Tibetan
ན་འགལ་བ་མཐོང་བ་དང་རྒྱུ་མེད་པ་དང་ཁྱབ་པར་བྱེད་པ་མེད་པ་ལས་ཅིག་ཤོས་མེད་པར་རྟོགས་པར་ལྟ་ག་ལ་འགྱུར། འགལ་བ་དང་ཁྱབ་པར་བྱ་བ་དང་ཁྱབ་པར་བྱེད་པ་དང་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུར་རྟོགས་པའི་དོན་ལ་མི་དམིགས་པའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་པ་ན་ནི། དེ་ཉིད་ཀྱིས་ཅིག་ཤོས་མེད་པ་རྟོགས་པར་འགྱུར་གྱི། འགལ་བཙམ་རྒྱུ་དང་ཁྱབ་པར་བྱེད་པ་མེད་པ་ཙམ་གྱིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེས་ན་དེ་ལྟར་མེད་པའི་ཐ་སྙད་བསྒྲུབ་པའི་མི་དམིགས་པ་འདི་ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་སྦྱོར་བ་ཐམས་ཅད་སྣང་བ་མི་དམིགས་པའི་ནང་དུ་འདུས་པར་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །ཇི་སྐད་དུ། རྣམ་འགྲེལ་ལས། གཞན་དུ་ཆོས་གཅིག་ཡོད་བརྗོད་པས། །གཞན་མེད་དེ་ཉིད་གང་གིས་རྟོགས། །གལ་ཏེ་འགལ་ལས་ཡིན་དེ་ཡང༌། །ཅིས་གྲུབ། ལྷན་ཅིག་མི་གནས་བའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་གང་ལས་འདོད། སྣང་བ་མཐོང་མེད་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་ནི་མཚན་ཉིད་མ་ཡིན་ཞེས་བཤད་ནས། ཐ་མར། ཐམས་ཅད་དུ་ནི་སྦྱོར་བ་ཉིད། །ཐ་དད་དོན་ལ་ཐ་དད་མེད། །ཅེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། དགག་པ་གང་ཇི་སྙེད་པ་ནི་མི་དམིགས་པ་ལས་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་བརྩམས་ནས། གོ་བར་བྱེད་པ་ཐམས་ཅད་ནི་མི་དམིགས་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་འདིའི་མཐར་ཐུག་པའི་གཞུང་གིས་དགག་པ་ཐམས་ཅད་ནི་ མི་དམིགས་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ཅན་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་འདི་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ། །རྣམ་འགྲེལ་ལས། ཚད་མས་གྲུབ་པར་སྨྲ་རྣམས་ཀྱི། །དོན་གྱིས་ཟློག་པ་ཉིད་ལས་ཡིན། །ཞེས་བཤད་དོ། །བཤད་ཟིན་པ་དེ་ཉིད་དོན་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་བཤད་པ། སྣང་བ་མཐོང་བ་མེད་པ་དང༌། །དངོས་པོ་མི་དམིགས་པ་ལ་ནི། །རྒྱུ་མི་སྲིད་པར་གྱུར་པ་ན། །དངོས་པོ་མེད་པ་དགག་པ་རྟོགས་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་རང་བཞིན་མི་དམིགས་པ་དང་ཕན་ཚུན་སྤངས་ཏེ་གནས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་འགལ་བའི་སྦྱོར་བ་ལ་ནི་སྣང་བ་མཐོང་བ་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །འདི་ལྟར་དེ་ལ་དངོས་པོ་གཅིག་སྣང་བ་ན་རང་བཞིན་གཞན་སྣང་བ་ཉིད་དུ་ཁས་བླངས་བའི་མཐོང་བ་མེད་པ་ཡིན་ཏེ། སྔར་ཇི་སྐད་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །རྒྱུ་མི་དམིགས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་མི་གནས་པའི་འགལ་བ་ལ་ནི་རྒྱུ་མི་སྲིད་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་འགལ་བའི་མེས་ཀྱང་རྒྱུ་བཟློག་པའི་སྒོ་ནས་གྲང་བའི་རེག་པ་བཟློག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྔར་བསྟན་ཟིན་ཏོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་ནི་སྔར་བཤད་པའི་དོན་མཐའ་དག་སྡུད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་འགལ་བའི་འབྲས་བུ་དེ་དམིགས་པས་ཀྱང་འགལ་བ་ཅིག་ཤོས་མེད་པར་ངེས་ན། འགལ
Chinese
如果见到相违、无因、无遍，怎能了知无有他者？如果随顺了知相违、所遍、能遍、因和果的意义的不现见，那么，仅凭此就能了知无有他者。仅仅是相违，无因和无有能遍是不行的。因此，像这样为了成立无有的名言，所有以“也”等连接的不现见，都已阐述为包含在显现不现见之中。如《释量论》中说：“于他处说一法有，以何能知彼无他？若谓由相违，此又何成？谓由不俱生，此由何立？谓由不见显现，此非是体性。”说完之后，最后说：“一切处皆是理，异义于异无。”这样说的。凡所有遮破，都是从不现见而来，从“所有能知都是不现见的自性”开始，以这部究竟的论典，说明了所有遮破都是以不现见为先导的这个意义。《释量论》中说：“由量成立说者之，以义遣除即由此。”这样说的。为了总结已经说过的内容，所以说：“显现不见与，于事物不现，若因不可能，则知遮事物。”其中，对于自性不现见和具有互相排斥而住的体性的相违之理，就是显现不见。像这样，如果一个事物显现，就承认其他自性显现的不见，如前所说。对于因不现见和不俱生的相违，就是因不可能，像这样，相违的火也能通过遣除因的方式来遣除寒冷的触觉，如前已述。因此，像这样，这个偈颂是总结了先前所说的一切意义的偈颂。如果相违的果被见到，也能确定相违
English
If one sees contradiction, absence of cause, and absence of pervasion, how can one understand the absence of the other? If one follows the non-apprehension that understands the meaning of contradiction, the pervaded, the pervader, cause, and effect, then by that alone, one can understand the absence of the other. Merely being contradictory, without cause, and without a pervader is not sufficient. Therefore, in order to establish the term 'absence' in this way, all non-apprehensions connected by 'also' and so on are explained as being included within the non-apprehension of appearance. As it is said in the Pramāṇavārttika: 'If one says that one thing exists elsewhere, by what is it known that the other does not exist? If it is said to be from contradiction, how is this established? If it is said to be from non-coexistence, how is this established? If it is said to be from not seeing appearance, this is not the nature.' After saying this, it is said at the end: 'Everywhere, it is the reason itself; in different meanings, there is no difference.' This is what is said. All negations arise from non-apprehension, and beginning with 'all that makes known is the nature of non-apprehension,' this ultimate treatise explains that all negations are preceded by non-apprehension. As it is said in the Pramāṇavārttika: 'For those who say that it is established by valid cognition, refutation by meaning is from this alone.' This is what is said. In order to summarize what has already been said, it is said: 'When appearance is not seen, and when the object is not apprehended, if the cause becomes impossible, then the negation of the object is understood.' Among these, for the non-apprehension of nature and the contradiction of the nature of mutually exclusive existence, there is the non-apprehension of appearance. In this way, if one object appears, one acknowledges the non-apprehension of the appearance of the other nature, as previously shown. For the contradiction of the non-apprehension of cause and non-coexistence, the cause is impossible. In this way, contradictory fire can also eliminate the sensation of cold by eliminating the cause, as previously stated. Therefore, in this way, this verse is a verse that summarizes all the meanings previously explained. If the contradictory result is seen, one can also ascertain the contradiction.
Tibetan
་བ་དེའི་རྒྱུ་དམིགས་པས་ཀྱང་མེད་པར་ཅི་སྟེ་མ་ངེས། རྒྱུས་ཀྱང་འབྲས་བུ་གདོན་མི་ཟ་བར་ཉེ་བར་འཇོག་གོ་སྙམ་དུ་བསམས་པའོ། །དེ་ལྟར་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། རྒྱུ་དེ་ནི་འཁྲུལ་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྒྱུ་ནི་འབྲས་བུ་ལ་འཁྲུལ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་དཔེར་བརྗོད་པ་ནི་དཔེར་ན་འདི་ན་གྲང་བའི་རེག་པ་མེད་དེ། ཤིང་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཤིང་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལྟ་བུའི་རྒྱུ་དེ་དམིགས་པ་ནི་འབྲས་བུའི་གོ་བར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། རྩོམ་པར་མ་ངེས་པས་སོ། །དེས་ན་གང་དུ་གྲང་བ་བཟློག་པར་བྱ་བ་གྲང་བ་ཟློག་པའི་མེ་གདོན་མི་ཟ་བར་འགྱུར་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཐ་མའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་ཁྱད་པར་གྱི་སྐད་ཅིག་མ་ལ་ནི་འཁྲུལ་པ་མེད་དོ། དེས་ན་དེ་ལས་འབྲས་བུ་རྗེས་སུ་དཔག་གོ་ཞེས་དོགས་ན་མ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་འགོག་པར་བྱེད་དོ། །སྐད་ཅིག་མ་ཐ་མར་གྱུར་པའི་རྒྱུས་ནི་འབྲས་བུ་རྗེས་སུ་དཔག་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བཤད་པ། མཐའི་སྐད་ཅིག་དེ་ལས་འབྲས་བུ་སྐྱེ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྡོད་པ་དུས་འགོར་བ་སྟེ། དེ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མདོར་བསྟན་པའི་ཚིག་དེ་ཉིད་རྒྱས་པར་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་ཕྱིར་མཐའི་སྐད་ཅིག་གི་བར་དུ་ནི་ཞེས་སྨོས་སོ། །འདི་ལ་རྒྱུའི་རྒྱུན་གྱི་མཐའི་སྐད་ཅིག་ལས་སྔོན་རོལ་གྱི་སྐད་ཅིག་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ལ་ནི་འབྲས་ བུ་སྐྱེད་པ་ལ་གེགས་བྱེད་པ་སྲིད་དེ། དེས་ན་དེ་དག་ལས་འབྲས་བུ་རྗེས་སུ་མི་དཔོག་གོ །མཐའི་སྐད་ཅིག་ལ་ནི་རྣམ་པར་དབྱེར་མེད་པའི་ཕྱིར་གེགས་མེད་དེ། དེས་ན་དེ་ཁོ་ན་ལས་འབྲས་བུ་རྗེས་སུ་དཔོག་གོ །དེས་ན་མཐའི་སྐད་ཅིག་དེ་ཉིད་ནི་རྟགས་ཡིན་ལ། དེའི་མཐོང་བ་དེ་ལས་རྗེས་སུ་དཔག་པར་བྱ་བ་རྟོགས་པ་སྐྱེའོ། །ཁྱད་པར་ཅི་ལྟ་བུ་ཅན་ཞིག་ལས་ཤེ་ན། འབྲེལ་པ་དྲན་པ་ནི་རྗེས་སུ་དྲན་པ་སྟེ། དེ་ལ་ལྟོས་པའི་མཐོང་བ་གང་ཡིན་པ་ལས་སོ། །འདི་སྐད་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ། སྐད་ཅིག་ཐ་མའི་རྒྱུ་ཡོད་ན་མཐོང་བ་སྐྱེ་ལ། མཐོང་བའི་འོག་ཏུ་ནི་རྟགས་དང་རྟགས་ཅན་གྱི་འབྲེལ་པ་དྲན་ནོ། །དྲན་པས་པར་དུ་ཆོད་པའི་རྟགས་མཐོང་བ་ལས་ནི་རྗེས་སུ་དཔག་བར་བྱ་བ་རྟོགས་ཏེ། དེས་ན་དང་པོར་རྒྱུ་སྐད་ཅིག་གཉིས་པ་ལ་མཐོང་བ། མཐོང་བའི་དུས་དེ་ཉིད་དུ་སྐྱེས་པའི་འབྲས་བུ་མངོན་སུམ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འབྲེལ་བ་དྲན་པ་བས་ཀྱང་སྔ་བར་འགྱུར་རོ། །འདི་ཉིད་སྟོན་པ་ནི་མཐའི་སྐད་ཅིག་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཡིན་ནོ། །རྟགས་མཐོང་ཞིང་འབྲེལ་པ་ཡང་དྲན་པ་ན་རྗེས་སུ་དཔག་པ་འཇུག་པ་གང་ཡིན
Chinese
如果那个原因没有被观察到，为什么不确定呢？（有人）认为原因也会毫无疑问地使结果接近。但事实并非如此，因为那个原因是错误的。原因是对结果的误解。举例来说，就像这里没有寒冷的触感，因为有树木，因为看到了树木。像这样的原因的观察，并不是对结果的理解，因为不确定是否会发生。因此，在需要阻止寒冷的地方，阻止寒冷的火毫无疑问地会发生，但事实并非如此。在最后阶段的特殊时刻，没有误解。因此，如果怀疑从那（最后阶段的特殊时刻）可以推断出结果，那么就应该阻止这种怀疑。最后的时刻的原因并不能推断出结果。为什么呢？解释说，从最后的时刻产生的结果是停留和延迟的，因为那（停留和延迟）是不存在的。为了详细解释所概括的词语，所以才说了“直到最后的时刻”。在这里，在原因的连续的最后的时刻之前的任何时刻，都可能阻碍结果的产生。因此，不能从那些（时刻）推断出结果。在最后的时刻，因为没有区别，所以没有阻碍。因此，只能从那（最后的时刻）推断出结果。因此，那个最后的时刻就是标志，从那个（标志）的观察中，会产生需要推断的理解。从什么样的特殊性中产生呢？回忆起联系就是回忆，从依赖于那（回忆）的观察中产生。这是这样说的：如果存在最后的时刻的原因，就会产生观察。在观察之后，就会回忆起标志和具有标志的事物之间的联系。从通过回忆而确定的标志的观察中，会理解需要推断的事物。因此，首先是原因的时刻，其次是观察。因为在观察的同一时刻产生的结果是显而易见的，所以甚至比回忆起联系还要早。为了说明这一点，所以才说了“最后的时刻”等等。当看到标志并且也回忆起联系时，推论是如何产生的呢？
English
If that cause is not observed, why is it not uncertain? (Someone) thinks that the cause will undoubtedly bring the result closer. But that is not the case, because that cause is mistaken. The cause is a misunderstanding of the result. For example, it is like saying that there is no cold touch here because there are trees, because the trees are seen. The observation of such a cause is not an understanding of the result, because it is uncertain whether it will occur. Therefore, where it is necessary to prevent cold, the fire that prevents cold will undoubtedly occur, but that is not the case. In the special moment of the final stage, there is no misunderstanding. Therefore, if it is suspected that the result can be inferred from that (special moment of the final stage), then that suspicion should be prevented. The cause of the final moment does not infer the result. Why? It is explained that the result that arises from the final moment is staying and delayed, because that (staying and delaying) does not exist. In order to explain the summarized words in detail, it is said "until the final moment." Here, any moment before the final moment of the continuous cause may hinder the production of the result. Therefore, the result cannot be inferred from those (moments). In the final moment, because there is no distinction, there is no hindrance. Therefore, the result can only be inferred from that (final moment). Therefore, that final moment is the sign, and from the observation of that (sign), the understanding that needs to be inferred arises. From what kind of particularity does it arise? Remembering the connection is remembering, and it arises from the observation that depends on that (remembering). It is said like this: if there is a cause of the final moment, observation will arise. After the observation, the connection between the sign and the thing with the sign will be remembered. From the observation of the sign that is determined by memory, the thing that needs to be inferred will be understood. Therefore, first is the moment of the cause, and second is the observation. Because the result that arises at the same moment of observation is obvious, it is even earlier than remembering the connection. In order to illustrate this, it is said "the final moment" and so on. When the sign is seen and the connection is also remembered, how does the inference arise?