Tibetan
་འདར། བ་སྤུ་བརྩེ་ཞིང་ཤ་མཐངས་ལ་རེག་ནན་ཞིང་མི་བདེ། ཟུག་ལ་རུས་པ་ཀུན་ཁ་བྱེ་བའམ་ཆག་པ་ཙམ་དུ་ན། ཤ་མདངས་བེམ་བེམ་པོར་འགྱུར་ཏེ་རེག་པ་མི་ཚོར། ནད་མྱུར་དུ་ལྡང་ཞིང་མྱུར་དུ་ཞི། སྐྲངས་པའི་སྟེང་དུ་མནན་ཅིང་བཙིར་ན་ཁུང་བུ་ངོར་ཞེས་འབྱུང༌། ཏིལ་གྱི་འབྲུ་མར་རམ། འབྲི་མར་ལྟ་བུ་དྲོན་པོར་བྱས་ཏེ། བསྐུ་ཞིང་མཉེས་ན་ཞི་བར་འགྱུར་རོ། །མཚན་མོ་ནི་སྐྲང་པ་བྲི། ཉིན་པར་ནི་ཆེར་སྐྲང༌། པགས་པའི་ཤ་མདངས་ཡུངས་མར་གྱིས་བསྐུས་པ་བཞིན་ཚ་བར་བྱེད། ཤ་མདངས་ཀྱི་མདོག་ནི་རྩ་སེར་དམར་གྱི་མདོག་ལ་ནག་པོར་སྣང་ངོ༌། །མཁྲིས་པ་ལས་འོར་ནད་དུ་གྱུར་པའི་ནད་ཐབས་ནི་པགས་པ་དང་བ་སྤུ་ཟངས་མདོག་ཏུ་སྣང༌། སྐྲང་བ་མྱུར་དུ་ལུས་ལ་མཆེད་ཅིང་མྱུར་དུ་ཞེ་ན། སྔར་ལུས་ཀྱི་རྐེད་པར་འོར་ནད་འབྱུང༌། སྐོམ་དད་ཆེ། ལུས་ཚ། རིམས་ནད་ཀྱིས་འདེབས། ལུས་རྡུལ། ལུས་རྡུལ་བག་ཏུ་མནམ། མྱོས་བག་ལ་མིག་འཁོར། གྲང་ཞིང་བསིལ་བའི་བག་འདོད། ཚད་པས་ཐུར་དུ་འཁྲུ་ཞིང་མནམ། ཤ་མཐངས་ལ་རེག་ན་མི་བཟོད་ལ་མདོག་འཇམ་མོ། །བད་ཀན་ལས་འོར་ནད་དུ་གྱུར་པའི་ནད་ཐབས་ནི་ལུས་གཡའ། ཤ་མཐངས་དང༌། བ་སྤུ་རྣམས་མདོག་དཀར། ཤ་མཐངས་ཁོང་མཁྲང་ཞིང་གྲང་ལ་ལྕི། མདོག་སྣུམ། འཇམ། ན་བ་ལ་ལྡང་དུ་བ་མེད་པར་རྟག །གློང་བག་ཏུ་འདུག་ལ་གཉིད་ཆེ། སློན། ཕོ་བའི་མེ་དྲོད་ཉམས། སྐྲངས་པའི་སྟེང་དུ་མནན་ན་ཁུང་བུ་ལྕོངས་ཞེས་བྱེད། བད་ཀན་གྱི་འོར་ནད་འདི་འབྱུང་བ་ཡང་དཀོན། བྱུང་ན་ཡང་གསོ་དཀའ། མཚན་མོ་ནི་ཚབས་ཆེར་སྐྲང༌། བད་ཀན་གྱི་འོར་ནད་ལ་གཏར་ག་བཏབ་ན་ཡང་ཁྲག་མྱུར་དུ་མི་ཕྱིན། དྲོ་ཞིང་ཚ་བའི་བག་རག་ན་དགའོ། །རླུང་དང་མཁྲིས་པ་དང༌། བད་ཀན་ལྟ་བུ་གཉིས་གཉིས་སུ་འདྲེས་པའི་ནད་ཐབས་ནི་བད་ཀན་དང༌། མཁྲིས་པའི་འོར་ནད་སྣ་གཉིས་ཀྱི་ནད་ཐབས་སུ་ན་བ་ཡིན་ནོ། །འདུས་པའི་འོར་ནད་ཀྱི་ནད་ཐབས་ནི་རླུང་དང་མཁྲིས་པ་དང༌། བད་ཀན་གྱི་འོར་ནད་སྣ་གསུམ་གྱི་ནད་སྣ་ཚང་བའི་ནད་ཐབས་སུ་ན་བ་ཡིན་ན། དེ་ལ་སྣད་པའི་འོར་ནད་ཀྱི་ནད་ཐབས་ནི་མཚོན་ལ་སོགས་པས་ཚད་དམ་དྲལ་ཏམ། རྨས་སམ། ལྷགས་པའམ་ཁ་བས་རུལ་ཏམ་མེས་ཚིག་གམ། མཚོར་ཞུགས་ཏེ་ལུས་སྐྲངས་སམ། བསེ་རྩིའི་འབྲས་བུ་གོ་བེའམ། སྨན་ཀ་པི་ཀ་ཙུའམ། གྲ་མ་ལ་སོགས་པས་རེག་ཅིང་ཕོག་ན་སྐྲངས་པ་མཆེད་པར་འགྱུར་ཏེ། མདོག་དམར་པོར་སྣང་ལ་རབ་ཏུ་ཚ་སྟེ། འདི་ལྟ་བུ་སྣང་བའི་རྟགས་ཚང་བ་མཁྲིས་པའི་བག་ཏུ་གཏོགས་སོ། །དུག་གིས་ཕོག་པའི་འོར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་
Chinese
འདར། 毛孔竖立，触碰肌肤时感觉沉重不适。刺痛感强烈，仿佛骨头要裂开或断裂一般。肌肤变得僵硬麻木，失去触觉。病情迅速发作，也迅速消退。按压或挤压肿胀部位时，会出现“孔穴”的现象。将芝麻油或酥油等加热至温热，涂抹并按摩，可以缓解症状。夜晚肿胀减轻，白天则加重。皮肤的颜色像涂抹了芥子油一样发热。肌肤的颜色呈现出淡黄、红色，并带有黑色。由胆汁引起的肿胀病症，其症状是皮肤和毛发呈现铜色。肿胀迅速在身体蔓延，也迅速消退。最初，肿胀出现在腰部。口渴严重，身体发热，伴有瘟疫症状。身体沉重，感觉身体沾染了灰尘。对气味敏感，感到恶心。喜欢寒冷和凉爽的感觉。因热而腹泻，并感到恶心。触碰肌肤时难以忍受，但肌肤表面光滑。由黏液引起的肿胀病症，其症状是身体瘙痒。肌肤和毛发呈现白色。肌肤内部坚硬、寒冷且沉重。颜色油腻、光滑。疼痛持续不断，没有缓解的时候。喜欢安静地待着，嗜睡。 打嗝。胃火衰弱。按压肿胀部位时，会出现“凹陷”的现象。由黏液引起的肿胀病症很少见。即使出现，也很难治愈。夜晚肿胀加重。对黏液引起的肿胀病症进行放血疗法，血液也难以迅速流出。喜欢温暖和炎热的感觉。风和胆汁以及黏液等两种混合的病症，其症状与黏液和胆汁两种肿胀病症的症状相似。混合性肿胀病症的症状是，风、胆汁和黏液三种肿胀病症的所有症状都具备。此外，损伤性肿胀病症的症状是，被刀剑等利器割伤或刺伤，或因寒风或冰雪而腐烂，或被火烧伤，或浸泡在水中导致身体肿胀，或接触到桦树汁的果实、药材卡比卡措或青稞等物质而引发肿胀蔓延。肿胀部位呈现红色，并且非常热。出现以上所有症状，则属于胆汁性质的病症。因毒素引起的肿胀，被称为
English
འདར། Hair follicles stand on end, and touching the skin feels heavy and uncomfortable. The pain is intense, as if the bones are about to crack or break. The skin becomes stiff and numb, losing sensation. The condition arises quickly and subsides quickly. Pressing or squeezing the swollen area reveals a "hole" phenomenon. Sesame oil or ghee, warmed, can be applied and massaged to alleviate the symptoms. The swelling decreases at night and worsens during the day. The skin feels hot, as if mustard oil has been applied. The skin's color appears yellowish-red with a blackish tinge. The symptoms of swelling caused by bile are that the skin and hair appear copper-colored. The swelling spreads rapidly throughout the body and subsides quickly. Initially, the swelling appears on the waist. There is severe thirst, fever, and symptoms of plague. The body feels heavy, as if covered in dust. There is sensitivity to smells, causing nausea. There is a preference for cold and cool sensations. Diarrhea and nausea are caused by heat. Touching the skin is unbearable, but the skin surface is smooth. The symptoms of swelling caused by phlegm are itching of the body. The skin and hair appear white. The inside of the skin is hard, cold, and heavy. The color is oily and smooth. The pain is constant, without relief. There is a preference for staying quiet and sleeping a lot. Belching. The digestive fire is weakened. Pressing on the swollen area reveals a "depression." Swelling caused by phlegm is rare. Even if it occurs, it is difficult to cure. The swelling worsens at night. Even if bloodletting is performed for swelling caused by phlegm, the blood does not flow out quickly. There is a preference for warm and hot sensations. The symptoms of diseases mixed with two of wind, bile, and phlegm are similar to the symptoms of the two types of swelling caused by phlegm and bile. The symptoms of mixed swelling are that all three types of swelling caused by wind, bile, and phlegm are present. Furthermore, the symptoms of traumatic swelling are caused by cuts or stabs from swords or other sharp objects, or rotting due to cold wind or snow, or burns from fire, or swelling of the body caused by soaking in water, or the spread of swelling caused by contact with birch sap fruit, the medicinal herb Kapikacchu, or barley. The swollen area appears red and is very hot. The presence of all the above symptoms indicates a condition of bile nature. Swelling caused by poison is called
Tibetan
སྲོག་ཆགས་གདུག་པའི་བག་ལུས་ལ་སོང་བའི་གཅིན་གྱིས་ཕོག་པ་དང༌། སོ་དང་མཆེ་བ་དང༌། སེན་མོས་ཟུག་ཅིང་སྐྲངས་པ་དང༌། སྲོག་ཆགས་གདུག་པའི་བག་མ་ཡིན་པས་རྟུག་གཅིན་དང༌། ཁུ་བ་ལྟ་བུའི་དྲི་མ་ཕོག་པ་དང༌། དུག་གི་ཤིང་གི་རླུང་ཁར་བབས་པ་དང༌། དབྱིག་དུག་གམ་དུག་སྦྱར་མའི་ཕྱེ་མ་རེག་པ་འདི་ལྟ་བུ་ལས་འོར་ནད་དུ་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་འོར་ནད་གསོ་བ་ནི། སྐྲང་བ་ཕན་ཚུན་དུ་འཕོ་བ་མི་མཁྲང་སྟེ་སྙི། ལུས་མྱུར་དུ་ཚ་ཞིང་རྩེ་འཇིལ། འོར་གསར་དུ་བྱུང་མ་ཐག་ལ་དེའི་སྟེང་དུ་ནད་བླ་བརྣན་གྱི་བག་མེད་པ་དེ་ལྟ་བུ་ནི་གསོ་སླའོ། །འོར་ནད་གསོ་དཀའ་བ་ནི་སྔར་ལོགས་ཤིག་ཏུ་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་མེ་དབལ་གྱི་ནད་ཐབས་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། མཚོན་དང་རྡོ་དབྱུག་གིས་སྣད་པ་ལས་མེ་དབལ་གྱི་ནད་དུ་འགྱུར་བ་དང༌། རླུང་ངམ་མཁྲིས་པའམ་བད་ཀན་གྱིས་ནད་བསླང་སྟེ། མེ་དབལ་དུ་འགྱུར་བ་ནི་འོར་ནད་ཀྱི་ནད་གཞི་ལས་འོར་ནད་དུ་གྱུར་པ་དང་འདྲའོ། །མེ་དབལ་དེ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། ཕྱི་རོལ་ན་གནས་པ་དང༌། ནང་ན་གནས་པ་དང༌། གཉི་ག་ན་གནས་པ་དང་གསུམ་མོ། །འདི་གསུམ་ལ་གསོ་དཀའ་སླ་ཡང་རིམ་བཞིན་ཏེ། ཕྱིའི་མེ་དབལ་ནི་གསོ་སླ། ནང་གི་མེ་དབལ་ནི་གསོ་དཀའ། ཕྱི་ནང་གཉིས་ཀའི་མེ་དབལ་ནི་དེ་བས་ཀྱང་གསོ་དཀའོ། །ཡང་ན་མེ་དབལ་གྱི་ནད་ཀྱང་རླུང་དང་མཁྲིས་པ་དང༌། བད་ཀན་གྱིས་ནད་སློང་བར་འགྱུར་བའི་ནད་ལངས་ཏེ། མེ་དབལ་གྱི་ནད་དུ་འགྱུར་མོད་ཀྱི། ལྷག་པར་ནི་ཚ་བའི་བག་གིས་ནད་བསླང་སྟེ། ལུས་ཀུན་ལ་མེ་དབལ་གྱིས་ཁྱབ་པར་བྱེད་དེ། ནང་གི་མེ་དབལ་ནང་ན་གནས། ཕྱིའི་མེ་དབལ་ཕྱི་ན་གནས། ཕྱི་ནང་གཉིས་ཀའི་མེ་དབལ་ཡང་ཕྱི་ནང་གི་བར་ན་གནས་ཏེ། ནད་དེས་ལུས་ཀྱི་ནད་རྣམས་ལ་ཚ་བས་གདུངས་ལ་མྱོས་བག་ཏུ་བྱེད། རྩ་རྣམས་ཀྱི་སྒོ་འགག །སྐོམ་དད་ལྷག་པར་ཆེ། བཤང་གཅི་རེས་འགའ་ནི་མང་དུ་འོང༌། །རེས་འགའ་ནི་འགག་པར་བྱེད་ཅིང་སྲི། ཕོ་བའི་དྲོད་དང་ཉམས་འཚག་མྱུར་དུ་ཉམས་ཏེ། བྲི་བ་ཡིན་ཏེ་ནད་ཐབས་འདི་ལྟ་བུ་ནི་ནང་གི་མེ་དབལ་ཞེས་བྱའོ། །ཕྱིའི་མེ་དབལ་ནི་ནད་ཐབས་འདི་རྣམས་ལྟ་བུ་ལས་ཚུལ་བཟློག་སྟེ་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཕྱི་ནང་གཉིས་ཀའི་མེ་དབལ་ནི་ནད་ཐབས་དེ་རྣམ་གཉིས་ལྟར་ནའོ། །མེ་དབལ་གྱི་ནད་ཐབས་སྤྱི་ནི་དེ་ལྟ་བུར་བལྟའོ། །རླུང་ནད་ལས་མེ་དབལ་དུ་གྱུར་པའི་ནད་ཐབས་ནི། རླུང་ནད་ལས་རིམས་སུ་གྱུར་པའི་ནད་ཐབས་དང་འདྲ་སྟེ། ཚ་བའི་ནད་ལུས་ཀུན་ཏུ་མཆེད་ལ་སྐྲང༌། ཟུག་ཅིང་ཕྲྭ་ཕྲྭ་བྱེ
Chinese
被恶性动物的排泄物沾染身体，被牙齿、犬齿和爪子抓伤而肿胀，被非恶性动物的粪便和精液等污物沾染，毒树的风吹到身上，接触到砒霜或毒药混合物的粉末等，都会导致瘟疫。治疗瘟疫的方法是：肿胀互相转移，不坚硬而柔软，身体迅速发热，顶端溃烂。对于新发生的瘟疫，在其上没有疾病增生的迹象，这样的容易治疗。难以治疗的瘟疫在前面已经单独讲述过了。治疗火病的手段有两种：被刀剑和石头击打而变成火病，或者因风、胆或痰引起疾病，变成火病，这与从瘟疫的病根变成瘟疫相似。火病也有三种：存在于外部，存在于内部，以及存在于内外两者之间。这三种的治疗难易程度也依次递增：外部的火病容易治疗，内部的火病难以治疗，内外两者的火病更加难以治疗。或者，火病也是因风、胆和痰引起疾病而发作，变成火病。特别是，因热的因素引起疾病，导致火病遍布全身：内部的火病存在于内部，外部的火病存在于外部，内外两者的火病也存在于内外之间。这种疾病使身体的各种疾病受到热的煎熬，并导致昏迷。脉搏的通道阻塞，口渴特别严重，大小便有时增多，有时阻塞且涩滞。胃的温度和消化功能迅速下降，这是减少的迹象，像这样的病症被称为内部的火病。外部的火病应该从这些病症中反过来理解。内外两者的火病就像那两种病症一样。火病的总病症应该那样看待。从风病变成火病的病症：与从风病变成热病的病症相似，热病蔓延到全身，肿胀，刺痛且瘙痒。
English
Contamination of the body by the urine of vicious animals, being scratched and swollen by teeth, fangs, and claws, contamination by excrement and semen-like impurities from non-vicious animals, wind from poisonous trees blowing on the body, contact with arsenic or powdered mixtures of poisons, all these can lead to plague. The treatment for plague is: swelling that shifts from place to place, not hard but soft, the body quickly heating up, the tip ulcerating. For newly occurring plague, without signs of disease exacerbation on it, such is easy to treat. Difficult-to-treat plague has been discussed separately before. There are two methods for treating fire disease: being struck by swords and stones and turning into fire disease, or wind, bile, or phlegm causing disease, turning into fire disease, which is similar to turning into plague from the root of plague. Fire disease also has three types: existing externally, existing internally, and existing in both. The difficulty of treating these three also increases sequentially: external fire disease is easy to treat, internal fire disease is difficult to treat, and fire disease in both is even more difficult to treat. Alternatively, fire disease also arises from wind, bile, and phlegm causing disease, turning into fire disease. Especially, disease is caused by the element of heat, leading to fire disease spreading throughout the body: internal fire disease exists internally, external fire disease exists externally, and fire disease in both exists between the internal and external. This disease causes the body's various ailments to be tormented by heat and leads to unconsciousness. The channels of the pulses are blocked, thirst is particularly severe, urination and defecation sometimes increase, sometimes are blocked and astringent. The stomach's warmth and digestive function rapidly decline, which is a sign of decrease, such a condition is called internal fire disease. External fire disease should be understood by reversing these conditions. Fire disease in both is like those two conditions. The general symptoms of fire disease should be viewed in that way. The symptoms of fire disease transformed from wind disease: are similar to the symptoms of fever transformed from wind disease, fever spreads throughout the body, swelling, stinging, and itching.