལ་བ་རྙེད་གྱུར་ནས །བདག་གིས་དགེ་གོམས་མ་བྱས་ན། །འདི་ལས་བསླུས་པ་གཞན་མེད་དེ། །འདི་ལས་རྨོངས་པའང་གཞན་མེད་དོ། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་རོ། །དེས་ན་ད་ལྟ་ཆོས་སྒྲུབ་པའི་མཐུན་རྐྱེན་དང་ལྡན་ཅིང་རང་དབང་ཡོད་པའི་དུས་འདིར་རང་ཉིད་ངན་ འགྲོར་མི་ལྟུང་བར་བདེ་བ་ཐོབ་པའི་ཐབས་ལ་འབད་དགོས་ཏེ། དབུ་མ་འཇུག་པ་ལས། གང་ཚེ་རང་དབང་འཇུག་ཅིང་མཐུན་གནས་པ། །གལ་ཏེ་འདི་བདག་འཛིན་པར་མི་བྱེད་ན། གཡང་སར་ལྟུང་བས་གཞན་དབང་འཇུག་འགྱུར་བ། །དེ་ལས་ཕྱི་ནས་གང་གིས་སློང་བར་འགྱུར།།ཞེས་ད་ལྟའི་དུས་འདིར་བདག་ཉིད་ངན་འགྲོའི་གཡང་སར་ལྟུང་བ་ལས་འཛིན་པར་མི་བྱེད་ན། ཕྱི་ནས་ངན་སོང་བའི་གཡང་ས་དེར་ལྟུང་ནས་གཞན་དབང་དུ་འཇུག་དགོས་པར་གྱུར་པ་དེའི་ཚེ་གང་ཟག་གཞན་གང་གིས་ཀྱང་དེ་ལས་སློང་བའམ་དྲངས་ཏེ་མཐོ་རིས་སུ་འགོད་པར་མི་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་སྤྱན་སྔ་བ་ཆེན་པོས་ཐུགས་དམ་ལ་འཇུག་རེས་ཀྱིས་ཚིག་འདི་དག་ལན་རེ་གསུངས་ནས་འཇུག་པར་མཛད་པ་ཡིན་པས། རང་ཅག་གིས་ཀྱང་དེའི དོན་སེམས་ཐོག་ཏུ་ལེགས་པར་བླངས་ན་གོ་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ །དེའི་ཕྱིར་ན་དཔལ་ལྡན་མཉམ་མེད་ཇོ་བོ་ཆེན་པོས། དལ་འབྱོར་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ལུས། །ཤིན་ཏུ་རྙེད་དཀའ་རྙེད་གྱུར་ཅིང་། །ཕྱིས་ཀྱང་ཤིན་ཏུ་རྙེད་དཀའ་བས། །བསྒྲུབ་ལ་འབད་པས་དོན་ཡོད་བྱ །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་སྒྲུབ་ལ་བརྩོན་པས་དལ་འབྱོར་ཐོབ་པ་དོན་ལྡན་དུ་བྱ་སྟེ། དེ་ཡང་ས་སྙིང་འཁོར་ ༄༅། །ལོ་བཅུ་པ་ལས། དམ་ཆོས་སྒྲོན་དང་བཅས་པ་ལ། །མི་ཁོམ་བརྒྱད་སྤངས་ཁོམ་པ་འདི། །སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་སྤྱོད་པ་ཡིས །འབྲས་བུ་ཡོད་པར་བྱ་བའི་རིགས། ཞེས་དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྒྲོན་མེ་དང་བཅས
Chinese
具寿（ma ldan 'das）说：比丘们，同样，获得人身是非常困难的。并且，《花聚经》中也说了相同的意思。 同样，善男子，《入胎经》中说：例如，将一根四指长的针竖立起来，然后将一把芥子撒向它，其中只有一粒芥子穿过针孔的可能性，就像获得闲暇一样。又如，将一把豌豆撒向玻璃墙，只有一粒豌豆粘在墙上，就像获得一次闲暇一样。像这样，就像这些例子一样，获得人身是非常困难的。第三，从本体的角度来说，获得闲暇是困难的，因为与不同种类的恶趣相比，获得这个闲暇是困难的。经中说：地狱的范围就像车轮的轮辐一样，而地狱众生的数量就像大地的尘土一样。饿鬼的数量就像暴风雪一样。畜生的数量就像酿酒的酒糟一样。并且，《律藏根本说一切有部》（lung gzhi）中，根嘎波（kun dga' bo）的两个侄子的故事中说：从恶趣死亡并再次投生到恶趣，就像大地的尘土一样，而从那里死亡并投生到善趣，就像圆满正等觉佛陀用手指甲尖取出的尘土一样。 从善趣天人和人类死亡并堕入恶趣，就像没有剩余的大地的尘土一样。从这两个地方死亡并再次投生到善趣，也像手指甲尖的尘土一样。就像这样，即使在我们亲眼所见的世界中，动物的数量也比人类多。在动物中，鸟类等低等动物的数量也很多。 而且，昆虫的数量更多。在夏天，即使在一堆草、一块马粪或一个小水坑里，也有无数的昆虫。由此可见，获得人身是多么困难。帕当巴（pha dam pa）说：总的来说，看到仅仅是众生的身体，就像没有获得人身一样。特别是，看到四处散落的尸体，就像仅仅存在获得人身的可能性一样。就像这样，即使与同类的善趣相比，也比其他善趣更难获得人身，在人类中也更难遇到佛法，在遇到佛法的人中，也更难修行佛法。
English
The venerable one said: Monks, similarly, it is very difficult to obtain a human existence. And the Flower Garland Sutra also says the same thing. Similarly, O Joyful One, the Womb Entrance Sutra says: For example, if a four-finger-long needle is erected upwards and a handful of mustard seeds are scattered towards it, the possibility of one mustard seed passing through the eye of the needle is like obtaining leisure. Also, like scattering a handful of peas against a glass wall and one pea sticking to the wall, it is like obtaining each leisure. Like these examples, it is difficult to obtain a human body. Third, from the perspective of its essence, it is difficult to obtain leisure because it is difficult to obtain this leisure compared to the different kinds of bad migrations. The sutra says: The extent of hell is like the size of a chariot wheel's circumference, and the number of hell beings is like the dust of the great earth. The number of pretas is like a blizzard. The number of animals is like the dregs of brewing alcohol. And in the Vinaya-vastu, in the story of the two nephews of Kungawo, it says: Dying from the bad migrations and being reborn again in the bad migrations is like the dust of the great earth, and dying from there and being reborn in the good migrations is like the dust taken by the tip of the fingernail of the perfectly enlightened Buddha. Dying from the good migrations of gods and humans and going to the bad migrations is like the dust of the great earth without any remainder. Dying from those two places and being reborn again in the good migrations is also like the dust of the fingernail. Like this, even in our visible world, the number of animals is greater than the number of humans. Among the animals, the number of lower animals such as birds is also large. Moreover, the number of insects is even greater. In summer, even in a pile of grass, a lump of horse dung, or a small puddle, there are countless insects. From this, it can be seen how difficult it is to obtain a human body. Padampa said: In general, seeing just the body of sentient beings is like not having obtained a human body. In particular, seeing scattered corpses is like only the possibility of obtaining a human body existing. Like this, even compared to the good migrations of the same kind, it is more difficult to obtain a human body than other good migrations, and among humans, it is more difficult to encounter the Dharma, and among those who encounter the Dharma, it is more difficult to practice the Dharma.
Chinese
实修精进甚为稀少。譬如汉地多数城市，聚集了成千上万的人，但如所说的那样，具有正法的修行人很少，而且行善作恶混杂，对善法生起信乐者更是少之又少，因此闲暇圆满的人身极难获得。像这样极其难得的人身，如果用来造作罪恶，实在是不应该的。《亲友书》中说：“以金器盛满不净物，较此更甚为愚痴者，即是得人身已反造罪。”《入行论》中说：“既得此闲暇，我若不修善，此更无余欺，此更无余痴。”如是说。因此，现在具有修法的顺缘，且有自主的时候，必须努力使自己不堕恶趣，获得安乐。《入中论》中说：“何时自在转且具顺缘，若时于此不执为我有，尔时堕险处为他所使，此后谁能从彼救拔耶？”现在这个时候，如果不阻止自己堕入恶趣的悬崖，那么以后一旦堕入恶趣的悬崖，成为他者所使，那个时候又有谁能将你从那里救拔出来，带到高处呢？大善知识香巴仁波切在修持时，经常念诵这些话，我们如果能将这些话牢记在心，意义将非常重大。因此，尊贵的无等觉沃仁波切说：“闲暇圆满之身极难得，既已获得，之后也极难得，故当精进修持，令其有意义。”如是说，应当精进修持，使获得闲暇人身变得有意义。此外，《地藏十轮经》中说：“具灯之圣法，离八无暇此，大士之行境，当令有果实。”如是具足圣法之灯，远离八无暇之处，乃是大丈夫之行境，应当使其具有果实。
English
It is rare to truly practice diligently. For example, in most cities in China, tens of thousands of people gather, but as it is said, there are few practitioners of the Dharma. Moreover, they mix good and evil deeds, and very few develop faith and joy in virtue. Therefore, it is difficult to obtain a human body with leisure and endowments. It is extremely inappropriate to use this extremely rare human body to create evil. The "Letter to a Friend" says, "To use a golden vessel adorned with jewels to wipe up filth is even more foolish than being born as a human and committing sinful deeds." The "Bodhicharyavatara" says, "Having obtained such leisure, if I do not practice virtue, there is no greater deception than this, and no greater foolishness." Therefore, now that we have the favorable conditions to practice the Dharma and have freedom, we must strive to avoid falling into the lower realms and to attain happiness. The "Madhyamakavatara" says, "When one is free and has favorable conditions, if one does not grasp this as 'I,' then one will fall into a dangerous place and be controlled by others. Who will rescue one from there later?" If, at this time, we do not prevent ourselves from falling into the precipice of the lower realms, then once we fall into that precipice and become controlled by others, who will rescue us from there and lead us to higher realms? The great spiritual friend, Chen-nga Rinpoche, used to recite these words repeatedly during his practice. If we keep these words in mind, their meaning will be very profound. Therefore, the venerable peerless Jowo Rinpoche said, "A body with leisure and endowments is extremely difficult to obtain. Having obtained it, it is also extremely difficult to obtain again later. Therefore, strive to practice and make it meaningful." As it is said, we should diligently practice to make obtaining leisure and endowments meaningful. Furthermore, the "Ksitigarbha Ten-Wheel Sutra" says, "With the lamp of the sacred Dharma, free from the eight unfree states, this is the realm of the great Bodhisattvas. We should make it fruitful." Thus, possessing the lamp of the sacred Dharma and being free from the eight unfree states is the realm of great beings, and we should make it fruitful.