Tibetan
ཀྱང་ཕུང་པོ་གཉིས་པའམ་ཕུང་པོ་གཅིག་པ་ཞེས་སེམས་སོ། །བསྟན་བཅོས་ནི་དོན་གསལ་བར་བྱེད་པས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཚོགས་སུ་འདོད་དེ། རིགས་དང་སྤྱི་ལ་སོགས་པ་མི་ལྡན་པའི་འདུ་བྱེད་ནི་དོན་གསལ་བར་བྱེད་ནུས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འདི་ཡང་ཤེས་རབ་ཀྱི་འཁོར་དུ་གྱུར་པར་སེམས་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། རིགས་ལ་སོགས་པ་དོན་ཉིད་ལ་དམིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་བཞིན་ནོ། །ཡང་ན་ཆོས་མངོན་པར་མི་འདོད་པ་ནི་དེ་ལ་དམིགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྐྱེ་བས་ཐོབ་ལ་ལ་སོགས་པའི་ཤེས་རབ་ཆོས་མངོན་པར་འདོད་དོ། །ཅི་སྟེ་ཕྱི་མ་ཕྱི་མ་ཤེས་རབ་ཀྱི་རྒྱུ་དང་ཤེས་རབ་མ་ཡིན་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འདི་ཐམས་ཅད་ཚོགས་པ་ཐ་དད་ པའི་འབྲས་བུའི་ཕྱིར་ཕྱི་མ་ཕྱི་མ་ཤེས་རབ་འཁོར་དང་བཅས་པའི་རྒྱུར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། ཤེས་རབ་མ་ཡིན་པའི་འཁོར་དུ་གྱུར་པའི་རིགས་ལ་སོགས་པ་ཆོས་མངོན་པ་ཉིད་དུ་འགལ་ལོ། །དེ་ཡང་དེའི་ཚོགས་སུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཆོས་མངོན་པ་ཞེས་བརྗོད་དེ་དེ་ལྟར་བསྟན་བཅོས་ཀྱང་ཟག་པ་མེད་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཚོགས་སུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཆོས་མངོན་བ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །ཇི་ལྟར་སྐྱེ་བས་ཐོབ་པའི་ཤེས་རབ་མེད་པར་ཡེ་ཤེས་ལ་འཇུག་པ་ལ་སོགས་པ་ཚིག་གི་རྣམ་པར་འདོན་མི་ནུས་པས་དངོས་སམ་བརྒྱུད་པའི་སྒོ་ནས་ཟག་པ་མེད་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཚོགས་སུ་འགྱུར་བས་ཐོབ་པ་ཆོས་མངོན་བར་འདོད་པ་དེ་བཞིན་དུ་བསྟན་བཅོས་ཀྱང་དོན་གསལ་བར་བྱེད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དངོས་སམ་བརྒྱུད་པའི་སྒོ་ནས་ཐོས་བ་ལས་བྱུང་བ་ལ་སོགས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཚོགས་སུ་གྱུར་བས་ཆོས་མངོན་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཇི་ལྟར་ཡང་གང་ཁོ་ན་ཟག་པ་མེད་པའི་ཤེས་རབ་དང་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་ཚོགས་སུ་གྱུར་པ་དེ་ཁོ་ན་ཆོས་མངོན་པ་ཉིད་དང་གང་ཁོ་ན་སྐྱེ་བས་ཐོབ་པ་ལ་སོགས་པའི་ཤེས་རབ་དངོས་སམ་བརྒྱུད་པས་ཟག་པ་མེད་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་པོའི་ཚོགས་སུ་གྱུར་པ་ཁོ་ན་ཆོས་མངོན་པ་ཡིན་གྱི་གཞན་ནི་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དོ། །དེ་ལྟར་ན་འོ་ན་མདོ་སྡེ་ལ་སོགས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་གསུང་གི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཟག་པ་མེད་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཚོགས་སུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཆོས་མངོན་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། དེ་ནི་དེ་ལྟ་ཡིན་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་མདོ་སྡེ་ནི་ཕལ་ཆེར་གདུལ་བྱའི་བསམ་པ་ལ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པ་ཡིན་ཞིང་འདུལ་བ་ནི་བྱུང་བས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ཡིན་ལ། ཆོས་མངོན་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་པས་དེ་ཁོ་ན་ལ་ཆོས་མངོན་པ་ཞེས་མིང་དུ་ཆགས་སོ། །
Chinese
也认为是二蕴或一蕴。论著能明了意义，故认为是智慧之聚。不具足种姓和总相等法的行，不能明了意义。如果问：这难道不认为是智慧之轮吗？种姓等并非以意义本身为对境，如同心和心所。或者说，不承认阿毗达磨是因为它没有对境的缘故。生得慧等智慧承许为阿毗达磨。如果说，因为后者是智慧之因和非智慧之因，所以这一切都是异类果的缘故，后者就成为智慧及其眷属之因了吗？成为非智慧之眷属的种姓等，与阿毗达磨自相矛盾。又因为是它的眷属，所以称为阿毗达磨，如是论著也因为是无漏智慧之聚，所以称为阿毗达磨。如若没有生得慧，就不能以词语的形式表达进入智慧等，因此通过直接或间接的方式成为无漏智慧之聚，所以承许获得为阿毗达磨，同样，论著也因为能明了意义，所以通过直接或间接的方式成为闻所生等智慧之聚，所以称为阿毗达磨。无论如何，凡是成为无漏智慧和论著之聚的，那才是阿毗达磨本身，凡是生得慧等智慧，通过直接或间接的方式成为无漏智慧的增上之聚的，那才是阿毗达磨，其他的则不是。这样一来，如果说，那么经部等如来的一切语态，因为成为无漏智慧之聚的缘故，就成为阿毗达磨本身了吗？虽然是这样，但是经部大多是明显倾向于所化众生的意乐，律藏是通过发生而完全区分的，而阿毗达磨仅仅是明显倾向于法的体相，因此唯独它才被命名为阿毗达磨。
English
It is also considered as two aggregates or one aggregate. Treatises clarify the meaning, so they are considered as collections of wisdom. Actions that do not possess lineage and generality, etc., cannot clarify the meaning. If asked, is this not considered a wheel of wisdom? Lineage, etc., do not take meaning itself as their object, just like mind and mental factors. Alternatively, not accepting Abhidharma is because it has no object. Wisdom such as innate wisdom is accepted as Abhidharma. If it is said that because the latter is the cause of wisdom and the cause of non-wisdom, therefore all of these are the cause of wisdom and its retinue because of the different fruits of the groups? Lineage, etc., which have become retinues of non-wisdom, contradict Abhidharma itself. Moreover, because it has become its retinue, it is called Abhidharma, and in this way, treatises are also called Abhidharma because they have become a collection of uncontaminated wisdom. Just as without innate wisdom, one cannot express entering wisdom, etc., in the form of words, therefore, through direct or indirect means, it becomes a collection of uncontaminated wisdom, so it is accepted that attainment is Abhidharma. Similarly, treatises are also called Abhidharma because they clarify the meaning, so through direct or indirect means, they become a collection of wisdom arising from hearing, etc. In any case, whatever becomes a collection of uncontaminated wisdom and treatises, that alone is Abhidharma itself, and whatever wisdom, such as innate wisdom, becomes a collection of the power of uncontaminated wisdom through direct or indirect means, that alone is Abhidharma, and others are not. In that case, if it is said that then all the forms of speech of the Tathagata, such as the Sutras, become Abhidharma itself because they have become a collection of uncontaminated wisdom? Although it is so, however, the Sutras mostly tend to be manifestly directed towards the inclinations of the beings to be tamed, the Vinaya is completely distinguished by occurrence, and the Abhidharma is only manifestly directed towards the characteristics of the Dharma, therefore only it is named Abhidharma.