Tibetan
་རང་ཉིད་རྟོགས་པ་ཡིན་ཏེ། དེས་ན་རང་རིག་པ་ཉིད་དོ། །འོན་ཏེ་བདག་ནི་བྱེད་པ་པོ་ཉིད་དུ་རྟོགས་སོ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཏེ། ལུས་ལས་མ་གཏོགས་པ་ནི་བདག་མེད་པ་ཉེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ལུས་ཉིད་བྱེད་པ་པོ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཏེ། ལུས་ཀྱང་ལས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་གི་ཕྱིར་ལུས་ལ་སོགས་པ་ནི་རང་རིག་པ་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །རང་རིག་པ་ཉིད་ཡིན་ན་ཡང་རྩོད་པ་མེད་དོ། །བློ་མྱོང་བ་མེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། བདག་རང་རིག་པ་ཡིན་པ་དེས་དོན་མྱོང་ན་དེ་ཙམ་གྱིས་མཆོག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་བློ་དོན་མེད་དོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བཤད་པ། གལ་ཏེ་བདག་མྱོང་མངོན་སུམ་ཡིན། །གཞན་གྱིས་མྱོང་འགྱུར་མ་ཡིན་ན། །གང་གིས་དེ་སྐད་བརྗོད་འགྱུར་བ། །བདག་གི་མྱོང་དེ་ག་ལས་གྲུབ། །བདག་གིས་མྱོང་བར་གྱུར་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ག་ལས། གཞན་གྱིས་མྱོང་བར་གྱུར་པ་ཡིན་ན་འདི་གཞན་གྱི་བདག་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་ག་ལས་ཡིན། རང་རིག་པས་མྱོང་བ་ཡིན་ན་ནི་རང་རིག་པ་གྲུབ་པ་ཡིན་པ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྩོད་པ་མེད་པ་ཁོ་ནའོ། །དེའི་ཕྱིར་རང་རིག་པ་མ་ཡིན་ན་ཐམས་ཅད་ཉམས་སུ་མྱོང་བར་གྱུར་པ་མ་ཡིན་པར་ཐལ་བ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་མིག་ལ་སོགས་པ་མྱོང་བ་མེད་ཀྱང་མིག་ལ་སོགས་པ་མེད་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་སྙད་དུ་འགྱུར་བ་དེ་བཞིན་དུ། བདག་ཉིད་རིག་པ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ཅི་སྟེ་མི་འདོད་ཅེ་ན། འདི་ལ་བཤད་པ། གསལ་རྒྱུ་མ་གྲུབ་པར་འགྱུར་གྱི། །གསལ་བར་འདོད་པའི་གསལ་བ་མིན། །གལ་ཏེ་གསལ་བ་མ་གྲུབ་ཀྱང༌། །གསལ་ན་འགྲོ་འདི་གསལ་བར་འགྱུར། །གསལ་བའི་རྒྱུ་མིག་ལ་ སོགས་པའི་རང་བཞིན་མ་གྲུབ་ཀྱང༌། དོན་གསལ་བར་འགྱུར་ཏེ། གསལ་བ་གསལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ངའི་མིག་གིས་གསལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། ངའི་རང་རིག་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ངའི་མིག་གི་གསལ་བ་ཞེས་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ། །རིག་པ་ཡང་རིག་པ་ཉིད་ལས་ངའི་ཡིན་ནོ། །རིག་པ་དེ་ཡང་རང་རིག་པ་མ་ཡིན་ན་ནི། འགའ་ཡང་བདག་དང་འབྲེལ་པར་རྟོགས་པར་མི་འགྱུར་བས་ན། རང་གི་ངོ་བོ་ཙམ་གྱིས་གསལ་བར་འགྲོ་བ་མཐའ་དག་གསལ་བའི་ཕྱིར། ཧ་ཅང་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་གང་ལས་གསལ་བ་བསྐྱེད་པ་དེ་གསལ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཇི་ལྟར། ཧ་ཅང་ཐལ་བར་འགྱུར་ཞེ་ན། །གལ་ཏེ་གསལ་བ་སྐྱེས་ཙམ་གྱིས། །གསལ་ན་དེ་ཚེ་མཐའ་དག་འགྱུར། །གང་གིས་གསལ་བ་ཞེས་བྱ་བ། །འདི་ནི་འབྲེལ་པ་མེད་པ་མིན། །དེ་ལ་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད། །ཙམ་གྱིས་ཐམས་ཅད་གསལ་བར་འགྱུར། །ཅི་སྟོ་དོན་དེའི་རང་བཞིན་ཉིད། །ཡིན་ན་རང་ཉིད་རིག་པར་བརྗོད། །ཚད་མ་རྣམ་འགྲེལ་གྱི་འགྲེལ་པ་ལས། མཐོང་དོན་རབ་གསལ་བྱེད། །རང་གིས་མཐོང་བ་ནི་རྒོལ་བ་དང་དཔག་པའི་དེ་མ་ཐག་ཏུ་གཞན་གྱི་དོན་རྗེས་སུ་དཔག་པ་བརྗོད་དེ། གཞན་གྱི་དོན་གྱི་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ནི་རང་གི་དོན་གྱི་རྗེས་སུ་དཔག་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ། གཞན་དོན་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ནི། །རང་གིས་མཐོང་དོན་རབ་གསལ་བྱེད། །རང་གིས་མཐོང་བ་ནི་རྒོལ་བ་དང་ཕྱིར་རྒོལ་བ་རང་གིས་མཐོང་པ་སྟེ། བསྟན་པར་བྱ་བ་དང་སྟོན་པར་བྱེད་པ་དག་རང་གིས་མཐོང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ །གལ་ཏེ་ཉན་པར་བྱེད་པ་ཡོད་ན་ནི་དེ་དག་རྣམས་ཀྱང་ཡིན་ཏེ་དེ་དག་ཀྱང་དབང་དུ་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལོག་པར་རྟོགས་པ་གསལ་བ་ནི་ཤུགས་ཉིད་ལས་འགྲུབ་ཅིང༌། རང་གིས་རྟོགས་པའི་དོན་འདིས་གཞན་ལ་གསལ་བར་བྱེད་པ་ཡིན་ལ། དེ་ཡང་ལུས་དང་ངག་གི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་རང་གིས་མཐོང་བའི་དོན་ནི་ཚུལ་གསུམ་པའི་རྟགས་སོ། །གལ་ཏེ་རང་གིས་མཐོང་བ་སྨོས་པ་ནི་རང་གིས་མཐོང་བའི་དོན་ཙམ་སྟོན་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ཚུལ་གསུམ་པའི་རྟགས་ཞེས་བྱ་བ་གང་ལས་ཡིན། དེས་ན་ལྐོག་ཏུ་གྱུར་པའི་རང་བཞིན་རྗེས་སུ་དཔག་པར་བྱ་བ་མཐའ་དག་གི་གཞན་ལ་གསལ་བར་བྱེད་པ་གཞན་གྱི་དོན་ རྗེས་སུ་དཔག་པར་བྱ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། འདི་ལ་བརྗོད་པ། ཚུལ་གསུམ་རྟགས་ལས་མ་གཏོགས་པ། །གསལ་བྱེད་གཞན་ནི་ཡོད་མ་ཡིན། །དེ་ནི་གཞན་གྱིས་རྟོགས་བྱ་བར། །མི་ནུས་ཕྱིར་ན་གསལ་མ་ཡིན། གང་ལ་གཞན་ཡིད་ཆེས་པ་དེ་ནི་གསལ་པར་བརྗོད་དོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་བརྗོད་པ་རབ་ཀྱི་ཚིག་སྨོས་སོ། །གཞན་ཡིད་ཆེས་པ་ཡང་ཚད་མས་རྟོགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། གལ་ཏེ་རྗེས་སུ་དཔག་པར་བྱ་བ་ཡང་ཚད་མས་རྟོགས་ན་ནི་དེའི་ཚེ་རྩོད་པ་མེད་པ་ཉིད་དོ། །ཚུལ་གསུམ་པའི་རྟགས་གསལ་བར་བྱེད་པའི་སྒོ་ནས་ཡིན་ན་ནི། །རྩོད་པའི་གཞིར་གྱུར་པའི་རྗེས་སུ་དཔག་པར་བྱ་བ་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་ཚིག་དོན་མེད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དི་ལས་རྗེས་སུ་དཔག་པ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་དེ་ཡང་ཉེ་བར་བརྟགས་ནས་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་རྗེས་སུ་དཔག་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཚིག་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ཡིན་ན། མངོན་སུམ་སྐྱེད་པའི་ཕྱིར་གཞན་གྱི་དོན་གྱི་མངོན་དུ་ཡང་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། དེ་ནི་ལེགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཇི་ལྟར་ཚིག་ལས་མཐོང་བ་ཡི། །འབྲེལ་པ་དྲན་པར་གྱུར་པ་ན། །རྗེས་དཔག་སྐྱེ་བ་དེ་བཞིན་དུ། །འགར་ཡང་མངོན་སུམ་སྐྱེ་མ་ཡིན། །ཚུལ་གསུམ་རྟགས་ནི་དྲན་པ་ན། །ངེས་པར་རྗེས་དཔག་སྐྱེ་བར་འགྱུར། །རང་རིག་རྟོགས་པའི་དོན་ཙམ་ནི། །བརྗོད་པས་མངོན་སུམ་རིག་མ་ཡིན། །ཚིག་ཙམ་ལས་ནི་གཞན་ལ་མངོན་སུམ་སྐྱེ་བ་མེད་དོ། །གལ་ཏེ་རི་དྭགས་རྒྱུག་པ་ལ་ལྟོས་ཞེས་བྱ་བ་ལས་མཐོང་བ་སྐྱེ་བར་མཐོང་བ་མ་ཡིན་ན་མ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཏེ། དེར་ཡང་རྗེས་སུ་དཔག་པ་དེ་མ་ཐག་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ལྟར། དེ་ལྟར་ལྟོས་ཞེས་བྱ་བས་དེ། །དོན་དེ་མངོན་ཕྱོགས་ལ་སྦྱོར་ཞིང༌། །ང་ཡི་དེ་ལྟར་རྟོགས་པ་ཡང༌། །དོན་གྱིས་བསྟན་པར་འགྱུར་བ་ཡིན། །འདི་ནི་རི་དྭགས་ལྟ་བ་ལ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པར་གྱིས་ཤིག་ཅེས་ངེས་པར་སྦྱོར་བ་ཡིན་ཏེ། མངོན་དུ་ཕྱོགས་པ་ནི་ད་ཇི་ལྟ་བར་ཁྱོད་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ་ཞེས་སོ། །དེས་ན་དེ་ལྟར་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པར་འགྱུར་ན། དབང་པོ་རྣམས་ཀྱི་བྱེད་པ་འཇུག་གོ་ཞེས་དྲན་པའི་ཕྱིར་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ཉིད་དོ། །དེས་ན་རྗེས་སུ་དཔག་པས་མངོན་སུམ་སྲིད་པར་བལྟས་ཏེ། འཇུག་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་ན་འོ་ན་མངོན་སུམ་མ་ཡིན་པའི་ཡུལ་ལ་སྲིད་པའི་རྗེས་སུ་དཔག་པ་འཇུག་ན་རང་བཞིན་གྱི་ གཏན་ཚིགས་ཡིན་ཏེ། ཚིག་གི་འབྲས་བུའི་གཏན་ཚིགས་གསལ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འདི་ལྟར། དུ་བ་ལ་འདིར་མེ་ཡོད་ཆེས། །ཚིག་གིས་འབྲེལ་པ་ཙམ་ཞིག་ནི། །བསྟན་པར་འགྱུར་གྱི་དུ་བ་ནི། །མངོན་སུམ་ཉིད་ཀྱིས་བསྟན་པ་ཡིན། །དེས་ན་གཞན་གྱི་དོན་གྱི་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ནི་ཚུལ་གསུམ་པའི་རྟགས་སྟོན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ཚད་མ་ཀུན་ལས་བཏུས་པའི་འགྲེལ་པ་དང་འགལ་ལོ་ཞེ་ན་དེ་ནི་མི་འཐད་དེ། གང་གི་ཕྱིར། ཚིག་ཀུན་དྲན་པའི་དོན་ཡིན་ཏེ། །དེས་ན་དེ་ལ་ཚད་བརྗོད་ཀྱི། །མངོན་སུམ་གྱི་ནི་རྟོགས་པ་ལ། །རྟག་ཏུ་ཚིག་ནི་དོན་མེད་དོ། །མཁས་པ་རྣམས་ལ་ནི། གཏན་ཚིགས་འབའ་ཞིག་བརྗོད་པར་ཟད། །ཅེས་འདི་ནི་བཤད་པ་ཉིད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་འབྲེལ་པ་འབའ་ཞིག་ཀྱང་ངོ་ཞེས་བལྟ་བར་བྱའོ། །ཡང་ན་དེར་ཡང་འཁྲུལ་པ་བསལ་པའི་ཕྱིར་འདི་ནི་དུ་བའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་ལ་ལྟོས་པར་བྱ་བ་ཉིད་དོ། །འདི་ལྟར། འདི་དེས་ཕྱིར་ན་དེ་ལ་ནི། །འདི་ལ་དུ་བར་རྟོགས་པ་བྱུང༌། །འདིར་ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་ཁྱོད་འཁྲུལ་ཅེས། །དེ་ལྟར་གཞན་གྱིས་རྟོགས་པར་བྱེད། །ཚིག་གི་དོན་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། །དེ་ལ་མངོན་སུམ་གྱིས་མཐོང་བའི་དོན་ནི་གཞན་ལ་ཚིག་གིས་སྟོན་པ་མ་ཡིན་ཏེ། འོན་ཀྱང་དེའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དེ་ནི་གཞན་གྱི་དོན་གྱི་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ཉིད་དོ། །འདི་ནི་དུ་བ་ཉི
Chinese
是自己领悟，因此是自证。如果认为我就是作者，那是不对的，因为除了身体之外没有我，这是很明显的。如果说身体就是作者，那也是不对的，因为身体也是业。因为身体等没有自证。即使是自证，也没有争论。如果说没有体验智慧，如果我就是自证，体验了意义，仅仅如此也没有殊胜之处，因此智慧没有意义。因此说：如果我体验是现量，不是他人所能体验，谁会说那样的话？我的体验从何而来？如果不是我体验，又怎么会是他人体验呢？如果不是他人的我，又怎么会是他人体验呢？如果是自证体验，那么自证成立，因此没有争论。因此，如果不是自证，那么一切都不会被体验到。如果说，即使眼睛等没有体验，也会有眼睛等不存在的说法，那么为什么不承认自性智慧的体验呢？对此解释说：显现的因不成，不是想要显现的显现。如果显现不成，如果显现，那么这个行者就会显现。显现的因，眼睛等的自性不成，意义也会显现，因为显现是显现的缘故。如果问，我的眼睛如何显现？因为能生起我的自证，所以说是我的眼睛的显现。智慧也是从智慧本身而来，是我的。如果智慧不是自证，那么谁也不会认识到与我的关联，因此，仅仅凭借自己的体性，一切显现的行者都会显现，所以会太过分。如果说，从哪里生起显现，哪里就是显现，为什么会太过分呢？如果仅仅是生起显现，如果显现，那么一切都会改变。谁说显现呢？这并非没有关联。因此，仅仅凭借自己的体性，一切都会显现。为什么那个意义的自性
English
It is self-realization, therefore it is self-awareness. If it is thought that I am the doer, that is not correct, because there is no self apart from the body, which is obvious. If it is said that the body is the doer, that is also not correct, because the body is also karma. Because the body and so on do not have self-awareness. Even if it is self-awareness, there is no dispute. If it is said that there is no experience of wisdom, if I am self-aware, experiencing the meaning, there is no excellence in that alone, therefore wisdom is meaningless. Therefore it is said: If my experience is direct perception, it cannot be experienced by others, who would say such a thing? From where does my experience come? If it is not experienced by me, how can it be experienced by others? If it is not the self of others, how can it be experienced by others? If it is experienced by self-awareness, then self-awareness is established, therefore there is no dispute. Therefore, if it is not self-awareness, then everything will not be experienced. If it is said that even if the eyes and so on do not experience, there will be talk of the eyes and so on not existing, then why not admit the experience of self-nature wisdom? To this it is explained: The cause of manifestation does not arise, it is not the manifestation that is desired to be manifested. If manifestation does not arise, if it manifests, then this goer will manifest. Even if the nature of the cause of manifestation, the eyes and so on, does not arise, the meaning will manifest, because manifestation is the cause of manifestation. If asked, how does my eye manifest? Because it generates my self-awareness, it is said to be the manifestation of my eye. Wisdom is also mine from wisdom itself. If wisdom is not self-awareness, then no one will recognize the connection with me, therefore, merely by its own nature, all manifesting goers will manifest, so it will be too much. If it is said, from where manifestation arises, where is manifestation, why is it too much? If it is merely the arising of manifestation, if it manifests, then everything will change. Who says manifestation? This is not without connection. Therefore, merely by its own nature, everything will manifest. Why is that the nature of that meaning?
Chinese
如果这样说，就是表达自己所理解的。在《释量论》的注释中说：使所见之义极为了解。自己所见，是指与辩论者和推论者才一交谈，就表达出为他人推论之义，因为为他人推论之义是自己推论之义先行之故。对此，为他人推论是：自己所见之义极为了解。自己所见，是指辩论者和反驳者自己所见，是所要阐述的和阐述者自己所见，是名为“自己所见”的同义词。如果存在听者，那么那些也包括在内，因为那些也是可以控制的。遣除邪见是从语势本身成立的，自己所理解的意义，用这个为他人阐明，那也是身语的表诠之自性。对此，自己所见之义是具有三相之相。如果说自己所见，是因为仅仅显示自己所见之义的缘故。从何处产生名为具有三相之相呢？因此，对于隐蔽的自性，所有应当推论的，为他人阐明，就会变成是他人的义 应当推论的，如果这样说，对此要说的是：除了具有三相之相以外，没有其他的阐明者。因为它不能被他人理解，所以不能阐明。对于谁，他人相信，那就是阐明。正因为如此，才说了特别殊胜的表达之极妙的词句。他人相信也不是由量所理解的，如果应当推论的也是由量所理解的，那么那时就没有争论了。如果是通过阐明具有三相之相的方式，那么，为了理解作为争论基础的应当推论的，词句就不是没有意义的。因为从那产生推论，所以那也是经过仔细观察的推论。如果因为词句产生推论的缘故，词句就是推论，那么，因为产生现量的缘故，也会变成他人的义现量吗？那是不好的，如同从词句中见到一样，当联系被忆起时，推论产生，同样地，在某处也现
English
If so, it is said to express one's own understanding. In the commentary on the Pramāṇavārttika, it says: Makes the meaning of what is seen extremely clear. What one sees refers to expressing the meaning of inference for others immediately upon conversing with the debater and the inferer, because the meaning of inference for others precedes the meaning of one's own inference. Regarding this, inference for others is: Makes the meaning of what is seen extremely clear. What one sees refers to what the debater and the refuter themselves see, what is to be explained and what the explainer themselves see, which is a synonym called "what one sees oneself." If there are listeners, then those are also included, because those are also controllable. Eliminating wrong views is established from the force of the expression itself, and the meaning that one understands oneself, using this to clarify for others, that is also the nature of the expression of body and speech. Regarding this, the meaning of what one sees oneself is the sign with three aspects. If one says "what one sees oneself," it is because it only shows the meaning of what one sees oneself. From where does the sign called "having three aspects" arise? Therefore, for the hidden nature, all that should be inferred, clarifying for others, will become the meaning of others. What should be inferred, if one says so, what is to be said about this is: Apart from the sign with three aspects, there is no other clarifier. Because it cannot be understood by others, it cannot clarify. For whom others believe, that is clarification. Precisely because of this, the particularly excellent words of the ultimate expression are spoken. Others' belief is also not understood by valid cognition, if what should be inferred is also understood by valid cognition, then at that time there would be no dispute. If it is through the way of clarifying the sign with three aspects, then, in order to understand what should be inferred as the basis of dispute, the words are not meaningless. Because inference arises from that, so that is also inference after careful observation. If because the words produce inference, the words are inference, then, because they produce direct perception, will they also become the direct perception of the meaning of others? That is not good, just as seeing from the words, when the connection is remembered, inference arises, similarly, it also appears somewhere