Tibetan
ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཀྱང་ལམ་གྱིས་བསྡུས་སོ། །ཟག་པ་མེད་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་འདུས་མ་བྱས་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་བསྡུས་པ་ཉིད་དོ། །རྟོག་དང་དཔྱོད་དང་བཅས་པ་ནི། །ཞེས་བྱ་བ་ལ། ནིའི་སྒྲ་ནི་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པ་ཁོ་ ནའོ་ཞེས་ངེས་པར་གཟུང་བའི་དོན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་འདི་དག་ནི་རྟག་ཏུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་སོ། །ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་འདི་རྟག་ཏུ་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་དག་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་དེ་དག་ཁ་ཕྱི་རོལ་དུ་བལྟས་པའི་རྩིང་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་ཡི་གེའོ། །དེ་ལྟར་ཡིན་དང་ཁ་ནང་དུ་ཕྱོགས་པའི་རྒྱུ་མེད་པ་རྣམས་རྟག་ཏུ་སྦྱོར་བ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་སློབ་དཔོན་འདུས་བཟང་ཟེར་རོ། །དེ་ལ་སཱདྷྱ་སྱ་བྱ་བྷི་ཙཱ་རོ་ན་ཧེ་ཏོ་ན་ཙ་སཱ་དྷྱ་བྱ་བྷི་ཙཱ་རནྣ་ཧེ་ཏུ་པྲ་ཡ་ཏཱརྻ་ཀ་ཏྭཱ་དེ་ཏཏྐི་ལ་པ་དང་མི་ཏི་ཀཱ་ར་ཎཱནྟ་ར་མཱ་ཧ། རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པའི་ས་ནི་དེ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱའོ། །ཐ་མ་གསུམ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་གཉི་ག་ངེས་པར་གཟུང་བ་ལ་ཡང་སྐྱོན་མེད་དོ། །མཐར་འདོན་པས་ནི་ཐ་མའོ། །ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་ལ་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མེད་པས་རྟོག་པ་དང་བཅས་པ་མི་སྲིད་པས་དེའི་ཕྱིར་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་སོ། །ཆོས་ཀྱི་ཁམས་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་སྨོས་པས་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་གཉིས་ལ་ཐལ་བར་འགྱུར་ལ། དེ་དག་ལ་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་གཉིས་པ་མེད་པས་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པ་མི་སྲིད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་དག་ལས་གཞན་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །བསམ་གཏན་དང་པོའི་གོང་ན་རྟོག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང༌། བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་གོང་ན་དཔྱོད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང༌། ཁམས་ཐ་མ་གསུམ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འདོད་པའི་ཁམས་དང་བསམ་གཏན་དང་པོ་ན་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། འདོད་པའི་ཁམས་དང་བསམ་གཏན་དང་པོ་དག་ན་ནི་གང་ཞིག་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་དང་མཚུངས་པར་མི་ལྡན་པར་འགྱུར་བ། རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་སྤངས་པའི་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་རྣམ་པ་འགའ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་ལ་དཔྱོད་པ་ཙམ་གྱིས་རྣམ་པར་དཔྱོད་པ་ཉིད་དེ། མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་རྟོག་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །རྟོག་པ་མེད་ཅིང་དཔྱོད་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་གོང་ན་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་གཉི་ག་མ་ཡིན་
Chinese
识界的识蕴也为道所摄。无漏的识和非缘起法即为法界所摄。‘有觉有观者’，其中‘乃’字表示唯有觉、观二者，是确定的意思。因此，才说了‘这些是常时’等等。又为何此常时与觉、观等相应呢？因为这些是向外看的粗重之物，这是论典的文字。既然如此，那么向内而无因之物，常时结合是可见的，聚贤论师如是说。对此，sādhya sya bya bhi cāro na hetuḥ na ca sādhya bya bhi cāranna hetu prayā tārya katvā de tat ki la pa dang mi ti kā raṇān tara mā ha。有觉有观之地，是因为它存在之故。‘最后三者’，即使确定二者，也没有过失。最终发出的是最后的。对于不相应者，因为没有与觉、观相应，所以不可能有觉，因此才说了‘相应’等等。说了法界相应，则会过分地归于觉、观二者，因为它们没有第二个觉、观，所以不可能有觉、观。因此，才说了‘不同于觉、观’。在初禅之上没有觉，在殊胜禅之上没有观，并且因为是最后三界，所以说了‘在欲界和初禅中’。在欲界和初禅中，有什么是不与觉、观相应的呢？没有任何舍弃觉、观的心所生之相。殊胜禅没有分别觉，只有观才能分别，这是‘相应之觉’的意思。‘无觉亦无观’，因为在殊胜禅之上没有觉和观，所以一切不与法界相应者，都不是二者。
English
The consciousness aggregate of the consciousness realm is also included in the path. Non-leaking consciousness and the unconditioned are included in the dharma realm. 'Those with vitarka and vicāra,' the word 'is' indicates that only vitarka and vicāra are definite. Therefore, it is said that 'these are always' and so on. Why is this always associated with vitarka and vicāra? Because these are coarse things that look outward, these are the words of the treatise. If so, then things that are inward and without cause, constant combination is visible, so says the teacher Dusang. To this, sādhya sya bya bhi cāro na hetuḥ na ca sādhya bya bhi cāranna hetu prayā tārya katvā de tat ki la pa dang mi ti kā raṇān tara mā ha. The ground of having vitarka and vicāra is because it exists. 'The last three,' even if two are determined, there is no fault. What is finally emitted is the last. For the non-corresponding, because there is no correspondence with vitarka and vicāra, it is impossible to have vitarka, therefore it is said 'corresponding' and so on. Saying that the dharma realm corresponds will excessively attribute to vitarka and vicāra, because they do not have a second vitarka and vicāra, so it is impossible to have vitarka and vicāra. Therefore, it is said 'different from vitarka and vicāra.' Above the first dhyana there is no vitarka, above the excellent dhyana there is no vicāra, and because it is the last three realms, it is said 'in the desire realm and the first dhyana.' In the desire realm and the first dhyana, what is not associated with vitarka and vicāra? There is no aspect of mind-born that abandons vitarka and vicāra. Excellent dhyana has no discrimination of vitarka, only vicāra can discriminate, this is the meaning of 'corresponding vitarka.' 'No vitarka and no vicāra,' because above the excellent dhyana there is no vitarka and vicāra, so all those who do not correspond to the dharma realm are not both.
Tibetan
པ་སྟེ། ཐམས་ཅད་སྨོས་པ་ནི་འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་ བྱས་བསྡུ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དང༌། ས་ཐམས་ཅད་བསྡུ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་དཔྱོད་པ་ནི་རྟོག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང༌། དཔྱོད་པ་གཉིས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། རྟོག་པ་ཡང་མེད་ལ་དཔྱོད་པ་ཡང་མེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་བསྙེགས་སོ། །དཔྱོད་པ་ནི་རྟག་ཏུ་དཔྱོད་པ་མེད་ཅིང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཙམ་སྟེ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་རྣམ་པ་གསུམ་མོ། །རྟོག་པ་ནི་རྟག་ཏུ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་ཅིང་རྟག་ཏུ་དཔྱོད་པ་ཙམ་སྟེ་དཔྱོད་པ་མ་ཡིན་ཞེས་སོ། །འདོད་པའི་ཁམས་དང་བསམ་གཏན་དང་པོའི་ཞེས་རྒྱ་ཆེར་འབྱུང་བ་ལ། རྟོག་པ་དང་བཅས་པ་དང་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པ་འདི་དག་གི་ནང་དུ་མི་འདུ་ན་ཞེས་བྱའོ། །སློབ་དཔོན་འདུས་བཟང་ན་རེ། དཔྱོད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཅིག་ཤོས་ཀྱི་རྣམ་པ་དག་གི་ནང་དུ་འདུ་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གལ་ཏེ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་གཉིས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་བརྗོད་པར་མི་བྱ་བར་གྱུར་ན་ཅི་ཞིག་མཚུངས་པར་ལྡན་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། དེ་ལ་ཚོར་བ་གཉིས་པ་ཡོད་དེ་དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནུས་པ་མེད་པའི་རྒྱུའི་རང་བཞིན་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པར་ཐལ་བའམ། ཁྱད་པར་མེད་ཀྱང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཁས་བླངས་པས་དེའི་ཕྱིར་རང་བཞིན་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱའོ། །རྣམ་པར་རྟོག་པ་གཉིས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ནི་མ་ཡིན་ཞེས་སོ། །གཞན་ལ་གཞན་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཞེས་རབ་ཏུ་གྲུབ་པ་ནི་དེའི་ཚོགས་ལ་རྣམ་པར་དཔྱོད་པ་བཞིན་མ་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པར་རྟོག་པ་གཉིས་པ་ཡོད་ཅེས་པ་དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་གཉིས་པ་མེད་ཅེས་གསུངས་ཏེ། གང་བཤད་པའི་ཚོར་བ་གཉིས་པ་ཡོད་དོ། །དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་ཡོད་ཅེས་བྱ་བ་འདི་ལ་ཡང་རིམ་པ་བཞིན་དུ་རྒོལ་པར་བྱེད་དེ། གལ་ཏེ་ཡང་དེའི་ཚོགས་ལ་ཚོར་བ་གཉིས་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པར་གྱུར་ན། ཅི་ཞིག་གིས་དེ་ཉིད་དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པར་དཔྱོད་པར་བྱེད་དེ་འདུ་ཤེས་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཞེས་པ་ལ་གང་གི་ཕྱིར་དེ་ན་དཔྱོད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དག་ཏུ་མི་འདུ་བར་གྱུར་པའོ། །རྟོག་པ་དང་བཅས་དཔྱོད་པ་བཅས་པ་དག་ན་ཞེས་བྱ་བ་ ལ། འདོད་པའི་ཁམས་དང་བསམ་གཏན་དང་པོ་ནའོ། །རྣམ་པ་དང་པོ་ནི་རྟོག་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པ་གཉིས་པ་ནི་དཔྱོད་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དང༌། རྟོ
Chinese
即是说，说一切是为了摄集有为和无为，以及为了摄集一切地。殊胜禅定的伺察是因为没有寻，以及没有第二伺察，意即趋向于既没有寻也没有伺察。伺察是恒常没有伺察而唯有分别，即分别也是，有三种。寻是恒常没有分别而唯有恒常伺察，即不是伺察。如欲界和初禅等广说，若问不包括在具有寻和具有伺察之中吗？论师善聚说，因为没有伺察，所以不会包括在其他的种类之中，因为与分别相应。如果因为没有第二分别而不说，那么什么会是相应的呢？对此，有第二受，说与此不相应，或者承认虽然没有差别但是相应，因此应当说因为与自性相应。不是因为没有第二分别。说与他者相应，这完全成立，不像对它的聚合进行分别。说有第二分别，因此说没有第二分别，即所说的有第二受。对于说有与此不相应，也应当依次进行反驳，如果它的聚合中没有第二受，那么凭借什么来伺察它与此相应呢？就像想等一样。对于“它自己的缘故”，因为什么缘故它不包括在那三种伺察之中呢？在具有寻和具有伺察之中，即在欲界和初禅中。第一种是因为与寻相应。第二种是因为与伺察相应，以及寻
English
That is to say, mentioning everything is for the purpose of collecting conditioned and unconditioned things, and for the purpose of collecting all grounds. The special examination of meditation is because there is no conception, and because there is no second examination, meaning that it tends towards having neither conception nor examination. Examination is always without examination and only discrimination, that is, discrimination is also of three kinds. Conception is always without discrimination and only constant examination, that is, it is not examination. As it is widely stated in the desire realm and the first dhyana, if asked, are they not included in having conception and having examination? The teacher Sanghasena says, because there is no examination, it will not be included in other types, because it is associated with discrimination. If it is not said because there is no second discrimination, then what will be associated with it? To this, there is a second feeling, saying that it is not associated with this, or admitting that although there is no difference, it is associated, therefore it should be said because it is associated with its own nature. It is not because there is no second discrimination. Saying that it is associated with others, this is completely established, unlike distinguishing its aggregates. Saying that there is a second discrimination, therefore it is said that there is no second discrimination, that is, what is said is that there is a second feeling. For saying that there is something not associated with this, one should also refute it in sequence, if there is no second feeling in its aggregates, then by what does one examine that it is associated with this? Just like thought and so on. For "its own sake", for what reason is it not included in those three examinations? In having conception and having examination, that is, in the desire realm and the first dhyana. The first type is because it is associated with conception. The second type is because it is associated with examination, and conception.