Tibetan
ག་པར་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བ་དེའི་ཕྱིར་རང་གི་གཞི་ཉིད་ལ་ཡོད་པ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་ནི་ཐེ་ཚོམ་གྱི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ། །སྲོག་ལ་སོགས་པ་ནི་ཁྱད་པར་དུ་ཐེ་ཚོམ་གྱི་རྒྱུ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་མཉན་པར་བྱ་བ་ཉིད་རྟག་པ་དང་མི་རྟག་པ་དག་ཏུ་རབ་ཏུ་གྲུབ་པ་བུམ་པ་དང་ནམ་མཁའ་ལ་སོགས་པ་ལས་ལྡོག་པར་ངེས་པ་ཡིན་གྱི། བདག་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་བསྐལ་བས་བུམ་པ་ལ་སོགས་པ་འགའ་ཞིག་ལ་ཡང་ཡོད་པ་དང་མེད་པར་མ་གྲུབ་པར་རྒྱུའི་ཕྱིར་སྲོག་ལ་སོགས་པ་ཡང་དེ་ལ་འཇུག་པ་དང་ལྡོག་པར་མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་སྲོག་ལ་སོགས་པ་ཁྱད་པར་དུ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བའི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ། །བུམ་པ་ལ་སོགས་པ་བདག་དང་བཅས་པའམ་བདག་མེད་པ་ཉིད་དུ་མ་ངེས་པས་དེ་ལས་ལྡོག་ཀྱང་བདག་དང་བཅས་པའམ་བདག་མེད་པ་གཅིག་ལས་ཀྱང་ལྡོག་པར་ངེས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ །འདིས་ནི་དོན་འདི་བརྗོད་པ་ཡིན་ཏེ། ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཅི་སྲིད་པ་ནི་འགའ་ཞིག་ལས་ལོག་པར་ངེས་ཀྱང་མ་ཡིན་ན་སྲོག་ལ་སོགས་བ་འགའ་ལས་ཀྱང་ལྡོག་པར་མ་ངེས་པ་གང་ཡིན་པ་ཅི་ལྟར་མ་ངེས་པ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །དོན་གཞན་འབྲས་བུ་མ་ཡིན་པ་ལས་དོན་གཞན་མི་འགྲུབ་པའི་ཡང་ཕྱིར་ཐེ་ཚོམ་གྱི་རྒྱུ་ཉིད་དོ། །གོ་བར་བྱེད་པ་སྲོག་ལ་སོགས་པ་ནི་བདག་ལས་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་དེའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་འབྲེལ་པ་མེད་དོ། །འབྲས་བུ་ཉིད་ཀྱང་མ་ཡིན་ནོ། །ཅི་ལྟར་འབྲས་བུ་མ་ཡིན་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་སྲོག་ལ་སོགས་པ་དང༌། བདག་ནི་ལྷན་ཅིག་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་དངོས་པོར་མི་འགྲུབ་པོ་ཅི་ལྟར་ཞེ་ན། རྒྱུ་འབྲས་ཀྱི་དངོས་པོ་དེ་ནི་དམིགས་པ་དང་མི་དམིགས་པ་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་ལ་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་དངོས་པོར་འགྲུབ་པའི་རྒྱུ་མཚན་དམིགས་པ་དང་མི་དམིགས་པ་ཡོད་པར་འགྱུར་བ་བདག་ནི་བལྟར་རུང་བ་མ་ཡིན་ནོ། །འདི་སྙམ་དུ་རང་བཞིན་འབྲེལ་པས་ཅི་ཞིག་བྱ་སྙམ་ན། བཤད་པ། འབྲེལ་པ་མེད་པ་འགའ་ཞིག་ཡོད་ན་དེ་ལས་གཞན་ཡོད་པར་ངེས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། ཧ་ཅང་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ ཕྱིར་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བའི་རྒྱུ་ཉིད་དོ། །གཞན་དག་སྲོག་ལ་སོགས་པ་ནི་བདག་གོ་བར་བྱེད་པ་ཉིད་ཡིན་ཏེ། སྲོག་ལ་སོགས་པ་དེའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལས་ལྡོག་པའི་ལྡོག་པ་ན་གཅིག་ཏུ་ངེས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ངེས་པ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ། །ཅི་ལྟར་གཅིག་ཏུ་ངེས་ཤེ་ན། གང་གི་སྲོག་ལ་སོགས་པ་ནི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་བདག་མེད་པ་ཁོ་ན་ལས་ལྡོག་པ་ཡིན་གྱི། མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལ་ནི་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་ངེས་པ་ཡིན་ནོ། །ཅི་ལྟར་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལས་མི་ལྡོག་ཅེ་ན། མེད་པ་ལས་ལྡོག་པར་མི་རུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཡོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བྱེད་པའི་ནུས་པ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ལྡོག་མཚམས་སུ་འགྱུར་གྱི། བདག་ནི་ཕ་རོལ་པོ་ལ་མེད་པའི་ཕྱིར་མེད་པ་དེ་ཅི་ལྟར་ལྡོག་མཚམས་ཡིན། བྱེད་པའི་ནུས་བ་དང་བྲལ་བས་མངོན་སུམ་དང་རྗེས་སུ་དཔག་པའི་ཡུལ་མ་ཡིན་ལ། གང་ཞིག་ཚད་མའི་ཡུལ་མ་ཡིན་པ་མ་ངེས་པ་དེ་ལ་ནི་འགའ་ཡང་ཡོད་པ་དང་མེད་པར་ངེས་པར་བྱར་ནུས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གང་གི་ཕྱིར་སྲོག་ལ་སོགས་པ་ལྡོག་པ་གཅིག་ཏུ་ངེས་པ་ཡིན་པ་དེ་བས་ན་ཅི་ལྟར་གཞལ་བྱ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་གཅིག་ཏུ་ངེས་པ་ལྟར་ལྡོག་པ་གཅིག་ཏུ་ངེས་པ་ཡང་གོ་བར་བྱེད་པ་ཉིད་དོ། །གལ་ཏེ་སྲོག་ལ་སོགས་པ་གོ་བར་བྱེད་པ་ཡིན་ན་འོ་ན་ཅི་ལྟར་མཉན་བྱ་ཉིད་གོ་བར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ཞེ་ན། གང་གི་ཕྱིར་གང་ལས་གོ་བྱེད་དུ་འགྱུར་བ་མཉན་བྱ་ཉིད་ནི་དེ་ལྟར་ལྡོག་པ་གཅིག་ཏུ་ངེས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མཐུན་པའི་ཕྱོགས་དང་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་གཉི་ག་ལས་ལྡོག་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱོགས་སྔ་མ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་གནས་པའོ། །སློབ་དཔོན་གྱིས་བཤད་པ་ནི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལ་ངེས་པ་ལྡོག་པའི་རྣམ་པ་དེ་ལྟ་བུ་སྨྲ་བ་ཕ་རོལ་པོ་དེས་མི་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་མེད་ན་མི་འབྱུང་བའི་འབྲེལ་པ་ཉིད་བརྗོད་པར་འགྱུར་རོ། །ག་ལས་ཤེ་ན། གང་གི་ཕྱིར་བདག་མེད་པ་ཉིད་ལ་མེད་པ་ཡིན་གྱི་བདག་ལ་ནི་མེད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་ཡང་མེད་པ་ཉིད་ཡིན་གྱི་ཡོད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་དེ་ལྟར་བདག་མེད་པ་ལ་ངེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དགག་པ་གཉིས་བརྗོད་པའི་ཤུགས་ཀྱིས་བདག་ལ་གནས་པ་སྟེ་ཡོད་པའི། ། ཅི་འདྲ་བ་ཞིག་ཅེ་ན། གནས་པ་ལས་གཞན་བདག་དེ་ཉིད་ལ་མེད་པ་དང༌། གཞན་ལ་ཡོད་པ་གཞན་དེ་གཉིས་དང་མ་འབྲེལ་པར་བརྗོད་པར་འགྱུར་རོ། །འདི་ལྟར་བདག་མེད་པ་ཉིད་ལ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་བདག་མེད་པ་ལ་དགག་པ་ངེས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཉིད་ལ་མེད་པ་ཡིན་ཏེ། བདག་ལ་ཡང་མེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །མེད་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི་བདག་མེད་པ་ལ་མེད་པ་ཁོ་ནའི། ཡོད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །སྲོག་ལ་སོགས་པ་མེད་པ་ལ་བདག་མེད་པ་ངེས་པ་ཡིན་ནོ། །བདག་ལ་སྲོག་ལ་སོགས་པའི་གནས་པ་དེ་འདྲ་བ་ནི་བདག་མེད་ན་མི་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །མེད་ན་མི་འབྱུང་བ་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་ན་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་གྲུབ་པའི་འགའ་ཡང་ལྡོག་པ་ཡན་འགར་བས་ལྡོག་པ་ཅན་མ་ཡིན་ནོ། །མེད་ན་མི་འབྱུང་བར་འགྱུར་
Chinese
因为在何处产生怀疑，因此，自身基础上存在的、不共有的法即是怀疑的因。命等是特别的怀疑之因，比如，应听闻之事，在常与无常中完全成立，与瓶子和虚空等相异是确定的。而我，自性上以劫来衡量，对于瓶子等某些事物，存在与不存在尚未成立，作为因，因此，命等也对此进入与不进入尚未成立，因此，命等是特别产生怀疑的因。瓶子等是有我或无我尚未确定，因此，即使从中相异，也不能确定是从有我或无我的某一个相异。这是总结性的说法。这表达的意思是：只要是不共有的，虽然可以确定与某些事物相异，但如果命等不能确定与某些事物相异，那么怎么能说不是不确定呢？其他意义，因为不是果，所以其他意义也不能成立，因此也是怀疑的因。使之理解的命等，因为与我相异，所以没有它的自性之关联。也不是果。如果问：怎么不是果呢？比如，命等和我，不能同时成为因和果的事物。如果问：为什么呢？因为因果的事物依赖于可见与不可见。如果成为因果的事物成立的理由，即可见与不可见存在，那么我就不是可以观察的。如果想：自性关联能做什么呢？回答说：如果没有关联，那么也不能确定从某个事物存在而存在其他事物，因为会过于极端。因此，是产生怀疑的因。另一些人说，命等就是使我理解的，因为命等从它的不相符的一方相异的相异中，是唯一确定的，因为是确定的缘故。如果问：怎么是唯一确定的呢？凡是命等，都是从不相符的一方，即无我的一方相异，但不是从相符的一方相异，因此是确定的。
English
Because doubt arises somewhere, therefore, the uncommon dharma existing on its own basis is the cause of doubt. Life and so on are particularly the cause of doubt, for example, what should be heard, is fully established in permanence and impermanence, and it is certain that it is different from vases and space, etc. But I, by nature, measured by kalpas, for some things like vases, existence and non-existence have not been established, as a cause, therefore, life and so on also have not been established to enter and not enter into this, therefore, life and so on are particularly the cause of doubt. Vases and so on are not certain whether they have self or are without self, therefore, even if they are different from them, it cannot be determined that they are different from one with self or without self. This is a summary statement. This expresses the meaning: as long as it is uncommon, although it can be determined to be different from some things, but if life and so on cannot be determined to be different from some things, then how can it be said that it is not uncertain? Other meanings, because it is not a result, other meanings cannot be established, therefore it is also the cause of doubt. Life and so on that make it understood, because they are different from me, therefore there is no connection of its own nature. It is also not a result. If you ask: how is it not a result? For example, life and so on, and I, cannot simultaneously become the object of cause and effect. If you ask: why? Because the object of cause and effect depends on the visible and the invisible. If the reason for the object of cause and effect to be established, that is, the visible and the invisible exist, then I am not observable. If you think: what can the natural connection do? The answer is: if there is no connection, then it cannot be determined that other things exist from the existence of something, because it would be too extreme. Therefore, it is the cause of doubt. Others say that life and so on are what make me understand, because life and so on are uniquely determined in the difference that is different from its incompatible side, because it is certain. If you ask: how is it uniquely determined? Whatever life and so on are, they are different from the incompatible side, that is, the side of no-self, but not different from the compatible side, therefore it is certain.
Chinese
是。如果问：如何不从顺品方面退还呢？因为不能从无退还的缘故。凡是存在的，因为具有作用的能力，所以会变成退还的界限。我对于他者来说是不存在的，所以不存在的如何成为退还的界限呢？因为离开了作用的能力，所以不是现量和比量的对境。凡不是量之对境的不确定者，对于此，任何有和无都不能确定。因为命等确定为一个退还，因此，如何像可量等确定为一个随行一样，确定为一个退还，也是使之理解的。如果命等是使之理解的，那么，如何听闻性不是使之理解的呢？因为从某处变成使之理解的听闻性，不是那样确定为一个退还。为什么呢？如果说因为从顺品和不顺品二者退还的缘故，那么，这被称为是前品完全存在。论师所说的是，如果说不顺品中确定的退还之相，对方不能成立，那么就会变成说不生之关系。从何处说呢？因为无我性中是不存在的，我中不是不存在的。在那里也是不存在的，不是存在的。像这样，以说无我中具有确定性的遮破二者的力量，而住于我，即存在的。 是怎样的呢？从住处之外，与我自身的不存在，以及他者中存在，与那二者不相关联地宣说。像这样，无我性中，这被称为是无我中遮破是确定的。在那自身中是不存在的，我中也不是不存在的。被称为不存在的，这在无我中仅仅是不存在的。存在不是这样的。命等不存在，无我性是确定的。我中命等的住处是这样的，如果无我，就不会产生。因为不存在就不会产生，因此，随行成立的任何退还，因为是遍遮，所以不是有退还的。不存在就不会产生。
English
Yes. If asked, how does one not revert from the favorable side? Because it is impossible to revert from non-existence. Whatever exists, because it possesses the power of action, becomes a boundary of reversion. I am non-existent to the other, so how can non-existence be a boundary of reversion? Because it is devoid of the power of action, it is not an object of direct perception or inference. Whatever is not an object of valid cognition, the uncertain, for that, nothing can be determined as either existent or non-existent. Because life and so on are definitely one reversion, therefore, just as what is to be measured and so on are definitely one following, so also understanding that it is definitely one reversion. If life and so on are what make one understand, then how is it that what is to be heard is not what makes one understand? Because what becomes the cause of understanding from something, what is to be heard, is not so definitely one reversion. Why? If it is said that it is because it reverts from both the favorable side and the unfavorable side, then this is said to be the complete existence of the former side. What the teacher said is that if the aspect of definite reversion on the unfavorable side is such that the opponent cannot establish it, then it will become expressing the relationship of non-arising. From where is it said? Because in selflessness it is non-existent, but in self it is not non-existent. There also it is non-existent, but it is not existent. In this way, by the force of expressing the two negations that have certainty in selflessness, it abides in self, that is, in existence. What is it like? Other than the abiding place, the non-existence in that very self, and the existence in the other, it will be expressed without being related to those two others. In this way, this, "in selflessness," is definitely a negation in selflessness. In that very self it is non-existent, but in self it is not non-existent. What is called "non-existence" is only non-existence in selflessness. Existence is not like that. Life and so on are non-existent, selflessness is definite. Such an abode of life and so on in self is such that if there is no self, it will not arise. Because if it does not exist, it will not arise, therefore, any reversion that establishes following, because it is all-encompassing, is not something that has reversion. If it does not exist, it will not arise.