Tibetan
་བྱ་བ་དང་སྦྲིད་པ་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་སྣ་ནད་ལ་ནི་སྣ་སྨན་རྣོན་པོའི་ཕྱེ་མ་བུད་པར་བྱའོ། །བཅའ་སྒ་རུ་རྟ་པི་པི་ལིང༌། །རྒུན་འབྲུ་བྱི་དང་གའི་ལྡེ་གུ། །མར་རམ་ཏིལ་མར་བཅས་བསྐོལ་བའི། །སྣ་སྨན་སྦྲིད་པ་རྣགས་པ་སེལ། །ཞེས་བྱ་བ་ལ། བཅའ་སྒ་ལ་སོགས་པའི་ལྡེ་གུ་དང༌། མར་རམ་ཏིལ་མར་བསྐོལ་བའི་སྣ་སྨན་བཏང་ན་སྦྲིད་པ་དང་རྣགས་པ་སེལ་བར་བྱེད་དོ། །སྣ་སྐམ་པ་ལ་བ་ལའི་མར། །བཏུང་སོགས་ཤ་ཁུར་སྦྱར་བ་བཟའ། །སྣུམ་གྱི་དུད་པ་དུགས་ཀྱིས་གསོ། །ཞེས་བྱ་བ་ལ། སྣ་སྐམས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་སྣ་ནད་ལ་ནི་བ་ལའི་ཏིལ་མར་རླུང་ནད་གསོ་བའི་སྐབས་སུ་བཤད་པ་བཏུང་བ་དང་སྣ་ནས་གཏང་བ་ལ་སོགས་པ་བྱ་བ་དང༌། དེ་བཞིན་དུ་ཤ་ཁུ་དང་སྦྱར་བའི་ཁ་ཟས་བཟའ་བ་དང༌། སྣུམ་གྱི་དུད་པ་བརྔུབ་པ་དང༌། དུགས་བྱ་བས་གསོ་བར་བྱའོ། །སྣ་རྒྱས་ལ་ཡང་ཆོ་ག་འདིའོ། །ཞེས་བྱ་བ་ལ། སྣ་རྒྱས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་སྣ་ནད་ལ་ཡང་སྣ་སྐམས་པའི་གསོ་བ་འདི་ཉིད་སྦྱར་བར་བྱའོ། །སྣ་རྣགས་ འབར་ལ་མཁྲིས་འཇོམས་སྨན། །ཆུ་འཛག་སྣ་སྨན་སོགས་རྣོས་བྱ། །ཞེས་བྱ་བ་ལ། སྣ་རྣགས་པ་དང་སྣ་འབར་བ་སྙམ་དུ་སེམས་པའི་སྣ་ནད་གཉིས་ལ་ནི་མཁྲིས་པ་འཇོམས་པའི་སྨན་བསྟེན་ཅིང༌། ཕན་ཚུན་ནས་ཆུ་འཛག་པའི་སྣ་ནད་ལ་ནི་སྣ་སྨན་དང་མཁུར་བ་བཀང་བ་ལ་སོགས་པ་རྣོན་པོས་བྱའོ། །རྣག་ཅན་ལ་ནི་བད་ཀན་གྱི། །གསོ་བ་དང་ནི་འདྲ་བར་བྱའོ། །ཞེས་བྱ་བ་ལ། སྣ་ནད་རྣག་ཅན་དང་སྣ་ནད་ཆམ་པ་ལ་ནི་བད་ཀན་གྱི་ཆམ་པ་དང་འདྲ་བར་གསོ་བར་བྱའོ། །རྒྱ་སྐྱེགས་དང་ནི་ཀ་རཉྫ། །ན་ལེ་ཤམ་དང་བྱི་དང་ག །ཤིང་ཀུན་བུ་རམ་པི་པི་ལིང༌། ལུག་ཐུག་གཅིན་སྦྱར་སྣ་སྨན་ནི། །སློན་བྱས་འོག་ཏུ་གཏང་བར་བ། །ཞེས་བྱ་བ་ལ། སྣ་ནད་རྣག་ཅན་དང་ཆམ་པ་ལ་ནི་སློན་སྨན་བཏང་ནས་རྒྱ་སྐྱེགས་ལ་སོགས་པ་ལུག་གི་གཅིན་དང་སྦྱར་བའི་སྣ་སྨན་གཏང་བར་བྱའོ། །ཤི་ཀྲུ་དན་ད་བྲི་ཧ་ཏི། །ཚ་བ་གསུམ་དང་ལྕེ་མྱོང་ཚ། །བྱེའུ་རུག་པ་དང་བྱི་དང་ག །ཏིལ་མར་བསྐོལ་བའི་སྣ་སྨན་ཡང༌། །བཏང་ན་མཆོག་ཏུ་ཕན་པ་ཡིན། །ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཤི་ཀྲུ་ཞེས་བྱ་བ་ན་ལེ་ཤམ་དཀར་པོ་དང༌། དན་ད་དང་བྲི་ཧ་ཏིའི་ས་བོན་ཚ་བ་གསུམ་ལ་སོགས་པ་དང་བཅས་པའི་ཏིལ་མར་དང་བསྐོལ་བའི་སྣ་སྨན་ནི་སྣ་ནད་རྣག་ཅན་དང་ཆམ་པ་ལ་མཆོག་ཏུ་ཕན་པ་ཡིན་ནོ། །རྣག་དང་ཁྲག་ཅན་སར་པ་ནི། །ཁྲག་གི་ཆམ་པ་ལྟ་བུར་གསོ། །ཞེས་བྱ་བ་ལ། རྣག་དང་ཁྲག་ཅན་གྱི་སྣ་ནད་སར་པ་སྐྱེས་མ་ཐག་པ་ལ་ནི་ཁྲག་ལས་གྱུར་པའི་ཆམ་པ་ལྟར་གསོ་བར་བྱའོ
Chinese
对于名为“产生麻木和迟钝”的鼻病，应使用锋利的鼻药粉末。甘松香、阿魏、荜茇，葡萄、诃子和姜黄，用酥油或芝麻油煎煮的鼻药，能消除麻木和迟钝。对于此，如果使用甘松香等的姜黄，以及用酥油或芝麻油煎煮的鼻药，则能消除麻木和迟钝。对于鼻干燥，使用巴拉的酥油，饮用等，食用与肉汤混合的食物，用油烟熏蒸，用热敷疗法治疗。对于此，对于名为鼻干燥的鼻病，应如治疗风病时所说的，使用巴拉的芝麻油，进行饮用和从鼻孔滴入等治疗。同样，食用与肉汤混合的食物，吸入油烟，并用热敷疗法进行治疗。对于鼻肿大，也采用此方法。对于此，对于名为鼻肿大的鼻病，也应采用与治疗鼻干燥相同的方法。对于鼻塞 发热，使用抑制胆汁的药物，对于流鼻涕，使用锋利的鼻药等。对于此，对于鼻塞和感觉鼻发热的两种鼻病，应服用抑制胆汁的药物。对于从鼻孔流水的鼻病，应使用锋利的鼻药和填塞鼻腔等方法。对于化脓，应与治疗黏液的 方法相同。对于此，对于鼻腔化脓和鼻感冒，应像治疗黏液感冒一样进行治疗。莪术和卡朗扎，白花百合和诃子，苦楝、红糖、荜茇，与羊尿混合的鼻药，先催吐后再使用。对于此，对于鼻腔化脓和感冒，应先使用催吐药，然后使用与羊尿混合的莪术等鼻药。湿俱檀陀、布里哈蒂，三辣和舌舔盐，雀儿卧果和诃子，用芝麻油煎煮的鼻药，如果使用，则非常有效。对于此，湿俱，即白花百合，檀陀和布里哈蒂的种子，以及包括三辣等的用芝麻油煎煮的鼻药，对于鼻腔化脓和感冒非常有效。对于化脓和出血的新生萨尔帕鼻病，应像治疗血性感冒一样治疗。对于此，对于化脓和出血的新生萨尔帕鼻病，应像治疗由血液引起的感冒一样进行治疗。
English
For the nasal disease called "causing numbness and dullness," a sharp nasal medicine powder should be applied. Costus, asafoetida, long pepper, grapes, myrobalan, and turmeric, nasal medicine boiled with ghee or sesame oil, eliminates numbness and dullness. Regarding this, if turmeric such as Costus is used, and nasal medicine boiled with ghee or sesame oil is administered, it will eliminate numbness and dullness. For nasal dryness, use Bala's ghee, drink etc., eat food mixed with meat broth, fumigate with oil smoke, and treat with fomentation. Regarding this, for the nasal disease called nasal dryness, Bala's sesame oil, as described in the context of treating wind diseases, should be used for drinking and administering from the nose, etc. Similarly, eat food mixed with meat broth, inhale oil smoke, and treat with fomentation. For nasal swelling, also use this method. Regarding this, for the nasal disease called nasal swelling, the same treatment as for nasal dryness should be applied. For nasal congestion and burning, use medicines that suppress bile. For runny nose, use sharp nasal medicines, etc. Regarding this, for the two nasal diseases of nasal congestion and the feeling of nasal burning, medicines that suppress bile should be taken. For the nasal disease of water dripping from the nose, sharp nasal medicines and filling the nostrils, etc., should be used. For suppuration, it should be treated the same as treating mucus. Regarding this, for nasal suppuration and nasal cold, it should be treated like a mucus cold. Curcuma zedoaria and karanja, white lily and myrobalan, neem, jaggery, long pepper, nasal medicine mixed with sheep urine, should be administered after emesis. Regarding this, for nasal suppuration and cold, emetic medicine should be used first, and then nasal medicine such as Curcuma zedoaria mixed with sheep urine should be administered. Shiku dantada, Brihati, three hot spices and tongue-licking salt, sparrow droppings and myrobalan, nasal medicine boiled with sesame oil, if used, is very effective. Regarding this, Shiku, which is white lily, the seeds of Dantada and Brihati, and nasal medicine boiled with sesame oil, including the three hot spices, etc., is very effective for nasal suppuration and cold. For newly formed Sarpa nasal disease with pus and blood, it should be treated like a blood-related cold. Regarding this, for newly formed Sarpa nasal disease with pus and blood, it should be treated like a cold caused by blood.
Tibetan
། །ཤིན་ཏུ་འཕེལ་ལ་རྨ་འཁྱིམས་ལྟར། །ཞེས་བྱ་བ་ལ། རྣག་དང་ཁྲག་ཤིན་ཏུ་འཕེལ་བ་ལ་ནི་རྨ་འཁྱིམས་པ་ལྟར་གསོ་བར་བྱའོ། །འབྲུམ་བུ་རྨེན་བུ་ཚ་བ་ལ། །དན་ཏི་དུར་བྱིད་ལྕེ་མྱོང་ཚ། །ལྡོང་རོས་དང་ནི་པི་པི་ལིང༌། །ཙི་ཏྲ་ཀ་ཡི་ལྡེ་གུ་ནི། །མར་དང་སྦྲང་རྩིར་སྦྱར་བ་ཡི། །རེང་བུ་སྣར་ནི་གཞུག་པར་བྱ། །ཞེས་བྱ་བ་ལ། སྣའི་འབྲུམ་བུ་དང་རྨེན་བུ་ཚ་བར་གྱུར་པ་ལ་ནི་དན་ཏི་ལ་སོགས་པའི་ལྡེ་གུ་མར་དང་སྦྲང་རྩི་དང་སྦྱར་བའི་རེང་བུ་སྣར་གཞུག་པར་བྱའོ། །ཤི་ཀྲུ་ལ་སོགས་སྣ་སྨན་ཡང༌། །རྣག་ཅན་གསོ་བའི་སྐབས་སུ་བཤད། །ཅེས་བྱ་བ་ལ། འབྲུམ་བུ་རྨེན་བུའི་སྣ་ནད་འདི་ལ་ནི། །ཤི་ཀྲུ་ལ་སོགས་པའི་ སྣ་སྨན་ཡང་ཕན་པ་ཡིན་ནོ། །ཡན་ལག་བརྒྱད་པའི་སྙིང་པོའི་རྣམ་པར་འགྲེལ་པ་ཚིག་གི་དོན་གྱི་ཟླ་ཟེར་ཞེས་བྱ་བ་སློབ་དཔོན་ཟླ་བ་ལ་དགའ་བས་ངེས་པར་སྦྱར་བ་ལས། ཕྱི་མའི་གནས་ཀྱི་ལེའུ་ཉི་ཤུ་པའི་རྣམ་པར་འགྲེལ་པའོ།། །།དེ་ནས་ཁ་ནད་ཀྱི་དམིགས་ཤེས་པ་བཤད་པར་བྱའོ། །ཞེས་བྱ་བ་ལ། སྟོད་ཀྱི་ཡན་ལག་ཡིན་པའི་ཕྱིར། །གོ་རིམས་ཀྱིས་ན་ཁ་ནད་ཀྱི་ནད་གཞི་དང་རྒྱུ་ལ་སོགས་པ་བསྟེན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ལེའུ་འདི་བརྩམས་པ་ཡིན་ནོ། །ཉ་དང་མ་ཧེ་ཕག་གི་ནི། །ཤ་དང་ལ་ཕུག་རྗེན་པ་དང༌། །མ་ཤའི་སྲན་ཚོད་འོ་མ་ཞོ། །ཚ་དང་བུ་རམ་ཤིང་ཀུན་དང༌། །བུར་བྲན་ཁ་སྦུབ་ཉལ་བསྟེན་དང༌། །སོ་ཤིང་གིས་སྣད་གོམས་པ་སྤོང༌། །དུད་པ་མཁུར་བཀང་སྐྱུགས་པ་དང༌། །གཏར་ག་དབུག་ནི་ཉེས་པ་ཡིས། །བད་ཀན་ཤས་ཆེའི་ནད་འཁྲུགས་པས། །ཁ་ཡི་ནང་གི་ནད་སྐྱེད་འགྱུར། །ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཉ་དང་མ་ཧེའི་ཤ་ལ་སོགས་པ་ཟ་ཞིང་བསྟེན་པར་བྱེད་པ་དང༌། ཁ་སྦུབ་ཏུ་ཉལ་བ་དང༌། སོ་ཤིང་གིས་སྣད་ཅིང་མ་རུངས་པར་གྱུར་པ་དང༌། ཁ་ཟས་གོམས་པ་ལ་མི་དགའ་ཞིང་སྤོང་བ་དང༌། དུད་པ་བརྔུབས་པ་ལ་སོགས་པ་ཉེས་པར་གྱུར་པ་དག་གིས་བད་ཀན་ཤས་ཆེ་བར་གྱུར་པའི་རླུང་ལ་སོགས་པའི་ནད་འཁྲུགས་ཤིང་ལྡང་བར་གྱུར་ནས་ཁའི་ནང་གི་ནད་སྣ་ཚོགས་པ་དག་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་རླུང་གིས་མཆུ་གས་འགྱུར། །མཆུ་རལ་བ་ཡི་ནད་ཅེས་བཤད། །ཅེས་བྱ་བ་ལ། དེ་ལ་ཁའི་ནད་དེ་དག་གི་ནང་ནས་རླུང་གིས་མཆུ་གང་གས་ཤིང་གཉིས་སུ་བྱས་པ་དེ་ནི་མིང་མཆུ་རལ་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་དྲང་སྲོང་རྣམས་ཀྱིས་བཤད་དོ། །རླུང་གིས་མཆུ་ལ་གནོད་གྱུར་པ། །མཆུ་སྲ་ནད་ཚབས་ཆེ་བ་ཡིན། །མཆུ་འགས་རྡོལ་བར་འགྱུར་བ་དང༌། །གནག་ཅིང་རྩུབ་པ་མཆུ་འཁྲུགས་ཡིན། །ཞེས་བྱ་བ་ལ། རླུང་གིས་
Chinese
། །ཤིན་ཏུ་འཕེལ་ལ་རྨ་འཁྱིམས་ལྟར། །之义是说，脓和血非常增多的时候，要像治疗伤口溃烂一样治疗。འབྲུམ་བུ་རྨེན་བུ་ཚ་བ་ལ། །དན་ཏི་དུར་བྱིད་ལྕེ་མྱོང་ཚ། །ལྡོང་རོས་དང་ནི་པི་པི་ལིང༌། །ཙི་ཏྲ་ཀ་ཡི་ལྡེ་གུ་ནི། །མར་དང་སྦྲང་རྩིར་སྦྱར་བ་ཡི། །རེང་བུ་སྣར་ནི་གཞུག་པར་བྱ། །意思是说，对于鼻子的痘、腺发热的情况，要将དན་ཏི་等药材制成丸剂，与酥油和蜂蜜混合，制成药捻塞入鼻孔。ཤི་ཀྲུ་ལ་སོགས་སྣ་སྨན་ཡང༌། །རྣག་ཅན་གསོ་བའི་སྐབས་སུ་བཤད། །意思是说，对于痘和腺引起的鼻病，ཤི་ཀྲུ་等鼻药也有疗效。八支精要释词句义月光论，是导师月喜所著，是后续部第二十章的释论。之后要讲述口病的辨识方法。意思是说，因为是上部的分支，所以为了按顺序了解口病的病因等，撰写本章。ཉ་དང་མ་ཧེ་ཕག་གི་ནི། །ཤ་དང་ལ་ཕུག་རྗེན་པ་དང༌། །མ་ཤའི་སྲན་ཚོད་འོ་མ་ཞོ། །ཚ་དང་བུ་རམ་ཤིང་ཀུན་དང༌། །བུར་བྲན་ཁ་སྦུབ་ཉལ་བསྟེན་དང༌། །སོ་ཤིང་གིས་སྣད་གོམས་པ་སྤོང༌། །དུད་པ་མཁུར་བཀང་སྐྱུགས་པ་དང༌། །གཏར་ག་དབུག་ནི་ཉེས་པ་ཡིས། །བད་ཀན་ཤས་ཆེའི་ནད་འཁྲུགས་པས། །ཁ་ཡི་ནང་གི་ནད་སྐྱེད་འགྱུར། །意思是说，食用和经常接触鱼、水牛的肉等，以及俯卧睡觉，用牙签剔牙等不良习惯，不喜欢熟悉的食物而避免，吸烟等不良行为，会使白痰增多，导致风等疾病紊乱，从而引起口腔内的各种疾病。དེ་ལ་རླུང་གིས་མཆུ་གས་འགྱུར། །མཆུ་རལ་བ་ཡི་ནད་ཅེས་བཤད། །意思是说，在这些口腔疾病中，风使嘴唇开裂成两半，这种病叫做“唇裂”。རླུང་གིས་མཆུ་ལ་གནོད་གྱུར་པ། །མཆུ་སྲ་ནད་ཚབས་ཆེ་བ་ཡིན། །མཆུ་འགས་རྡོལ་བར་འགྱུར་བ་དང༌། །གནག་ཅིང་རྩུབ་པ་མཆུ་འཁྲུགས་ཡིན། །意思是说，风
English
It is said that when pus and blood increase greatly, they should be treated like a festering wound. For fever with pimples and glands, Dantī, Turavid, Lcemyaṅtsha, Ldoṅros, Pīpīliṅ, and the paste of Citraka should be mixed with butter and honey, and a suppository should be inserted into the nose. It is said that nasal medicines such as Śikru are also mentioned in the context of treating pus. It is said that for this nasal disease of pimples and glands, nasal medicines such as Śikru are also beneficial. The Essence of the Eight Branches, an Explanation of the Meaning of Words, called "Moonlight," was composed by the teacher Zla-ba-la-dga'. It is the explanation of the twentieth chapter of the Later Section. Then, the knowledge of the signs of mouth diseases will be explained. It is said that because it is a branch of the upper part, this chapter was composed in order to systematically understand the causes of mouth diseases and so on. Eating and indulging in fish, buffalo meat, etc., sleeping face down, picking teeth with toothpicks and becoming unaccustomed to it, disliking and avoiding familiar foods, inhaling smoke, etc., are harmful. These cause an increase in phlegm, which causes disturbances in wind and other diseases, leading to the occurrence of various diseases in the mouth. It is said that among these mouth diseases, the wind causes the lips to crack, and this disease is called "cleft lip." It is said that when the wind harms the lips, the lips become hard, which is a severe disease. Cracking and rupturing of the lips, and becoming dark and rough, is lip disturbance. It is said that the wind