Tibetan
། སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའི་སྐབས་ཉིད་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་རྟོགས་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་གི་ཚེ་འདི་རང་ཉིད་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ལ་འཇུག་གམ་གཞན་གྱིས་བཅུག་པ་དེའི་ཚེ་ཇི་ལྟར་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་མཐོང་བ་ན་བཟུང་བའི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་དྲན་པ་ལ་ལྟོས་པ་དེ་བཞིན་དུ་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལ་མ་མཐོང་བ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལ་ཡོད་དམ་མེད་ཅེས་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བ་ནི་རང་ཉིད་དེ་ལྟར་དམིགས་པ་དྲན་པའམ་ཆོས་མཐུན་པ་བརྗོད་པས་བཅུག་པ་ལས་ལྡོག་པ་ཡིན་གྱི། མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལ་ཡོད་པ་དང་མེད་པར་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བ་དེ་ལ་མ་མཐོང་བས་བཟློག་པར་བྱ་བ་ནི་དེའི་དུས་དུས་ངེས་པའི་མ་མཐོང་བ་ཉིད་ཀྱིས་བཟློག་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་ནི་དྲན་པ་འམ་དེ་སད་པར་བྱེད་པའི་ཚིག་གིས་ཅི་ཡང་བྱར་མེད་དོ། །དེའི་ཚེ་མ་དམིགས་ཀྱང་སྔར་ཡང་དམིགས་པར་དོགས་པ་བསལ་བའི་ཕྱིར་མ་དམིགས་པ་དྲན་པའི་དོན་དུ་བརྗོད་དོ་ཞེ་ན། འདི་ལ་སྔོན་བརྗོད་པས་ལྡོག་པར་འགྱུར་བ་མཐོང་བའི་འཁྲུལ་པ་གང་ཡིན་པ་ནི་མེད་དོ་ཞེས་བཤད་ཟིན་ཏོ། །གལ་ཏེ་ད་ལྟར་ཡོད་ན་སྔོན་གྱི་མ་མཐོང་བ་དྲན་པ་ལ་ལྟོས་པ་ཡིན་ཏེ། ཟླ་བ་གཉིས་ལ་སོགས་པར་ཤེས་བཞིན་དུ་འཁྲུལ་པ་ལ་འཁྲུལ་པར་རྟོགས་ཀྱང་མི་ལྡོག་པའི་ཆོས་ཅན་ཉིད་ཀྱིས་དེའི་ཚེ་མ་མཐོང་བས་མ་ངེས་པ་ཡིན་ཡང་སྔོན་གྱི་མ་མཐོང་བ་ལ་ལྟོས་ནས་ངེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྔར་མ་མཐོང་བ་ལ་འཁྲུལ་པར་ཡང་ད་ལྟར་གྱི་ལ་ལྟོས་ནས་ཡིན་ནོ། །འོན་ཏེ་སྔར་མཐོང་བར་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བ་ཉིད་འཁྲུལ་པར་བརྗོད་དོ་ཞེ་ན། དེ་ཡང་མི་རིགས་ཏེ་དེ་ཡང་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སམ་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལ་མཐོང་ངམ་མ་མཐོང་སྙམ་དུ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བ་ནི་མ་ཡིན་ གྱི་འོན་ཀྱང་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་རྟོགས་པའི་དུས་ན་ཐེ་ཚོམ་མེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་མཐོང་བ་དང༌། མ་མཐོང་བ་གཉིས་མ་རྟོགས་པས་ཁོ་ན་སྟེ། དེ་སྔོན་བརྗོད་པ་ལྡོག་པར་འགྱུར་བ་མཐོང་བའི་འཁྲུལ་པ་གང་ཡིན་པ་ནི་མེད་དོ་ཞེས་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་འདིར་བརྗོད་པ་མཐོང་བ་ནི་དེའི་དུས་ན་མེད་པའི་ཕྱིར་དྲན་པར་བྱ་བ་ཉིད་ཀྱིས་ལྟོས་པར་བྱ་བ་ཉིད་དུ་རིགས་པ་ཡིན་ནོ། །མ་མཐོང་བ་ནི་དེའི་ཚེ་ཡང་ཡོད་པ་ཁོ་ན་བས་དེ་ལ་དྲན་པས་ཅི་ཞིག་བྱ། ཅི་སྟེ་ཡང་སྔོན་གྱི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལ་མ་མཐོང་བ་ལ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་ན་དེ་ལྟ་ན་འོ་ན་ནི་བརྗོད་ཀྱང་དེ་མི་ལྡོག་སྟེ་ཚད་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཚིག་ནི་མ་མཐོང་བ་ངེས་པར་རྟོགས་པའི་འདུ་བྱེད་སད་པར་བྱེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་དྲན་པར་བྱེད་པ་ན་ལྡོག་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཏེ་འབད་པ་མེད་པར་དྲན་བཞིན་དུ་ཐེ་ཚོམ་ཡང་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འབད་རྩོལ་ལས་ནི་དྲན་པའི་ས་བོན་ཡོད་ན་དྲན་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཐེ་ཚོམ་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །འབད་རྩོལ་ལས་ཀྱང་མི་དྲན་པའི་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་ནི་ཚིག་གིས་ཕན་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེས་ན་དེའི་དུས་ཀྱི་ཐེ་ཚོམ་མེད་པའི་མ་མཐོང་བ་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལ་མེད་པ་ངེས་པར་བྱ་བ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །ཡང་ནས་ཡང་དུ་མ་མཐོང་བས་ཁྱབ་པ་རྟོགས་པར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དེ་ཡང་ནས་ཡང་དུ་ཡིན་པར་སྒྲུབ་པའི་རྒྱུར་སྔོན་མ་མཐོང་བ་ཡང་དྲན་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། མ་མཐོང་བ་ལ་ནི་ཡང་ནས་ཡང་གི་རང་བཞིན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དངོས་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྟེན་དེ་དང་དེ་དག་ལ་དེས་དབེན་པར་དམིགས་པ་དེ་ཡང་ནས་ཡང་ཉིད་དོ་ཞེ་ན། འདི་ལ་ཡང་ཡོད་པ་ཉིད་དེ་དེའི་ཚེ་ཡང་རྟེན་དཔག་ཏུ་མེད་པ་ལ་མ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྨྲས་པ་གལ་ཏེ་འདིས་དེའི་ཚེ་ཡང་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལ་ཡོད་པ་མ་དམིགས་པ་དེ་ལྟ་ན་ཡང་མ་དམིགས་པའི་མི་དམིགས་པ་ཙམ་གྱིས་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་པས་དེའི་དོན་དུ་བརྗོད་དོ། །དེས་ནི་འདིའི་འདི་ནི་རྣམ་པ་འགའ་ཞིག་ལྟར་མ་དམིགས་པ་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་འདི་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལ་མ་དམིགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ལོག་པར་རྟོག་པ་ལྡོག་གོ་ཞེ་ན། གལ་ཏེ་མ་དམིགས་པའི་ཞེས་བྱ་བས་དོགས་པ་དེ་བསུ་ནས། མེད་ཅེས་བྱ་བའི་ཞེས་བྱ་བས་སེལ་བར་བྱེད་དོ། །བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་མེད་པ་ལ་མེད་ཅེས་ བྱ་བའི་ཚིག་གང་གིས་བསྒྲུབ་བྱ་མེད་ན་མེད་པར་བརྗོད་པ་སྟེ། དེ་ནི་ཆོས་མི་མཐུན་པའི་ངག་ཉིད་དོ། །ཆོས་མི་མཐུན་པའི་ངག་གིས་ཀྱང་དེ་མེད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཇི་ལྟར་མེད་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། བཤད་པ་གལ་ཏེ་ཇི་ལྟར་དེ་རྣམ་པ་གང་གིས་མེད་རིགས་བརྗོད་ན། དེ་ཚེ་མེད་ཅེས་བྱ་བར་རྟོགས། །རྣམ་པ་གང་གིས་མེད་པའི་རིགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པ་ཉིད་རིགས་པའི་རང་བཞིན་དུ་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །ཚིག་གིས་ནི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལ་མེད་པར་སྟོན་པ་ཡིན་ནོ། །མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཀྱང་གང་ལ་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་མེད་པ་དེ་ཡིན་ནོ། །བསྒྲུབ་པར་བྱ་བས་སྟོང་པའི་རྟེན་གྱི་ཁྱད་པར་ནི་དེའི་ཚེ་ཡང་དམིགས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། དེ་དག་ལ་ཡང་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་མི་དམིགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེས་ན་གང་དུ་མ་དམིགས་པ་ལ་ཡང་ཡིད་མི་ཆེས་པ་དེར་ཚིག་ཀྱང་དེ་སྟོན
Chinese
因为在进行论证的时候，自己已经完全理解了。当这个（推理）是自己进行推论，或者被他人引导进行推论的时候，就像见到同品之法后，需要依靠记忆来追随一样，对于异品没有见到则不是这样。怀疑它在同品中存在还是不存在，是因为自己那样去缘取（同品）的记忆，或者被陈述同品之法所引导而产生的，与此相反。对于怀疑它在异品中存在还是不存在，用没有见到来遣除，那是因为在那时，由确定没有见到本身来遣除。对于这种情况，记忆或者唤醒记忆的言辞都无济于事。如果说，即使那时没有缘取，但为了消除以前也缘取过的怀疑，所以才说没有缘取是为了回忆，那么，对于这种情况，先前陈述会导致颠倒，这种见到（错误）的幻觉是不存在的，这已经说过了。如果现在存在，那么以前没有见到就需要依靠记忆，就像对于二月等，明明知道是幻觉，即使认识到是幻觉也不会改变，因为具有这样的性质，所以在那个时候，虽然因为没有见到而不确定，但因为依靠以前没有见到而确定。以前没有见到而产生幻觉，也是依靠现在的（见到）。或者说，怀疑以前见到本身就是幻觉，那么，这也是不合理的，因为那也是不存在的。进行论证时，怀疑在异品或者同品中见到还是没有见到，这不是（正确的怀疑方式），然而在理解所要论证的事物时，因为没有怀疑，所以见到和没有见到两种情况仅仅是因为没有理解。因此，先前陈述会导致颠倒，这种见到（错误）的幻觉是不存在的，这是已经说过的。对于这种情况，这里所说的见到，是因为在那时不存在，所以才需要依靠记忆。没有见到，是因为那时也仅仅是存在，所以对于这种情况，记忆有什么用呢？如果又怀疑以前在异品中没有见到，如果是这样，那么即使陈述了，也不会改变，因为这是量。言辞是唤醒确定理解没有见到的作用。
English
Because at the time of making the proof, one has complete understanding. When this (reasoning) is either self-inferred or induced by others, just as following after apprehending the dharma of the similar class requires reliance on memory, it is not the same for not seeing in the dissimilar class. Doubting whether it exists or does not exist in the similar class is because one's own memory of focusing on it in that way, or being induced by stating the dharma of the similar class, is reversed. As for doubting whether it exists or does not exist in the dissimilar class, it is to be refuted by not seeing, which is refuted by the very fact of definitely not seeing at that time. For this, memory or words that awaken it are of no use. If it is said that even if it was not apprehended at that time, but to dispel the doubt that it was apprehended before, therefore not apprehending is stated for the sake of remembering, then, for this, the previous statement would lead to reversal, and there is no illusion of seeing (error), which has already been said. If it exists now, then not seeing before depends on memory, just as for seeing two moons, etc., even knowing it is an illusion, even if one recognizes it as an illusion, it does not change, because it has such a nature, so at that time, although it is uncertain because of not seeing, it is certain because it relies on not seeing before. Having an illusion of not seeing before also relies on the present (seeing). Or, if doubting that seeing before is itself an illusion, then that is also unreasonable, because that also does not exist. When making a proof, doubting whether one has seen or not seen in the dissimilar class or the similar class is not (the correct way to doubt), however, when understanding what is to be proven, because there is no doubt, seeing and not seeing both occur only because of not understanding. Therefore, the previous statement would lead to reversal, and there is no illusion of seeing (error), which has already been said. For this, the seeing mentioned here is because it does not exist at that time, so it is reasonable to rely on memory. Not seeing is because it only exists at that time, so what use is memory for that? If one doubts again that one has not seen in the dissimilar class before, if that is the case, then even if it is stated, it will not change, because it is a valid cognition. Words are what awaken the function of definitely understanding not seeing.
Chinese
如果有人问：以忆念来遣除（怀疑）吗？回答：不是的，因为在没有努力的情况下忆念，并且没有怀疑。如果通过努力有忆念的种子，那么忆念本身就会变得没有怀疑。对于那些即使努力也对不忆念产生怀疑的人，言辞是没有帮助的。因此，必须依靠那个时候没有怀疑的未见，来确定在不一致的方面不存在。如果有人问：因为要理解未见是普遍存在的，所以为了证明它是反复存在的，也应该忆念先前未见作为原因吗？回答：未见本身没有反复存在的性质，因为它不是事物。如果有人问：专注于那些远离它的所依，那就是反复存在吗？回答：这也有存在，因为那时也没有专注于无数的所依。有人说：如果这样，即使在那时也没有专注于不一致的方面存在，即使只是没有专注于未见，也不能说不存在，因此才这样说。因此，如果有人认为这在某些方面是没有专注于，那么这种认为这完全是没有专注于不一致的方面的错误观念就会消除吗？回答：如果用“没有专注于”这个词来迎接怀疑，那么就用“不存在”这个词来消除它。对于没有要证明的事物，用“不存在”这个词来说明没有要证明的事物，那就是不一致的语言。通过不一致的语言，才能确定它不存在。那么，如何才能不存在呢？解释说：如果说它是以何种方式不存在的，那么那时就会理解为“不存在”。“以何种方式不存在的道理”是指将方式本身解释为道理的性质。言辞是为了表明在不一致的方面不存在。不一致的方面就是没有要证明的事物。没有要证明的事物的所依的差别，在那时也是专注的。对于那些事物，也不是不专注于证明者。因此，在对没有专注于也不相信的地方，言辞也会说明这一点。
English
If someone asks: Is it through recollection that one dispels (doubt)? The answer is: No, because one recollects without effort, and there is no doubt. If there is a seed of recollection through effort, then recollection itself becomes without doubt. For those who doubt non-recollection even with effort, words are of no help. Therefore, one must rely on the unseen without doubt at that time to ascertain the absence in the inconsistent aspect. If someone asks: Because one must understand that the unseen is pervasive, should one also recollect the previously unseen as a cause to prove that it is repeatedly present? The answer is: The unseen itself does not have the nature of being repeatedly present, because it is not a thing. If someone asks: Is focusing on those supports that are devoid of it, is that repeatedly present? The answer is: This also has existence, because at that time one is not focusing on countless supports. Someone says: If so, even if one is not focusing on the existence in the inconsistent aspect at that time, one cannot say that it does not exist simply because one is not focusing on the unseen, therefore one says this. Therefore, if someone thinks that this is not focusing in some ways, will this misconception that this is completely not focusing on the inconsistent aspect be eliminated? The answer is: If one meets the doubt with the word "not focusing," then one eliminates it with the word "does not exist." For something that has nothing to be proven, the word "does not exist" is used to state that there is nothing to be proven, and that is the language of inconsistency. Through the language of inconsistency, one can ascertain that it does not exist. Then, how can it not exist? It is explained: If one says in what way it does not exist, then at that time it will be understood as "does not exist." "The reason for not existing in what way" refers to explaining the way itself as the nature of reason. Words are to show that it does not exist in the inconsistent aspect. The inconsistent aspect is that which has nothing to be proven. The difference of the support that is empty of what is to be proven is also the focus at that time. For those things, it is not not focusing on the prover. Therefore, where there is no belief even in not focusing, words also show that.