Tibetan
།སྡོམ་བརྩོན་རྣམས་ཀྱི་སོ་སོར་ཐར། །རབ་ཏུ་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱིའོ། །མཉན་པའི་ཕྱིར་ན་འབད་པར་བྱ། །ཐོས་པ་དང་གཟུང་བ་དང༌། འཛིན་པ་དང༌། བསྒྲུབ་པ་ལ་འབད་པར་བྱའོ། །སངས་རྒྱས་མྱ་ངན་ལས་འདས་ཏེ་གཤེགས་པའི་ཁར་དགེ་སློང་དག་གིས་གསོལ་པ། སངས་རྒྱས་བཞུགས་པའི་ཚེ་ན་ནི་མགོན་དང་སྐྱབས་ལགས་ཀྱང༌། མྱ་ངན་ལས་འདས་ཏེ་གཤེགས་པའི་འོག་ཏུ་ནི་བདག་ཅག་གི་སྟོན་པ་དང་མགོན་སྐྱབས་མེད་དོ་ཞེས་གསོལ་བ་དང༌། ལན་དུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་འོག་ཏུ། ང་དང་འདྲ་བར་སྟོན་ཅིང་འདོམས་པ་ནི། །སོ་སོར་ཐར་པ་འདི་ཡིན་གྱིས། །དེའི་གཞུང་བཞིན་དུ་སྒྲུབས་ཤིག་པའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལ་རང་བྱུང་ནི་གཞན་གྱི་ལུང་ཕོག་པ་མེད་པར་ཡང་སངས་རྒྱས་ཉིད་རང་བྱུང་བ་ལ་བྱའོ། །དེ་ལ་ཐེ་ཚོམ་པས་བྱ་བ་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱང་གཞན་གྱི་ལུང་ཕོག་པ་མེད་པས། རང་བྱུང་བ་ཡིན་ ན་སྐབས་འདིར་ཡང་རང་སངས་རྒྱས་བྱ་བ་ལ་མིན་ནམ་ཞེས་བྱ་བའི་ལན་དུ། རང་སངས་རྒྱས་ནི་ཚིག་གི་སྒོ་ནས་ཆོས་མི་སྟོན་གྱི་རྫུ་འཕྲུལ་ཙམ་གྱིས་སྟོན་པར་ཟད་པ་ན། སོ་སོར་ཐར་བ་སྒྲོགས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡིན་པར་མངོན་ནོ། །ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བསྟོད་པ་དང་སྦྱར་ཏེ། གཞན་ལ་བསྟོད་དུ་བཅོལ་བ་མ་ཡིན་གྱི་རང་བྱུང་ཉིད་ཀྱིས་བསྟོད་པ་སྦྱར་རོ། །ནན་ཏན་ནི་གཞན་གྱིས་བཅོལ་བ་ཙམ་གྱི་ཕྱིར་ངན་དོན་བསྟོད་པ་མ་ཡིན་གྱི། ནན་ཏན་ཆེན་པོས་དགེ་སློང་མང་པོའི་ནང་དུ་སོ་སོར་ཐར་པ་ནི་ང་དང་འདྲའོ་ཞེས་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་མངོན་དུ་བསྟོད་པའོ། །དགེ་སློང་དབང་འདུལ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནས་རྟག་ཏུ་སྲུངས་ཞེས་པའི་བར་དུ་ཚིགས་བཅད་གཅིག་ནི་སོ་སོར་ཐར་པ་ལ་གུས་པར་བསྐྱེད་པར་བསྟན་པའོ། །དགེ་སློང་དབང་དུལ་ཀུན་དབང་པོ། །དབང་དུལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལ་དབང་པོ་མི་ག་ཡེང་བར། དབང་པོ་དུལ་ཞིང་སྤྱོད་ལམ་ཞི་བའི་ཚུལ་དུ་སྟོན་པའོ།། ཀུན་དབང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གོང་མ་ལྟར་དབང་པོ་དུལ་བ་ནི་དུས་འགའ་ཙམ་དུ་མ་ཡིན་གྱི་དུས་ཀུན་ནམ་དུས་ཐམས་ཅད་དུ་དབང་བོ་རྣམས་དུལ་བར་བྱེད་པའོ། །ཡང་ན་ཀུན་དབང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤེས་རབ་ལ་བྱ་སྟེ། རང་བཞིན་གྱིས་སྡིག་པ་དང་བཅས་པའི་ཉེས་བྱས་ཡན་ཆད་སྡིག་ཡིན་པར་ཤེས་ནས་མི་སྤྱོད་པར་བྱའོ། །སངས་རྒྱས་མི་འགྱུར་རབ་འབྱུང་བ། །ངེས་པར་ཐར་པ་འདོད་རྣམས་ཀྱིས། །སོ་སོར་ཐར་པ་རྟག་ཏུ་སྲུངས། །འདིར་ནི་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་དང་ཕྲད་པར་དཀའ་བ་དང༌། ཁོམ་པ་དང་ལྡན་པར་དཀའ་བ་གཉིས་སྟོན་ཏེ། འཇིག་རྟེན་མི་ཁོམ་པ་ཕུ
Chinese
持戒精进者的别解脱，是出家众的。为了听闻应当努力，对于听闻和受持，忆持和修持应当努力。佛陀涅槃逝世之际，众比丘请示：佛陀住世之时，是我们的怙主和救护，涅槃逝世之后，我们没有导师和怙主救护了。佛陀回答说：我涅槃之后，如我一般教导和训诫的，就是这别解脱。应当按照它的宗义去修持。其中，自生是指没有受到其他人的授记，佛陀自己就是自生的。对此，疑惑者会问：自生佛也没有受到其他人的授记，是自生的，那么这里也可以说是自生佛吗？回答是：自生佛不从语言上说法，只是以神变来教导，所以宣说别解脱的就是如来。所谓“亲自”，是与赞颂连用，不是委托他人赞颂，而是自生者亲自赞颂。所谓“殷勤”，不是因为他人委托才赞颂不好的意义，而是以极大的殷勤，在众多比丘中，佛陀显而易见地赞颂说：别解脱与我无异。从“比丘调伏”到“恒常守护”之间的这一颂，是说要对别解脱生起恭敬心。比丘调伏诸根者，所谓“调伏”，是指诸根不散乱于色等对境，诸根调柔，行为寂静。所谓“一切诸根”，是指如上调伏诸根不是一时，而是时时或一切时都调伏诸根。或者说，“一切诸根”是指智慧，要知道自性罪和包括微小的恶行都是罪，从而不去行持。佛陀不变出家者，渴望解脱者们，恒常守护别解脱。这里显示了难以遇到善知识，难以获得闲暇圆满二者，因为世间不闲暇。
English
The Pratimoksha of those who strive in discipline, is for the ordained. One should strive to listen, and one should strive to hear, hold, retain, and practice. When the Buddha was about to pass away into Nirvana, the monks asked: When the Buddha was alive, he was our protector and refuge, but after he passed away into Nirvana, we have no teacher, protector, or refuge. In response, the Buddha said: After my Nirvana, that which teaches and instructs like me is this Pratimoksha. You should practice according to its tenets. Among these, "self-arisen" refers to the Buddha himself arising without receiving predictions from others. Doubters may ask: The self-arisen Buddha also did not receive predictions from others, so is he self-arisen. Then, in this case, can we also say it refers to the self-arisen Buddha? The answer is: The self-arisen Buddha does not teach the Dharma through words, but only through miracles. Therefore, it is evident that the one who proclaims the Pratimoksha is the Tathagata. The term "himself" is used in conjunction with praise, not entrusting praise to others, but the self-arisen one praises himself. "Diligence" does not mean praising bad meanings merely because others have entrusted it, but with great diligence, the Buddha manifestly praised among many monks, saying: The Pratimoksha is no different from me. From "monk subdued" to "always protect," this verse shows that one should generate respect for the Pratimoksha. Monk, subdue your senses, "subdue" means that the senses are not distracted by forms and so on, the senses are tamed, and the behavior is peaceful. "All senses" means that subduing the senses as above is not just for a moment, but the senses are always or at all times subdued. Alternatively, "all senses" refers to wisdom, knowing that naturally sinful actions and even minor misdeeds are sins, and therefore not engaging in them. Buddha, unchanging ordained one, those who desire definite liberation, always protect the Pratimoksha. Here, it shows the difficulty of encountering virtuous friends and the difficulty of obtaining leisure and endowment, because the world is not at leisure.
Tibetan
ན་སུམ་ཚོགས་པ་ནི་མོད་ལ་ཁོམ་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང༌། བཤེས་གཉེན་དང་ལྡན་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ནི་དཀོན་ཏེ། མི་ཁོམ་པ་བརྒྱད་མོད་པ་གང་ཞེ་ན། ངན་སོང་གསུམ་གྱི་སྐྱེ་གནས་དང༌། ལྷ་ཚེ་རིང་བོར་སྐྱེས་པ་དང༌། ཡུལ་མཐའ་འཁོབ་ཏུ་སྐྱེས་པ་དང༌། དབང་པོ་མ་ཚང་བར་སྐྱེས་པ་དང༌། ལོག་པར་ལྟ་བར་གྱུར་པ་དང༌། གོང་མ་རྣམས་ལས་ཐར་ན་ཡང་སངས་རྒྱས་འཇིག་རྟེན་དུ་མི་འབྱུང་བ་དང༌། བརྒྱད་དེ། གནས་དེ་བརྒྱད་དུ་སྐྱེས་ན་སོ་སོའི་ལྟ་བ་ཉོན་མོངས་པས་གཡེངས་པས། དགེ་བའི་ཆོས་དང་ཕྲད་པ་དཀོན་པ་ལའོ། །དེ་ལྟར་མི་ཁམ་པ་བརྒྱད་ལས་ཐར་ཏེ། མིའི་ལུས་སུ་སྐྱེ་བར་དཀོན་པ་ནི། མདོ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་རྒྱ་མཚོ་ ཆེན་པོའི་ནང་དུ་གཉའ་ཤིང་བུ་ག་ཅན་པོར་བ། ལྷོ་བྱང་ཤར་ནུབ་ཀྱི་རླུང་གིས་ཕྱོགས་བཞིར་གཡེངས་ཏེ། མལ་གཅིག་ན་འདུག་མི་ཁོམ་པའི་བུ་གར་རྒྱ་མཚོའི་ནང་ན་རུས་སྦལ་གཅིག་འདུག་པ་དེ་ལོ་བརྒྱ་ཞིང་ལན་ཅིག་ཆུའི་སྟེང་དུ་ལུས་འབྱིན་པའི་མགྲིན་པ་ཆུད་པར་གྱུར་པ་ནི་སྲིད་ཀྱི། མིའི་ལུས་སུ་སྐྱེས་པ་ནི་དེ་བས་ཀྱང་དཀོན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟར་ཁོམ་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ཡང་ལྡན་པར་གྱུར། དེ་བས་ཀྱང་སངས་རྒྱས་འཇིག་རྟེན་དུ་དཀོན་པར་འབྱུང་བ་ལས་ཀྱང་སོ་སོར་ཐར་པའི་མདོ་བསྒྲགས་པས་བཤེས་གཉེན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་གྱིས། དེ་བས་ན་སོ་སོར་ཐར་པ་ལ་གུས་པ་སྐྱེད་ལ་སྒྲུབས་ཤིག་པར་སྟོན་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་སངས་རྒྱས་མི་འགྱུར་རབ་འབྱུང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སངས་རྒྱས་ཉིད་དམ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་ལས་གཞན་དུ་མི་འགྱུར་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དགེ་སློང་ཁྱེད་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ཡིན་གྱི། དེ་བས་ན་གདོན་མི་ཟ་བར་ཐར་པར་འདོད་ན། སོ་སོར་ཐར་པ་རྟག་ཏུ་སྲུངས་ཤིག་པའོ། །དེ་ལ་ངེས་པར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཐོ་རིས་སུ་སྐྱེ་བ་དང་འཇིག་རྟེན་གྱི་ལོངས་སྤྱོད་མྱོང་བར་བྱ་བ་དང༌། ཁེ་དང་བཀུར་སྟི་འདོད་པའི་ཕྱིར་སོ་སོར་ཐར་པ་བསྲུང་བ་མ་ཡིན་གྱི། ངེས་པ་དང་གདོན་མི་ཟ་བར་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་བསྲུང་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལས་སོ་སོར་ཐར་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ནི་འོག་ནས་འཆད་དོ། །སོ་སོར་ཐར་པའི་གླེང་གཞི་གཅིག་ལ། དོན་བརྒྱད་འཆད་པའི་སྔོན་ལོགས་སུ་ཚིགས་བཅད་འདིས་ནི་གོང་མ་ལྟར་མི་ཁོམ་པ་བརྒྱད་ལ་སོགས་པ་ཁམས་གསུམ་གྱི་སྤྱོད་པ་ལ་སྐྱོ་བར་བྱ་བ་དང་མཐུན་པའི་དོན་དུ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །བསྐལ་པ་བྱེ་བ་ཞེས་བ་འདི་མན་ཆད་ནས་ཤིན་ཏུ་དཀོན་ཞེས་པའི་བར་དུ། ཚིགས་བཅད་གཅིག་ནི་ལུང་ལས་ཐོབ་
Chinese
暇满难得，暇满具足和具足善知识是稀有的。什么是八无暇呢？三恶趣的生处，生于长寿天，生于边地，生于诸根不具足，变成邪见者，从上述之处解脱，然佛陀不降临世间，这八者。生于这八处，各自的见解被烦恼所扰乱，很难遇到善法。如是脱离八无暇，转生为人身是稀有的。出自《总集经》中，犹如大海中有一轭木，其上有孔，被东南西北的风吹向四方，难以停留在一个地方，大海中有一只乌龟，百年才将头伸出水面一次，乌龟的头颈伸入轭木孔中的几率是有的，但转生为人身比这更稀有。如是已得暇满具足。比佛陀降临世间更为稀有的是，听闻别解脱经，具足善知识，因此，应当对别解脱生起恭敬心并修持。所谓“佛不变出家”，是为了不改变佛陀本身或佛陀的教言，所以比丘你才出家的。因此，如果想不被魔所食而得解脱，就应当时常守护别解脱。所谓“必定”，不是为了生于天界，享受世间受用，为了利养和恭敬而守护别解脱，而是为了必定且不被魔所食而从轮回中解脱才守护别解脱。其中，所谓别解脱的意义将在下文阐述。别解脱的开端，在宣讲八义之前，以偈颂宣说如上，是为了与厌离三有轮回之行相应。从“俱胝劫”到“极难得”之间，一颂出自教典。
English
It is rare to have leisure and endowments, and it is rare to have perfect leisure and endowments and to be endowed with a spiritual friend. What are the eight unfavorable conditions? The birthplaces of the three lower realms, being born as a long-lived god, being born in a borderland, being born with incomplete faculties, becoming a wrongdoer, and even if one is liberated from the above, the Buddha does not appear in the world, these eight. If one is born in these eight places, one's own views are disturbed by afflictions, and it is rare to encounter virtuous Dharma. Thus, it is rare to be liberated from the eight unfavorable conditions and to be born as a human being. It is from the Sutra Collection, like a yoke with a hole in the great ocean, blown in four directions by the winds of the north, south, east, and west, it is difficult to stay in one place, there is a turtle in the ocean, which raises its head above the water once every hundred years, it is possible for the turtle's neck to enter the hole in the yoke, but being born as a human being is even rarer than that. Thus, one has obtained perfect leisure and endowments. It is even rarer than the rare appearance of the Buddha in the world, because by proclaiming the Sutra of Individual Liberation, one is endowed with a perfect spiritual friend. Therefore, one should generate respect for individual liberation and practice it. The so-called "unchanging Buddha ordination" is because you, monks, have renounced the world in order not to change the Buddha himself or the Buddha's teachings. Therefore, if you want to be liberated without being eaten by demons, you should always protect individual liberation. The so-called "definitely" is not for the sake of being born in the heavens, enjoying worldly pleasures, or protecting individual liberation for the sake of profit and respect, but for the sake of definitely and without being eaten by demons, one protects individual liberation in order to be liberated from samsara. Among them, the meaning of the so-called individual liberation will be explained below. At the beginning of individual liberation, before explaining the eight meanings, the verses are proclaimed as above, in order to be in accordance with the meaning of being disgusted with the actions of the three realms of existence. From "kotikalpa" to "extremely difficult to obtain", one verse is from the scriptures.