Tibetan
། །དེ་སྐད་དུ་མི་འདོན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དང་པོར་མི་བྱེད་ཀྱི། འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། ཆོས་གསུམ་པོ་འདི་དག་འབྲེལ་པ་དང༌། འདུས་པ་དང༌། ཚོགས་པ་ལས་བྱུང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རེག་པའོ་ཞེས་ལྔ་པར་བྱེད་པའོ། །ཡང་ན་ནི་འདི་རྒྱུ་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། རེག་པའི་རྒྱུ་གསུམ་འདུས་པ་ནི་རེག་པར་སྨྲའོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་དབང་པོ་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་མིག་ལ་སོགས་པ་དག་ནི་རང་གི་ཡུལ་དུ་གཟུགས་ཅན་གཞན་སྐྱེ་བ་ལ་གེགས་བྱེད་པས་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའོ། །གཞན་དག་ན་རེ་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་དབང་པོ་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་དང༌། གཅིག་ཏུ་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་ཀྱི་ཡུལ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཚིག་བླ་དགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མིང་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྷས་བྱིན་མཆོད་སྦྱིན་ཞེས་བྱ་བ་སེམས་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པའི་འདུ་བྱེད་དེ། དེ་ནི་དྲུག་པ་ཁོ་ནའི་ཡུལ་ཡིན་གྱི་གཞན་གྱི་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཉིད་རབ་ཏུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དེ་ལྷག་པར་འདིའི་དམིགས་པ་ཡིན་པའི་ ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། གྲག་ཅེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་སྒྲ་ལས་མ་གཏོགས་པའི་མིང་མེད་པར་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ནི་སྔོན་པོ་རྣམ་པར་ཤེས་ཀྱི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་རང་གི་ངོ་བོ་རྣམ་པར་ཤེས་སོ། །སྔོན་པོའོ་ཞེས་བྱ་བར་ནི་རྣམ་པར་མི་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མིང་གི་སྒོ་ནས་རྣམ་པར་མི་ཤེས་པ་སྟེ། །མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ནི་རང་གི་ངོ་བོ་དང་མིང་གཉིས་ཀའི་སྒོ་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྟེ། དེའི་མིང་དང་མིང་ཅན་གྱི་འབྲེལ་པ་འཛིན་པར་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཅིག་ནི་རྟེན་གྱིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐོགས་པའི་རེག་པ་སྟེ། ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་དབང་པོ་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་དག་ན་རེ་རྟེན་དང་དམིགས་པ་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གཉིས་པ་ནི་དམིགས་པས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚིག་བླ་དགས་ཀྱི་རེག་པ་སྟེ། ལྷག་པར་ཚིག་བླ་དགས་ཀྱི་དམིགས་པ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཚིག་གི་དབང་དུ་བྱས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཚིག་གི་སྒོ་ནས་ཚིག་ངེས་པར་གཟུང་སྟེ། རྣམ་པར་རྟོག་པས་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་དོན་རྣམས་ལ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རབ་ཏུ་འཇུག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་པོ་རྣམས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་ཚིག་གི་དབང་དུ་བྱས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉེ་བར་བསྟན་པས་མིང་དང་མིང་ཅན་གྱི་འབྲེལ་བ་ལ་བྱང་བ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་སྒོ་ནས་བུམ་པ་དང་སྣམ་བུ་ཞེས་བྱ་བར་རྟོགས་པ་ཡིན་ནོ། །དེས་ན་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཁོ་ན་ཚིག་བླ་དགས་སོ། །གཞན་དག་ན་རེ་ཀུན་ནས་སློང་བའི་ཚིག་གི་དབང་དུ་བྱས་ནས་འཇུག་པས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཁོ་ན་ཚིག་བླ་དགས་སོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གཉིས་པ་ནི་མཚུངས་པར་ལྡན་པས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཚིག་བླ་དགས་ནི་ཡིད་ཡིན་ལ་དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་རིག་པ་ནི་ཚིག་བླ་དགས་ཀྱི་རིག་པའོ། །རིག་པ་དང་མ་རིག་པ་དག་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པས་དེ་ཁྱད་པར་གྱི་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པའོ། །ཚོར་བ་དང་བདེ་བ་དང་མཐུན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚོར་བ་བདེ་བ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་དང༌། ཚོར་བ་བདེ་བ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། གཞན་དག་ལ་ཡང་དེ་དང་འདྲ་བར་བརྗོད་པར་བྱའོ། །ཇི་ལྟར་དེ་བྱ་བའམ་བྱ་བ་ནུས་པར་བྱ་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་དེ་མྱང་བར་བྱ་བའམ། མྱང་བར་ནུས་པའི་ཕྱིར་མྱང་བར་འགྱུར་བའོ། །དེ་དག་ནི་རེག་པ་བཅུ་དྲུག་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མིག་གི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ལ་སོགས་པ་དྲུག་དང༌། ཐོགས་པ་དང་ཚིག་བླ་དགས་ཀྱི་རེག་པ་གཉིས་དང༌། རིག་པ་དང་མ་རིག་པ་དང་གཞན་གྱི་རིག་པ་གསུམ་དང༌། གནོད་སེམས་དང་རྗེས་སུ་ཆགས་པའི་རེག་པ་གཉིས་དང༌། བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ལ་སོགས་པ་གསུམ་སྟེ། དེ་ལྟར་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི་བཅུ་དྲུག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །རེག་པ་རྣམ་པར་གཏན་ལ་དབབ་པ་དང༌། རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་བཅས་ཏེ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཚོར་བ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཚོར་བ་མྱོང་བ་ཞེས་སྔར་ཚོར་བ་བཤད་ཟིན་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། བཤད་པ་བདེན་མོད་ཀྱི་དེར་ནི་རང་གི་ངོ་བོའི་སྒོ་ནས་ཡིན་གྱི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བས་ནི་མ་ཡིན་ལ། འདིར་ནི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའི་སྒོ་ནས་བསྟན་པ་བརྗོད་པར་འདོད་པའི་ཕྱིར་ཟློས་པའི་སྐྱོན་མེད་དེ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དེ་ལས་བྱུང་བ་ཚོར་བ་དྲུག་ཅེས་སྨོས་སོ། །དེ་དག་ཀྱང་མདོར་བསྡུ་ན་ཚོར་བ་གཉིས་སུ་འགྱུར་ཏེ། ལུས་ཀྱི་དང་སེམས་ཀྱིའོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། དེ་དག་ལས་ལྔ་ནི་ལུས་ཀྱིའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །སེམས་ཀྱི་ཡིན་ཡང་དབང་པོ་གཟུགས་ཅན་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་ལུས་ཀྱི་ཞེས་བྱ་སྟེ། རྡུལ་ཕྲ་རབ་བསགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང༌། ལུས་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་ན་ལུས་ཀྱི་སྒྲ་ནི་མིག་ལ་སོགས་པ་དག་ལ་འཇུག་གོ །སེམས་ཙམ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཙམ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་པ་ནི་དེ་ལས་ལྷག་པའི་རྟེན་བཅད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ལུས་ཀྱི་ཡང་སེམས་ལ་བརྟེན་པ་ཡིན་མོད་ཀྱི། སེམས་ཙམ་ལ་བརྟེན་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་རྟེན་ནི་མིག་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱང་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ཇི་ལྟར་ཚོར་བ་རེག་པའི་འོག་ཏུ་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ནི། གཉིས་ཀ་ལྟར་ཡང་འགལ་བར་མཐོང་བའི་དྲི་བའོ། །བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་སྨོས་པ་ནི་ཁ་ཅིག་ན་རེ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་ཆོས་ལས་འདས་པས་མ་འོངས་པའི་དོན་དུ་ ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཕན་ཚུན་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཚོར་བ་ནི་རེག་པ་དང་དུས་མཉམ་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལས་གཞན་པའི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་བཞིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་གཉིས་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་དང་བསྐྱེད་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོར་གྲུབ་ཅེས་བྱ་བ་ལ། སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་དངོས་པོ་ནི་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་ཉིད་དེ། འབྲས་བུ་བསྐྱེད་པར་ནུས་པའོ། །བསྐྱེད་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་ནི་བསྐྱེད་པར་བྱ་བ་ཉིད་དེ། བདག་ཉིད་དུ་མ་རེག་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལྟ་ཡིན་དང་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་དང་བསྐྱེད་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་ནི་སྐྱེས་པ་དང་མ་སྐྱེས་བ་དག་ལ་གྲུབ་ཀྱི་སྐྱེས་ཟིན་པ་དག་ཁོ་ན་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་བསམས་པའོ། །ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་གཉིས་ལ་ཡང་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་དང་བསྐྱེད་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་མི་འགལ་བར་མཐོང་སྟེ་འདྲི་བ་ནི་ཇི་ལྟར་མི་འགྲུབ་ཅེས་བྱ་བའོ། །མཐུ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། སྐྱེས་ཟིན་པ་བདག་ཉིད་ཐོབ་པ་ནི་ཡང་བསྐྱེད་པར་མི་ནུས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ལ་བསྐྱེད་པའི་མཐུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཆོས་སྐྱེས་ཟིན་པ་ལ་ནི་ཆོས་ཀྱི་ནུས་པ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །དམ་བཅས་པ་དང༌། བྱེ་བྲག་མེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་གང་ཞིག་དམ་བཅས་པས་ཉེ་བར་གཟུང་བ་དེ་ཉིད་གཏན་ཚིགས་ཀྱི་ཚིག་གིས་ཀྱང་གཟུང་བས་དམ་བཅས་པ་དང་བྱེ་བྲག་མེད་དོ། །དེ་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་གཉིས་ཞེས་རྒྱས་པར་སྨོས་ཏེ། ཕན་ཚུན་བསྒྲུབ་བྱ་སྒྲུབ་བྱེད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དམ་བཅའ་བ་དང་ཁྱད་པར་མེད་དེ་ཞེས་བྱ་བའོ། །གལ་ཏེ་དམ་བཅའ་བ་དང་བྱེ་བྲག་མེད་པའི་ཕྱིར་འདི་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ན། འོ་ན་ནི་ཕན་ཚུན་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ། གང་ལས་འདིར་གཅིག་ཁོ་ན་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་ཡིན་གྱི། གཞན་ནི་མ་ཡིན་ནོ
Chinese
如是说“不应如此说”者，最初不应作。那么应如何呢？这三种法，从关联、聚集、集合所生者，即是触，应作第五。又或者，此“以因”等，触之三因聚集，是说名为触之义。言“依于有碍之根”者，眼等能障碍自境中他色之生，故为有碍。另有说，依于有碍之根，且唯一为有碍之法之境故。言“词句”者，是说名为天授、供施等非有心之行，彼是第六之境，非其他。为彼如实显示之故，说“此是此之增上所缘”，为知称作“声”之声，除声之外无名故。言“眼识能识蓝色”者，是说能识所说之自性。言“于蓝色不识”者，是说不能以名识，眼识是无分别故。意识能以自性与名二者识，因其能执持名与名之关系。言“一者以所依而差别”者，是有碍之触，因其依于有碍之根。另有说，以所依与所缘而差别。言“二者以所缘而差别”者，是词句之触，因其增上为词句之所缘故。言“于词之自在”中，以词之门径确定词，以分别念，意识能入于色等诸义，而识之五聚则否，因其无分别故。又，于词之自在中，
English
That which is said as "should not be said thus" should not be done at first. Then what should be done? These three dharmas, that which arises from relation, gathering, and collection, that is touch, should be done as the fifth. Or, this "by cause" etc., the gathering of the three causes of touch, is the meaning of saying it is called touch. The saying "relying on the sense faculty with obstruction" means that the eyes etc. obstruct the arising of other forms in their own objects, so they are with obstruction. Others say that it is because it relies on the sense faculty with obstruction, and because it is the object of the dharma that is solely with obstruction. The saying "verbal expression" means that the names such as Devadatta and Yajnadatta are non-mental formations, and that is the object of the sixth only, not the others. For the sake of clearly showing that, it is said that "this is the predominant object of this," in order to know that the sound called "sound" has no name other than sound. The saying "eye consciousness knows blue" means that it knows the self-nature of what is to be said. The saying "does not know as blue" means that it does not know by name, because eye consciousness is non-conceptual. Mind consciousness knows by both self-nature and name, because it is able to grasp the relationship between name and named. The saying "one is differentiated by the basis" is obstructive touch, because it relies on the sense faculty with obstruction. Others say that it is differentiated by basis and object. The saying "the second is differentiated by the object" is the touch of verbal expression, because it is predominantly the object of verbal expression. In "the power of words," one ascertains words through the gateway of words, and through conceptual thought, mind consciousness enters into meanings such as form, but not the five aggregates of consciousness, because they are non-conceptual. Also, in the power of words,
Chinese
所谓“知”是指，由于对通过近示而了解名与名之间的关系非常精通，从而通过识而了知瓶子和布匹等事物。因此，唯有意的识才是假立名言。有些人说，由于依随能引发的语词而运用，所以唯有意的识才是假立名言。第二，“以相应而善加区分”是指，假立名言是意，而与此相应的觉是假立名言的觉。觉与非觉并不相应，因此这是特殊的差别。所谓“因为与受和乐相符”是指，因为受与乐相随顺，或者说，因为受能生乐。对于其他事物，也应如此表达。正如它成为可做之事或能做之事一样，同样，它也成为可体验之事，或者因为能够体验而成为可体验之事。所谓“它们是十六种触”是指，眼根聚合而产生的触等六种，以及有碍触和假立名言触两种，还有觉、非觉和他觉三种，以及害心和随顺贪著的触两种，还有成为体验乐等的三种。这样，它们总共就成了十六种。触的决断和善加分别已经讲述完毕。所谓“应当讲述受”时，如果有人问：受，即体验，难道之前没有讲述过受吗？回答说，讲述是没错，但那里是从自性的角度讲述的，而不是从善加分别的角度。而这里是为了表达从善加分别的角度进行阐述，因此没有重复的过失。正因为如此，才说了“由此产生的六种受”。这些受如果简略归纳，可以归为两种：身的和心的。正因为如此，才说了“其中五种是身的”。即使是心的，也是因为依赖于有色根，所以称为身的，因为是微尘积聚而成，并且依赖于身体，所以身的这个词语可以用于眼等根。
English
The so-called "knowing" refers to being proficient in the relationship between name and named through close demonstration, thereby understanding things like vases and cloths through consciousness. Therefore, only mental consciousness is a nominal designation. Some say that because it is used according to the power of the words that evoke it, only mental consciousness is a nominal designation. Secondly, "distinguished by correspondence" means that the nominal designation is mind, and the awareness that corresponds to it is the awareness of the nominal designation. Awareness and non-awareness are not corresponding, so this is a special distinction. The so-called "because it is in accordance with feeling and pleasure" means that because feeling follows pleasure, or because feeling generates pleasure. The same should be expressed for other things. Just as it becomes something that can be done or is able to be done, similarly, it also becomes something that can be experienced, or becomes something that can be experienced because it is able to be experienced. The so-called "these are the sixteen contacts" refers to the six contacts such as the contact arising from the aggregation of the eye, the two contacts of obstructive contact and nominal designation contact, the three of awareness, non-awareness and other awareness, the two contacts of harmful intent and following attachment, and the three of becoming experiencing pleasure and so on. Thus, all of them become sixteen. The determination and good distinction of contact have been explained. When it says "feeling should be explained," if someone asks: Feeling, that is, experience, hasn't feeling been explained before? The answer is, it is true that it has been explained, but there it was explained from the perspective of its own nature, not from the perspective of good distinction. But here it is intended to express the explanation from the perspective of good distinction, so there is no fault of repetition. Precisely for this reason, it is said that "the six feelings arising from this." If these feelings are briefly summarized, they can be classified into two types: bodily and mental. Precisely for this reason, it is said that "five of them are bodily." Even the mental ones are called bodily because they rely on the colored sense organs, because they are accumulated from minute particles, and because they rely on the body, so the word bodily can be used for the eye and other sense organs.
Chinese
“唯心所系故”中说“唯”字，是为了断除超过此的所系。身体虽然依赖于心，但并非仅仅依赖于心，因为它的所依是眼等。又，如何“感觉生于触之后”这样广为流传，是认为两者都有矛盾的提问。说分别部，是因为有些人说，由于超越了产生之法，所以是为了未来的意义。因为是相互同时产生的因，所以感觉与触是同时的，如同其他的心所生起一样。如何同时产生的二者成立为能生和所生的事物呢？能生的事物就是能生，即能够产生果。所生的事物就是所生，意思是尚未触及自身。如果是这样，能生和所生的事物对于已生和未生者成立，但对于已生者则不然，这是所思考的。对于同时产生的二者，也看到能生和所生的事物并不矛盾，提问是如何不成立的。说“因为无力”，已生且已获得自性者，不能再次产生，因此它没有产生的能力。为了显示这一点，说了“对于已生的法，没有法的能力”。“立宗和无差别”是指，以立宗所接近的意义，也以理由的词句来把握，因此与立宗没有差别。为了显示这一点，详细地说了“同时产生的二者”，因为是相互的所立和能立，所以与立宗没有差别。如果因为与立宗没有差别，所以这不是能成立的，那么就会导致相互产生，因为从这里来说，只有一个是能产生的，而另一个则不是。