Tibetan
་བྱ་བའི་ཚིག་གི་དོན། །ཐ་སྙད་དངོས་དང་དུས་འཇུག་གསུམ། །འདས་དང་རྣམ་གྲངས་གཞན་ཅན་དང༌། །ལྷག་མ་དག་དང་བཅས་པའོ། །ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ཏེ། དེ་ཞེས་བྱ་བའི་སྨྲ་ཚིག་གི་ཐ་སྙད་ལ་འཇུག་པ་དང༌། དངོས་པོ་ལ་འཇུག་པ་དང༌། དུས་ལ་འཇུག་པ་གསུམ་ལས་ཐ་སྙད་ལ་འཇུག་པ་འབའ་ཞིག་ལ་ཡང་གསུམ་སྟེ། འདས་པ་ལ་འཇུག་པ་དང༌། རྣམ་གྲངས་གཞན་ཡོད་པར་སྦྱར་བ་དང༌། ལྷག་མ་དང་བཅས་པར་སྟོན་པའོ། །དངོས་པོ་ལ་འཇུག་པ་ནི། བདེན་པ་དག་དང་གསང་བ་དང༌། །བདག་གི་ བ་དང་ཕ་རོལ་པོ། །དངོས་པོ་དག་ལ་འཇུག་པ་བཞི། །ཞེས་སྨོས་པ་ཡིན་ཏེ། བདེན་པ་ལ་འཇུག་པ་དང༌། གསང་བ་ལ་འཇུག་པ་དང༌། བདག་གི་པ་ལ་འཇུག་པ་དང༌། ཕ་རོལ་པོ་ལ་འཇུག་པའོ། །དུས་ལ་འཇུག་པ་ནི། འདས་པ་དང་ནི་མ་འོངས་པའི། །དུས་གཉིས་ལ་ནི་འཇུག་པ་གཉིས། །ཞེས་སྨོས་པ་ཡིན་ཏེ། འདས་པ་ལ་འཇུག་པ་དང༌། མ་འོངས་པ་ལ་འཇུག་པ་གཉིས་སོ། །མི་འཇུག་པ་ནི་གཉིས་ཏེ། བདག་ཉིད་ད་ལྟར་ཉིད་ལ་སྤང༌། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། དངོས་པོའི་སྐབས་སུ་བདག་ཉིད་ལ་མི་འཇུག །དུས་ཀྱི་སྐབས་སུ་ད་ལྟར་ལ་མི་འཇུག་གོ །ད་ལྟར་གྱི་དངོས་པོ་ལ་མི་འཇུག་གམ་ཞེ་ན། དངོས་པོའི་དུས་ནི་མི་འདོར་ཏེ། །ཀུན་ལ་རབ་ཏུ་སྦྱར་བར་བྱ། །ཞེས་སྨོས་ཏེ། དངོས་པོ་ལ་འཇུག་པའི་གཞི་ནི་དུས་གསུམ་ཆར་མི་འདོར་ཏེ། དུས་ཀུན་ལ་འཇུག་པར་སྦྱར་བར་བྱའོ། །འདི་ཞེས་བྱ་བའི་འཇུག་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། འདི་ཚིག་འདས་དང་མ་འོངས་དང༌། །སྐབས་ཀྱི་དངོས་གཞན་དག་ལ་འཇུག །གང་ཞིག་ལ་ནི་ལྟོས་བྱས་པའི། །ཉེ་བ་དག་དང་མངོན་སུམ་པའི། །དངོས་པོ་དག་ཀྱང་གཉིས་ཡིན་ནོ། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། འདི་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་འདས་པ་ལ་འཇུག་པ་དང༌། མ་འོངས་པ་ལ་འཇུག་པ་དང༌། དངོས་པོ་གཞན་ལ་འཇུག་པ་གསུམ་མོ། །དེ་ལ་ཡང་གཉིས་ཏེ། དངོས་པོ་ཉེ་བ་ལ་འཇུག་པ་དང༌། མངོན་སུམ་ལ་འཇུག་པའོ། །འདི་གཉིས་ཀྱང་ལྟོས་པ་ཡིན་ཏེ། གང་ཞིག་ལ་ལྟོས་ན་འདི་ཉེའོ་ཞེས་བྱ་བ་དང༌། གང་ཞིག་ལ་ལྟོས་ན་འདི་མངོན་སུམ་མོ་ཞེས་སྟོན་པའོ། །འདི་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་མི་འཇུག་པ་ནི། སྤང་བར་བྱ་བ་འདི་ལྟ་སྟེ། །ལྐོག་ཏུ་གྱུར་དང་རིང་བ་དང༌། །གལ་ཏེ་བསྟན་བྱ་དུས་ཉིད་ན། །འདས་དང་མ་འོངས་སྦང་བར་བྱ། །ཞེས་པ་ཡིན་ཏེ། དོན་ལྐོག་ཏུ་གྱུར་པ་ལ་མི་འཇུག་པ་དང༌། །དངོས་པོ་རྒྱང་རིང་བ་ལ་མི་འཇུག་པའོ། །གལ་ཏེ་འདི་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་དུས་ལ་འཇུག་པ་ནི། འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་ལ་མི་འཇུག་པའོ། །དེ་རྣམས་ཀུན་ལ་བསྒྱུར་བ་ལྡན། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་དང་དེ་དང༌། འདི་རྣམས་ལ་བསྒྱུར་བ་བདུན་དང་ལྡན་ཏེ། འདི་ལྟར་གང༌། གང་ལ། གང་གིས། གང་གི་ཕྱིར། གང་ལས། གང་གི །གང་ལ། ཞེས་པ་སྟེ་དེ་བཞིན་དུ་གཞན་ལ་ཡང་སྦྱར་རོ། །ད་ནི་སྐབས་སུ་བབ་པའི་ཚིག །ད་ལྟར་བྱུང་ལ་སྦྱོར་བ་སྟེ། །འདས་པའི་སྐབས་ལ་རྣམ་པར་སྤང༌། །ཞེས་བྱ་བ་ལ། ད་ནི་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་དོན་བཤད་པའི་སྐབས་སུ་བབ་པའི་ཚིག་ཡིན་ཏེ་ད་ལྟར་བཤད་ པའི་དུས་ལ་སྦྱོར་གྱི་འདས་པའི་དུས་ལ་མི་འཇུག་གོ །ན་ཞེས་བྱ་བའི་འཇུག་པ་བསྟན་པ། ན་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་གི་དོན། །དམིགས་ཀྱིས་དབྱེ་དང་རྒྱུ་མཚན་དང༌། །རྒྱུ་མཚན་དོན་གྱིས་བསྟན་པ་དང༌། །ལས་དང་ཆེད་དང་རྟེན་གནས་དང༌། །ཕྱི་ཚིག་དེ་གཞན་སོགས་སྟོན་དང༌། །འོས་པར་དཀའ་བ་ཆགས་འཛིན་ལས། །ཕྱི་ཚིག་དེས་པར་བྱེད་བ་དང༌། །དེ་ལས་བཟློག་པ་ཉིད་དང་ནི། །འགལ་བའང་མི་འགལ་སྟོན་པ་དང༌། །སྨོན་དང་འདྲི་དང་ཐེ་ཚོམ་གཞི། །ཚེ་སྐབས་རྣམས་ལ་འདི་མཐོང་ངོ༌། །ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ། ན་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་གི་དོན་ནི་འདི་སྙེད་ཅིག་ལ་འཇུག་པ་ལས་དམིགས་ཀྱིས་འབྱེད་པའི་ན་ལ་ཡང་གཉིས་ཏེ། གཞུང་འཛུགས་པ་དང༌། གལ་འཛུགས་པའོ། །དེ་ལ་དམིགས་ཀྱིས་འབྱེད་པའི་གཞུང་འཛུགས་པ་ནི་དངོས་སུ་ན་ཞེ་འམ། མདོར་ན་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །གལ་འཛུགས་པ་ནི་ཡིན་གྲང་ན་ཞེ་འམ། འགྱུར་གྲང་ན་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །རྒྱུ་མཚན་ནི་མཚན་མའི་ཚིག་དང༌། རྒྱུའི་ཚིག་གི་སྟེ། དེ་ལ་རྒྱུ་མཚན་མཚན་མའི་ཚིག་ན་ཅི་ཞིག་ཡོད་ན་འདི་བྱེད་ཅེས་པ་ལྟ་བུའོ། །རྒྱུ་མཚན་རྒྱུའི་ཚིག་ནི་འདི་ཡོད་ན་འདི་འབྱུང་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །རྒྱུ་མཚན་དོན་གྱིས་བསྟན་པ་ནི་འདི་ལྟར་ཤིང་ཉིད་མེད་ན་ཤིང་ཤ་པ་གང་ཞིག་ཡོད་ཅེས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཡོད་པའི་ཚིག་གིས་འགེགས་པར་བྱེད་པའམ། འདྲི་བའི་ཚིག་གིས་ལན་ལྡོན་པར་བྱེད་པའོ། །ལས་ནི་ཤིང་གི་རྩེ་མོ་ན་གཅོད་ཅེས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཆེད་ནི་ཤིང་གི་ཕྱིར་ན་ཆུ་འདྲེན་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །རྟེན་གནས་ནི་ཤིང་གི་རྩེ་མོ་ན་གནས་སོ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཚིག་ཕྱི་མ་དེ་ལས་གཞན་པ་ལ་སོགས་པར་སྟོན་པའི་སོགས་ཀྱིས་བསྡུ་བ་ནི། ཚིག་ཕྱི་མ་དེ་དང་འགལ་བ་དང༌། དེ་མེད་པར་སྟོན་པ་བསྡུ་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་གང་ན་དུ་བ་ཡོད་པ་དེན་མེ་ཡོད་པ་ཡིན་ན་འདི་ན་ནི་མེ་མ་ཡིན་པ་ཡོད་དོ་ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ཚིག་ཕྱི་མ་སྔ་མ་ལས་གཞན་སྟོན་པ་དང༌། འགལ་བར་སྟོན་པ་དང༌། མེད་པར་སྟོན་པ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །མི་འོས་པའི་ཚིག་གིས་ཕྱི་མ་ངེས་པར་བྱེད་པ་ནི་ལྷ་ཡང་ཕྱག་འཚལ་ན་མི་ལྟ་ཅི་སྨོས་ཞེས་པ་ལྟ་བུའམ། རྒྱུ་ཡང་མ་སྐྱེས་ན་རྒྱུ་ཅན་ལྟག་ལ་སྐྱེས་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལས་བཟློག་པ་ནི། སྔ་མའི་ཚིག་གིས་ཕྱི་མ་ངེས་པར་བྱེད་པ་སྟེ། མི་ལྷ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ན་ལྷ་ཡང་ཕྱག་འཚལ་ལམ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ། །འགལ་ བ་ཡང་མི་འགལ་བར་སྟོན་པ་ནི་མི་མཐུན་པའི་རྒྱན་སྟོན་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་དོན་དམ་པར་ནི་དབྱེར་མེད་ན་ཀུན་རྫོབ་ཙམ་དུ་དབྱེར་ཡོད་ཅེས་པ་ལྟ་བུའོ། །སྨོན་པའི་གཞི་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྙིང་པོ་ཐོབ་པར་བྱ་ན་ཞེས་སྨོན་པ་ནི་གོ་ཆའི་རྒྱུ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །འདྲི་བའི་གཞི་ནི་གཟུགས་གཟུགས་སུ་རུང་བ་ཡིན་ན་འདི་ཅིས་གཟུགས་སུ་རུང་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཐེ་ཚོམ་གྱི་གཞི་ནི་ས་བོན་ཡོད་ན་མྱུ་གུ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རམ་འོན་ཏེ་མ་ཡིན་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཚེ་སྐབས་ནི་འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་པ་དུས་གཅིག་ན་ཞེའམ། གང་གི་ཚེ་ན་ཞེས་པ་འམ། དེའི་ཚེ་ན་ཞེས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། དུས་ལ་སྦྱོར་བའི་བདུན་པའོ། །ད་ནི་སྟེའི་དོན་འཆད་དེ། དེ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། སྟེ་ནི་ལྷག་མ་ཡོད་པ་སྟེ། མཚམས་སྦྱོར་བ་དང་དམ་འཆའ་དང༌། །གཞན་འདྲེན་པ་དང་གསུམ་དུ་འདོད། །ཅེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །དེ་ལ་མཚམས་སྦྱོར་བ་བཤད་པའི་ཕྱིར། བྱེད་དང་བྱ་བའམ་ཡང་ན་ནི། །བྱ་བ་ཉིད་དུ་སྦྱོར་བ་གང༌། །ཚིག་གཉིས་རིམ་མམ་དུས་གཅིག་ཏུ། །སྦྱོར་བར་བྱེད་པ་མཚམས་སྦྱོར་ཡིན། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། མཚམས་སྦྱོར་བ་ཡང་ཁ་ཅིག་ནི་ཚིག་སྔ་མ་བྱེད་པར་སྦྱོར་ལ། ཚིག་ཕྱི་མ་བྱ་བར་སྦྱོར་བ་ལ་དུས་མི་མཐུན་པར་རིམ་ཅན་དུ་འཇུག་པ་ཡོད་དེ། མདའ་འཕངས་ཏེ་ཕོག་ཅེས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཁ་ཅིག་ནི་གཉིས་ཀ་བྱ་བར་སྦྱོར་ལ་དུས་རིམ་གྱིས་འཇུག་པ་ཡོད་དེ། ལྷ་མཆོད་དེ་ལས་བྱ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཁ་ཅིག་ནི་གཉིས་ཀ་བྱ་བར་སྦྱོར་ལ་དུས་གཅིག་ཏུ་སྦྱོར་བ་ཡོད་དེ། འཛུམ་དམུལ་ཏེ་མདངས་ཕྱུང་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །འདི་དག་ནི་ནས་ཞེས་བྱ་བ་དང༌། ཅིང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་ཡང་མཐུན་པར་སྦྱར་རོ། །དམ་འཆའ་བ་ནི། གང་ཞིག་གིས་ནི་སྔ་མ་ལ། །གསལ་བར་བྱེད་པ་དམ་འཆའ་བ། །ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ། རྣམ་གྲངས་དམ་བཅའ་བ་དང༌། དེ་བཞིན་དུ་གཏན་ཚིགས་དང༌། ངེས་པའི་ཚིག་དང༌། བསྟན་པ་བཤད་པ་ལ་སོགས་པ་ཡིན་ཏེ། ཚིག་ཕྱི་མས་སྔ་མ་ལ་ཕན་འདོགས་ཤིང་གསལ་བར་བྱེད་བ་རྣམས་སོ། །གཞན་འདྲེན་པ་ནི། ལྷག་མ་ཡོད་ཙམ་སྟོན་གྱུར་ཅིང༌། །དེ་ལས་གཞན་གྱུར་གཞན་འདྲེན་པའོ། །ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ། ད་དུང་བསྟན་པར་བྱ་བ་གཞན་ཞི
Chinese
བྱ་བའི་词的意义。名相、事物和时间三种用法。过去和具有其他名称，以及剩余部分等都包括在内。如是等等所说，所谓“དེ་”的言语，有三种用法：用于名相、用于事物、用于时间。其中仅仅用于名相的也有三种：用于过去、与具有其他名称的事物结合、以及显示包含剩余部分。用于事物是：真谛等和秘密，我的 和他人。用于事物的有四种。如是所说，即用于真谛、用于秘密、用于我的、用于他人。用于时间是：过去和未来，对于两个时间有两种用法。如是所说，即用于过去和用于未来两种。不用于的有两种：自身和现在应当舍弃。如是所说，即在事物的场合不用于自身，在时间的场合不用于现在。难道不用于现在的实物吗？事物的时态不舍弃，应当与一切结合。如是所说，即用于事物的基石，三个时态都不舍弃，应当与所有时态结合。为了显示“འདི་”的用法：此词用于过去和未来，以及场合的其他事物。对于所依赖的，近处和显现的，事物也有两种。如是所说，所谓“འདི་”的声音，有三种用法：用于过去、用于未来、用于其他事物。其中也有两种：用于近处的事物和用于显现的事物。这两种也是依赖的，即依赖于什么而说“此近”，以及依赖于什么而显示“此显现”。所谓“འདི་”的声音不用于：应当舍弃的如下：隐蔽的和遥远的，如果所要指示的是时间，则过去和未来应当舍弃。是说不用于意义隐蔽的事物，不用于遥远的事物。如果“འདི་”的声音用于时间，则不用于过去和未来。那些都具有转变。
English
The meaning of the word "bya ba". Three usages: terms, objects, and time. Including the past and those with other names, as well as the remaining parts. As it is said, the speech of "de" has three usages: used for terms, used for objects, and used for time. Among them, there are also three usages solely for terms: used for the past, combined with objects that have other names, and showing inclusion of remaining parts. Used for objects are: truths and secrets, my and others. There are four usages for objects. As it is said, it is used for truths, used for secrets, used for mine, and used for others. Used for time are: the past and the future, there are two usages for two times. As it is said, it is used for the past and used for the future. There are two that are not used: self and present should be abandoned. As it is said, it is not used for self in the case of objects, and it is not used for the present in the case of time. Is it not used for present objects? The tense of objects is not abandoned, it should be combined with everything. As it is said, the foundation for using objects does not abandon all three tenses, it should be combined with all tenses. In order to show the usage of "di": this word is used for the past and the future, as well as other things in the occasion. For those who depend on it, the near and the manifest, there are also two things. As it is said, the sound of "di" has three usages: used for the past, used for the future, and used for other things. There are also two of them: used for nearby objects and used for manifest objects. These two are also dependent, that is, depending on what to say "this is near", and depending on what to show "this is manifest". The sound of "di" is not used for: what should be abandoned is as follows: hidden and distant, if what is to be indicated is time, then the past and the future should be abandoned. It is said that it is not used for things with hidden meanings, and it is not used for distant things. If the sound of "di" is used for time, then it is not used for the past and the future. All of those have transformations.
Chinese
也者，即彼与此等，具有七种变格，即：何、于何、以何、为何、从何、之何、于何。如是，亦可施于其他。今者，适时之语，即与现在连用，而于过去之时，则应舍弃。所谓“也”者，今者之语，乃是适于解释意义之时，即与现在所说之时连用，而不用于过去之时。那者，显示其用法，那者之语意，区分所缘与因，以及因以意义显示，业与为、所依处，以及后词显示彼之外等，难以应付执著，后词以彼为作，以及自彼返回，以及相违与不相违之显示，祈愿与询问及怀疑之基，于时位等，见此。所谓“也”者，那者之语意，用于如是众多之处，其中区分所缘之那，亦有二种，立宗与要义。其中，区分所缘之立宗，如直言“那”或简言“那”等。要义，如“是耶那”或“变耶那”等。因者，表相之词与因之词，其中因表相之词，如“若何者有表相，则作此”等。因因之词，如“若有此，则生此”等。因以意义显示者，如“如若无树，何来树之枝叶”等。以有之词遮止，或以问之词回应。业者，如“于树之顶端砍伐”等。为者，如“为树而浇水”等。所依处者，如“于树之顶端安住”等。后词显示彼之外等，以“等”字包括者，后词与彼相违，以及显示无彼等，包括，如“若何处有烟，则彼处有火，若此处有非火者”等，后词显示异于前者，以及显示相违，以及如显示无有。以不应理之词决定后者，如天亦复……
English
The term "ye" refers to "that" and "these," possessing seven cases: what, to what, by what, for what, from what, of what, and in what. Similarly, it can be applied to others. Now, the appropriate words are used in conjunction with the present, while being discarded in the past. The term "ye" is suitable for explaining meanings in the present, not in the past. "Na" indicates its usage, with its meaning distinguishing objects and causes, as well as causes shown through meaning, actions, purposes, bases, and subsequent words indicating others, etc. It is difficult to deal with attachments, with subsequent words acting upon them, returning from them, and showing contradictions and non-contradictions, wishes, inquiries, and the basis of doubts, seen in temporal positions, etc. The term "ye" is used in many places, with "na" distinguishing objects in two ways: establishing tenets and essentials. Establishing tenets involves directly stating "na" or briefly saying "na." Essentials include "is it na" or "does it change na." Causes include indicative words and causal words, such as "if something has an indication, then do this." Causal words include "if this exists, then this arises." Causes shown through meaning include "if there is no tree, how can there be branches and leaves?" It prevents with words of existence or responds with words of inquiry. Actions include "cutting at the top of the tree." Purposes include "watering for the sake of the tree." Bases include "dwelling at the top of the tree." Subsequent words indicate others, including those that contradict or show the absence of something, such as "if there is smoke, then there is fire, but if there is no fire here," with subsequent words showing something different from the former, showing contradictions, and showing absence. Determining the latter with unreasonable words, such as even the gods...
Chinese
例如，说“礼拜尚且不谈，何况是人呢？”或者说“因尚未产生，有因者随后产生”等等。与此相反的是，前面的词语必定后面的词语，例如“人礼拜神，那么神也礼拜人吗？”。显示矛盾却又不矛盾，这是显示不相符的修辞，例如，在胜义谛中没有差别，但在世俗谛中却有差别。祈愿的基础是，如果想要获得菩提心，那么祈愿就是盔甲的因。询问的基础是，如果色法是可见的，那么这是如何可见的呢？疑惑的基础是，如果有种子，那么会生出苗芽吗？或者不是呢？时间场合是，如是我闻，一时，或者说，在什么时候，或者说，在那时等等，这是与时间相关的第七格。现在解释“སྟེ”的含义，为了显示它的三种形态，说“སྟེ”是还有剩余的，连接、承诺和引出其他，认为是三种。说了这些。为了解释连接，说“作者和所作，或者，所作本身，两个词语，次第或者同时，连接起来，就是连接”。说了这些。连接也有一些是前面的词语作为作者，后面的词语作为所作，时间不一致而有次第地运用，例如“射箭，然后命中”。有些是两个词语都作为所作，时间有次第地运用，例如“供养神，然后工作”。有些是两个词语都作为所作，时间同时运用，例如“微笑，然后容光焕发”。这些与“ནས”和“ཅིང”等等的用法相同。承诺是“任何事物，对于前面的，进行阐明，就是承诺”。这是说，名称是承诺，同样也是理由、确定的词语和教导等等，后面的词语对前面的词语有所帮助并进行阐明。引出其他是“仅仅显示还有剩余，并且，从那之中变为其他，就是引出其他”。这是说，还有其他需要显示的