Tibetan
གསང་བ་བཤད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཕལ་ཆེར་ནི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་སྡེ་སྣོད་བཤད་པ་གང་ཡིན་པའོ། །རྣམ་པར་ཕྱེ་བ་བཤད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཕལ་ཆེར་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་སྡེ་སྣོད་བཤད་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ལན་བཏབ་པའི་དངོས་པོ་བཤད་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་མདོ་བཞི་པོ་དག་བཤད་པ་འདི་ལྟ་སྟེ། འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་མི་རྟག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་ཞི་བའོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དང༌། དེ་ལྟ་བུ་དང་མཐུན་པ་དག་བཤད་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ལན་མི་གདབ་པའི་དངོས་པོ་བཤད་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་རྟག་གམ་ཞེས་དྲིས་ནས་དེ་ནི་བདག་གིས་ལན་མ་བཏབ་པོ་ཞེས་སྨྲ་ཞིང་ལན་འདེབས་པར་མི་བྱེད་པ་དང༌། དེ་བཞིན་འོངས་པ་ཤི་ཕན་ཆད་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནམ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ལན་མི་གདབ་པའི་དངོས་པོ་བཅུ་བཞིར་དྲིས་ན་དེ་ནི་བདག་གིས་ལན་བཏབ་པོ་ཞེས་སྨྲ་ཞིང་ལན་འདེབས་པར་མི་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པའོ། །དེ་ལ་ལན་མི་འདེབས་པའི་དངོས་པོ་བཤད་པ་ནི་རྒྱུ་རྣམ་པ་བཞིས་རིག་པར་བྱ་སྟེ། མེད་པའི་ཕྱིར་ལན་མི་གདབ་པ་ཡང་ཡོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཅི་བདག་ཕུང་པོ་རྣམས་དང་གཞན་ནམ་གཞན་མ་ཡིན་ནམ་རྟག་གམ་མི་རྟག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །དོན་དང་མི་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ལན་མི་འདེབས་པ་ཡང་ཡོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཤིང་ཤ་བའི་ལོ་མའི་དཔེའི་མདོ་ལས། ངས་ནི་ འདི་སྙེད་ཅིག་མངོན་པར་རྟོགས་པར་ཐུགས་སུ་ཆུད་ཀྱང་མ་བསྟན་ཏེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཆོས་དེ་དག་དོན་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཇི་སྐད་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཟག་པའི་ཕྱིར་ལན་མི་འདེབས་པ་ཡང་ཡོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། བདག་ཡོད་དམ་ཞེས་འདྲེན་ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་བདག་ཏུ་འཛིན་པར་གྱུར་ཏམ། ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་དོན་གཞན་དུ་གྱུར་པ་ཡོད་པ་འཛིན་ན་མི་རུང་བས་ལན་མི་འདེབས་པ་དང༌། བདག་མེད་དམ་ཞེས་འདྲི་ན་སྐྱེས་བུའི་ཐ་སྙད་ལ་སྐུར་བ་འདེབས་སམ་འཛིན་པར་གྱུར་ན་མི་རུང་བས་ལན་མི་འདེབས་པ་དང༌། དེ་བཞིན་དུ་དེ་བཞིན་འོངས་པ་ཤི་ཕན་ཆད་ཡོད་དམ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་ཡོད་པའང་མ་ཡིན་མེད་པའང་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་འདྲི་ན་ཟབ་པའི་ཕྱིར་ལན་མི་འདེབས་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་གཞག་པ་ལས་ལན་མི་འདེབས་པ་ཡང་ཡོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་དེ་དག་ལན་གཞན་ནམ་གཞན་མ་ཡིན་ཞེས་འདྲི་ན། ལན་མི་འདེབས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ་འདི་ལྟར་མཚན་ཉིད་དེ་ནི་གཞན་པ་ཉིད་ཀྱང་མ་ཡིན་གཞན་པ་མ་ཡིན་པར་རྣམ་པར་གནས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་ཡང་ལན་མི་གདབ་པའི་དངོས་པོ་བཤད་པ་ནི་རྒྱུ་རྣམ་པ་བཞིས་རིག་པར་བྱ་སྟེ། མུ་སྟེགས་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་བཤད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང༌། ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང༌། དོན་དང་མི་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དང༌། རྩོད་པའི་གཞིའི་གནས་སུ་གྱུར་པ་འབའ་ཞིག་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །མཐའ་གཉིས་རྣམ་པར་སྤངས་པ་གང་ཞེ་ན། དེར་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་དྲུག་ཏུ་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ། ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་ལ་སྒྲོ་འདོགས་པའི་མཐའ་རྣམ་པར་སྤང་བ་དང༌། ཡོད་པ་ལ་སྐུལ་པ་འདེབས་པའི་མཐའ་རྣམ་པར་སྤང་བ་དང༌། རྟག་པར་འཛིན་པའི་མཐའ་རྣམ་པར་སྤང་བ་དང༌། ཆད་པར་འཛིན་པའི་མཐའ་རྣམ་པར་སྤང་པ་དང༌། འདོད་པའི་བསོད་ནམས་ལ་སྦྱོར་བའི་མཐའ་རྣམ་པར་སྤང་བ་དང༌། བདག་ཉིད་ངལ་བར་སྦྱོར་བའི་མཐའ་རྣམ་པར་སྤང་བའོ། །བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་གང་ཞེ་ན། མདོར་བསྡུ་ན་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་དྲུག་སྟེ། བདག་ལ་སེམས་པ་དང༌། སེམས་ཅན་ལ་སེམས་པ་དང༌། འཇིག་རྟེན་ལ་སེམས་པ་དང༌། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལ་སེམས་པ་དང༌། བསམ་གཏན་ པ་རྣམས་ཀྱི་བསམ་གཏན་པའི་ཡུལ་དང༌། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡུལ་ལོ། །དེ་ལ་བདག་ལ་སེམས་པ་དང༌། སེམས་ཅན་ལ་སེམས་པ་དང༌། འཇིག་རྟེན་ལ་སེམས་པ་ནི་ལྟ་བ་ལ་བརྟེན་ན་ནི་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་དག་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་བདག་ལ་སེམས་པ་ནི་འདི་ལྟར་འདི་ན་ལ་ལ་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་འདི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ་ཅི་བདག་འདས་པའི་དུས་ན་བྱུང་བར་གྱུར་ཏམ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པར་སེམས་པའོ། །སེམས་ཅན་ལ་ངེས་པ་ནི་འདི་ལྟར་འདི་ན་ལ་ལ་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་འདི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ། སེམས་ཅན་གང་ལས་བྱུང་སེམས་ཅན་བྱེད་པ་པོ་སུ་ཡིན་སེམས་ཅན་གང་གི་བར་དུ་འགྲོ་སེམས་ཅན་གང་གི་བར་དུ་འགག་པར་འགྱུར་སྙམ་དུ་སེམས་པའོ། །འཇིག་རྟེན་ལ་སེམས་པ་ནི་འདི་ལྟར་འདི་ན་ལ་ལ་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་འདི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ། འཇིག་རྟེན་རྟག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པར་སེམས་པའོ། །ཡང་དེ་དག་ནི་ཆོས་ཉིད་ལས་བརྩམས་ནས་ཀྱང་འདི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ། བདག་གི་ཆོས་ཉིད་དང་སེམས་ཅན་གྱི་ཆོས་ཉིད་དང་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཆོས་ཉིད་འདི་ཅི་ལས་དེ་ལྟར་བྱུང་སྙམ་དུ་བསམ་ཞིང་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་རིགས་པ་ཁོ་ནས་མི་འཇུག་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཡང་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་གནས་ལ་སེམས་པ་ཞེས་བྱའོ། །སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལ་སེམས་པ་ནི་རྣམ་པ་བཞིས་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་ཡིན་ཏེ། གནས་དང༌། དངོས་པོ་དང༌། རྒྱུ་དང༌། རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སོ། །བསམ་གཏན་པ་རྣམས་ཀྱི་བསམ་གཏན་པའི་ཡུལ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་བཞིན་ཉིད་ཟབ་པའི་དོན་དང་དབང་སྒྱུར་བ་དང་ཟག་པ་ཟད་པའི་དབྱིངས་ཡང་དག་པར་འགྲུབ་པས་སོ། །སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡུལ་ནི་རྣམ་པ་ལྔས་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་ཡིན་ཏེ། ཇི་སྐད་བསྟན་པ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་ཉིད་དང༌། གཞན་གཉིས་ཏེ་སྒྲིབ་པ་མེད་པ་དང༌། སེམས་ཅན་གྱི་དོན་གྱི་བྱ་བ་མཛད་པས་སོ། །དགོངས་པ་གང་ཞེ་ན། མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་སྟེ། ཡང་དག་པར་སྟོན་པའི་དགོངས་པ་དང༌། འདུན་པ་བཟློག་པའི་དགོངས་པ་དང༌། ཡང་དག་པར་འཛིན་དུ་འཇུག་ པའི་དགོངས་པ་དང་ཡང་དག་པར་གཟེངས་བསྟོད་པའི་དགོངས་པ་དང་ཡང་དག་པར་རབ་ཏུ་དགའ་བར་མཛད་པའི་དགོངས་པ་དང༌། གཟུད་པའི་དགོངས་པ་དང༌། ཐེ་ཚོམ་གཅད་པའི་དགོངས་པ་དང༌། ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱ་བའི་དགོངས་པ་དང༌། ཏིང་ངེ་འཛིན་དུ་བྱ་བའི་དགོངས་པ་དང༌། རྣམ་པར་གྲོལ་བར་བྱ་བའི་དགོངས་པ་དང༌། དོན་གཞན་དང་འབྲེལ་བའི་དགོངས་པ་དང༌། རྟོགས་པར་བྱེད་པ་རྣམས་ལ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པའི་དགོངས་པ་དང༌། མཆོག་ཏུ་དགའ་བ་བསྐྱེད་པའི་དགོངས་པ་དང༌། སྨྲ་བ་པོ་ལ་ཉན་པ་རྣམས་རིན་པོ་ཆེར་བསྐྱེད་པའི་དགོངས་པ་དང༌། ཆོས་ཀྱི་ཚུལ་འཇུག་པའི་དགོངས་པ་དང༌། དགེ་བ་མང་བར་བྱ་བའི་དགོངས་པ་དང༌། མཚན་མ་ཐམས་ཅད་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་དགོངས་པའོ། །དེ་ལ་མཐའ་གཉིས་སྤང་བའི་ཚུལ་གྱིས་དེ་ཁོ་ནའི་དོན་གྱི་ཚུལ་ཁོང་དུ་ཆུད་ན་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་དོན་ཐོབ་པའོ། །དེ་ཁོ་ནའི་དོན་གྱི་ཚུལ་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་སྐྱོན་མེད་པ་ལ་འཇུག་པ་ནི་རྣམ་པར་ལྔར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། འདོད་ཆགས་དང་མ་བྲལ་བའི་སྐྱོན་མེད་པ་ལ་འཇུག་པ་དང༌། འདོད་ཆགས་དང་ཤེས་ཆེར་བྲལ་བའི་སྐྱོན་མེད་པ་ལ་འཇུག་པ་དང༌། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་སྐྱོན་མེད་པ་ལ་འཇུག་པ་དང༌། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐྱོན་མེད་པ་ལ་འཇུག་པ་དང༌། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྐྱོན་མེད་པ་ལ་འཇུག་པའོ། །ཐོབ་པར་བྱ་བའི་དོན་ཐོབ་ན་དེ་ལས་གཞན་པའི་ཐོབ་བའི་ཚུལ་ཡང་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་ཚུལ་གྱིས་དེ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། །བཤད་པའི་ཚུལ་ཐམས་ཅད་ནི་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ཀྱི་དགོངས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཅི་རིགས་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་འགྱུར་རོ། །འཇུག་པ་ནི་དུས་གསུམ་དང་འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་གསུམ་དང་རྐྱེན་བཞི་པོ་དག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་དུ་འཇུག་པ་དང་ཇི་ལྟར་འཇུག་པ་དང་གང་གིས་འཇུག་པ་བསྟན
Chinese
秘密的解释是这样的：大部分是声闻乘的律藏的解释。分别的解释是这样的：大部分是大乘的律藏的解释。回答的实事解释是解释四法经，即从“一切有为法皆是无常”到“涅槃是寂静”之间，以及与此相似的解释。不回答的实事解释是，如果有人问“世界是常吗？”，回答说“我没有回答”，并且不作回答。同样，如果问“如来死后存在吗？”，直到“既非存在也非不存在”这十四个不回答的问题，都回答说“我没有回答”，并且不作回答。其中，解释不回答的实事可以通过四种原因来理解：因为不存在而不回答也是有的，例如，问“我与蕴不同还是不同？是常还是无常？”等等。因为不符合意义而不回答也是有的，例如，《树叶譬喻经》中说：“我虽然证悟了这么多，但没有开示，为什么呢？因为这些法不符合意义。”因为有漏而不回答也是有的，例如，如果问“有我吗？”，就会执著蕴为我；如果执著蕴之外有其他的我，那是不允许的，所以不回答。如果问“没有我吗？”，就会诽谤士夫的名称，如果执著，那是不允许的，所以不回答。同样，如果问“如来死后存在吗？”，直到“既非存在也非不存在”，因为深奥而不回答。在如实性的体性安立中，也有不回答的，例如，如果问“这些法是其他的还是非其他的？”，就不回答，因为体性既不是其他的，也不是非其他的。另外，解释不回答的实事的原因是
English
The explanation of the secret is like this: mostly it is the explanation of the Vinaya Pitaka of the Hearers. The explanation of the distinctions is like this: mostly it is the explanation of the Mahayana Pitaka. The explanation of the answered matter is the explanation of the four Dharma Sutras, that is, from "all conditioned phenomena are impermanent" to "Nirvana is peace," and the explanation of things similar to that. The explanation of the unanswered matter is that if asked, "Is the world eternal?" one says, "I have not answered," and does not answer. Similarly, if asked, "Does the Tathagata exist after death?" up to "neither exists nor does not exist," these fourteen unanswered questions, one says, "I have not answered," and does not answer. Among them, the explanation of the unanswered matter can be understood through four reasons: because of non-existence, there is also non-answering, for example, asking, "Am I other than the aggregates or not other? Am I permanent or impermanent?" and so on. Because of not conforming to the meaning, there is also non-answering, for example, in the Sutra of the Simile of the Leaves of the Shisha Tree, it says, "Although I have realized so much, I have not taught it. Why? Because those dharmas do not conform to the meaning." Because of defilements, there is also non-answering, for example, if asked, "Is there a self?" one becomes attached to the aggregates as the self; if one holds that there is a self other than the aggregates, that is not permissible, so one does not answer. If asked, "Is there no self?" one slanders the designation of a person, and if one clings to it, that is not permissible, so one does not answer. Similarly, if asked, "Does the Tathagata exist after death?" up to "neither exists nor does not exist," it is like not answering because of profundity. In the establishment of the nature of Suchness, there is also non-answering, for example, if asked, "Are these dharmas other or not other?" one does not answer, because the nature is neither other nor not other. Furthermore, the reason for explaining the unanswered matter is
Chinese
应当以四种方式来理解：因为是外道徒所说的缘故，因为不合乎正理的缘故，因为不符合意义的缘故，以及因为仅仅是争论的根源的缘故。什么是完全舍弃两种边见呢？在此，简而言之，应当从六个方面来观察：完全舍弃对不存在的事物妄加臆测的边见，完全舍弃对存在的事物加以贬低的边见，完全舍弃执著常有的边见，完全舍弃执著断灭的边见，完全舍弃与欲望的福德相结合的边见，以及完全舍弃使自身疲惫的边见。什么是不可以思议的呢？简而言之，有六种不可思议的事物：对自我的思虑，对众生的思虑，对世界的思虑，对众生之业的异熟的思虑，禅定者的禅定之境，以及诸佛的佛境。其中，对自我的思虑，对众生的思虑，以及对世界的思虑，如果依赖于见解，那么就是不可思议的。其中，对自我的思虑是这样的：在此，有些人依赖于坏聚见，心中思虑，例如“难道我在过去世曾经存在过吗？”等等。对众生的确定是这样的：在此，有些人依赖于坏聚见，心中思虑：“众生从何而来？众生的作者是谁？众生走向何处？众生将在何处灭亡？”等等。对世界的思虑是这样的：在此，有些人依赖于坏聚见，心中思虑：“世界是常有的”等等。此外，他们也从法性出发，心中思虑：“我的法性、众生的法性以及世界的法性，这一切是从何而来的？”他们仅仅通过法性的推理是无法理解的。因此，这也称为对不可思议之处的思虑。对众生之业的异熟的思虑，从四个方面来说是不可思议的：处所、事物、原因和异熟。
English
It should be understood in four ways: because it is spoken by non-Buddhists, because it is not in accordance with reason, because it does not conform to meaning, and because it is merely the source of contention. What is the complete abandonment of two extremes? Here, in brief, it should be viewed from six aspects: completely abandoning the extreme of falsely imputing to non-existent things, completely abandoning the extreme of denigrating existent things, completely abandoning the extreme of clinging to permanence, completely abandoning the extreme of clinging to annihilation, completely abandoning the extreme of associating with the merit of desire, and completely abandoning the extreme of exhausting oneself. What is inconceivable? In brief, there are six inconceivable things: thinking about the self, thinking about sentient beings, thinking about the world, thinking about the ripening of the karma of sentient beings, the object of meditation of meditators, and the realm of the Buddhas. Among these, thinking about the self, thinking about sentient beings, and thinking about the world are inconceivable if they rely on views. Among these, thinking about the self is like this: here, some people rely on the view of the aggregates of decay and think in their minds, for example, "Did I exist in the past?" and so on. The ascertainment of sentient beings is like this: here, some people rely on the view of the aggregates of decay and think in their minds: "From where do sentient beings come? Who is the creator of sentient beings? Where do sentient beings go? Where will sentient beings cease?" and so on. Thinking about the world is like this: here, some people rely on the view of the aggregates of decay and think in their minds: "The world is permanent," and so on. Furthermore, they also start from the nature of phenomena and think in their minds: "From where did this nature of myself, the nature of sentient beings, and the nature of the world come from?" They cannot understand it merely through the reasoning of the nature of phenomena. Therefore, this is also called thinking about the inconceivable place. Thinking about the ripening of the karma of sentient beings is inconceivable in four aspects: place, thing, cause, and ripening.
Chinese
禅定者们的禅定之境，以三种方式不可思议，即由于如是甚深之义、自在和漏尽之界得以真实成就。诸佛之佛境，以五种方式不可思议，即如所说之三种方式，另有二者，即无有障碍和成办有情之义利事业。何为密意？简而言之，有十六种，即真实显示的密意、遣除意愿的密意、真实使之趣入的密意、真实赞叹的密意、真实令极喜悦的密意、调伏的密意、断除疑惑的密意、令完全成熟的密意、令入三摩地的密意、令解脱的密意、与他义相关的密意、对于能领悟者无有罪过的密意、生起胜妙欢喜的密意、视听闻者如珍宝的密意、趣入佛法之道的密意、增广善根的密意、胜伏一切相的密意。其中，以舍弃二边的途径，通达唯此之义的道理，则能获得所应获得之义。以通达唯此之义的道理而趣入无过患，应知有五种方式，即趣入于未离贪欲之无过患，趣入于贪欲与大慧分离之无过患，趣入于已离贪欲之无过患，趣入于独觉之无过患，趣入于菩萨之无过患。若获得所应获得之义，则从彼之外的获得之理，亦应以不可思议之理通达之。所有宣说之理，皆应以诸佛世尊之密意之理，如其所应地通达之。趣入即三时、有为法之三相和四缘，所谓“趣入何处、如何趣入、以何趣入”，即是显示。