Tibetan
་དེ། དེ་ལ། ཀུན་རྫོབ་ཡུལ་ནི་ཐམས་ཅད་དོ། །ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པའི་ཡུལ་མ་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དམིགས་པ་ནི་ཅི་རིགས་པར་འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། འདི་སྐད་དུ་གཞན་ཡང༌། ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་དགེ་བས་སྡུག་བསྔལ་ཤེས་པར་བྱ་བ་ནས་སོ་སོར་བརྟགས་པས་འགོག་པ་མ་ཡིན་པའི་བར་ཡང་ཤེས་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། ཡིན་ཏེ། བདག་མེད་པའི་རྣམ་པ་ཅན་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་དམིགས་པ་དང༌། འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་མི་རྟག་པ་དང༌། ཆོས་ཐམས་ཅད་བདག་མེད་པ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞི་བའོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། །ཆོས་ཞེས་བྱ་བའི་སྤྱོད་ཡུལ་ནི། །འདོད་སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གོང་མའི་སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་ལ། སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པས་འགོག་པ་དང༌། ནམ་མཁའ་ནི་སྤྱོད་ ཡུལ་མ་ཡིན་ནོ། །རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཡང་གོང་མའི་སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི། བཤད་མ་ཐག་པ་ནི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་ནོ། །ཟག་པ་མེད་པའི་ཤེས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ནི་ནམ་མཁའ་དང་སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པས་འགོག་པ་མ་ཡིན་ཏེ། བདེན་པ་དག་གི་ནང་དུ་མ་འདུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་དག་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པ་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། སྡུག་བསྔལ་ལ་དམིགས་པའི་ཤེས་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ཤེས་པ་སྟེ། གཞན་ལ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ། །ཆོས་དང་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་བཞི་པོ་དེ་དག་ཁོ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཇི་ལྟར་ཆོས་དང་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་རྣམ་པ་བཞི་ཡིན་ཞེ་ན། བདེན་པ་བཞི་ལ་དམིགས་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་སོ། །དང་པོ་སྐྱེས་པ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཟད་པ་དང་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་རྒྱུན་ཆགས་པར་འཇུག་པ་དག་བདེན་པ་བཞི་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཟད་པ་དང་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་དང་པོ་སྐྱེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་སྡུག་བསྔལ་ལམ་ཀུན་འབྱུང་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་ཡིན་ནོ། །འགོག་པ་དང་ལམ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་མ་ཡིན་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར་སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་པའི་ཕུང་པོ་ལ་སྡུག་བསྔལ་ལམ་ཀུན་འབྱུང་བ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་རྣམ་པར་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། དཔེར་ན་དུག་གི་མདས་བསྣུན་ཅིང་ཤི་བའི་ཡན་ལག་ཐམས་ཅད་ལ་ཁྱབ་སྟེ། འཆི་བའི་ཚེ་རྨའི་ཕྱོགས་ཁོ་ནར་གནས་ཀྱི་གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་རྣལ་འབྱོར་པ་འདིའི་ཤེས་པ་ཡང་སྤང་བར་བྱ་བ་སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་པའི་ཕུང་པོའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ཁོ་ན་ལ་གནས་སོ། །གང་གི་ཕྱིར་ནངས་ཀྱི་ཕྱིས་འདིའི་སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་ཁོ་ན་སྤོང་བ་དེའི་ཕྱིར་གང་གིས་གནོད་པ་དང་གང་གིས་བཅིངས་པ་དེ་ཁོ་ན་ལས་ཐར་བ་ལྟོགས་མོར་སེམས་པ་ན་མཇུག་ཐོགས་སུ་སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་ཟད་པ་ཁོ་ན་ལ་དམིགས་པ། དེ་ཡང་སྡུག་བསྔལ་ལམ་ཀུན་འབྱུང་བ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་ལ་སྡུག་བསྔལ་ལམ་ཀུན་འབྱུང་བའི་རྣམ་པར་དམིགས་སོ། །རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ཟད་པ་ཤེས་པ་འབྱུང་ལ། དེའི་རྗེས་ལ་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་འབྱུང་བས་དེའི་ཕྱིར་འདྲི་བ་ནི། རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུ་ཞེས་བྱ་བ་སོགས་པའོ། །དེ་གཉིས་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དང་པོ་སྐྱེས་པ་དག་དང་ཞེས་ བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །གལ་ཏེ་སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་བ་ལ་དམིགས་ན་ནི་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ནི། རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུ་བདེན་པ་བཞི་ལ་དམིགས་པ་ཡང་སྲིད་པའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་བརྗོད་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་འདི་ལ་ངེས་པ་མེད་དོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། འོན་ཏེ་འགོག་པ་དང་ལམ་ལ་དམིགས་པ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། འདི་ལྟར་དང་པོ་ནི་སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་བ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་གཉིས་ཡིན་གྱི་འགོག་པ་དང་ལམ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་དག་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །བཞི་ལ་ཕ་རོལ་སེམས་རིག་པ། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་ཟག་པ་མེད་པ་ལ་དམིགས་པ་སྟེ། དེ་ལ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ལ་དམིགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་ནོ། །ཟག་པ་མེད་པ་ལ་དམིགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ལམ་དང་ཆོས་དང་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་གསུམ་གྱི་བདག་ཉིད་ཅན་ནོ། །གལ་ཏེ་ཆོས་དང་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་ལས་མ་གཏོགས་པར་ལམ་ཤེས་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས་གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་གསུམ་ཁོ་ན་ལས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། འདི་དེ་ལྟ་ཡིན་མོད་ཀྱི་ཆོས་དང་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་གང་གིས་གཞན་གྱི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཟག་པ་མེད་པ་ཤེས་པ་དེ་ལམ་ཤེས་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་བ་ཤེས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་ཡུལ་ཅན་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དེ་སྐད་བརྗོད་དོ། །ཟག་པ་མེད་པས་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཤེས་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། འདིའི་ངེས་པ་ནི་དེ་ཡིན་ནོ། །དབང་པོ་འདས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དད་པས་མོས་པའི་ལམ་གྱིས་མཐོང་བས་ཐོབ་པ་མི་ཤེས་ཤིང་དུས་ཀྱི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་གྱིས་དུས་དང་མི་སྦྱོར་བར་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་མི་ཤེས་པ་སྟེ། དབང་པོ་འདས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འོག་མས་གོང་མ་
Chinese
彼。于彼。世俗境即一切。名为世俗智之境非有，以彼之故，缘乃随其所应而说有为与无为。如是，又，以世俗智，从知苦至以个别分析所断之灭，亦应知耶？是。以无我相，缘一切法，及一切有为无常，一切法无我，涅槃寂静故，如是说。法名为行境者，谓欲苦等。上界之苦等非行境，及非个别分析之灭，与虚空非行境。随知之行境亦唯是上界之苦等，已说者非行境。无漏智之行境是虚空与非个别分析之灭，以非摄于诸谛中故。缘彼等之故者，谓缘苦等之故。云何耶？谓缘苦之智是知苦，于余者亦如是。彼等四法与随知者，云何法与随知是四种耶？以缘四谛之差别故。初生者，谓尽智与无生智相续而转者，以缘四谛故。尽智与无生智初生者，彼等是于苦或集随知。何故非于灭与道随知耶？是故说于有顶蕴，缘苦或集随知之相。譬如毒箭所中而死，遍及一切肢节，死时唯住于伤处，不住于余处，如是此瑜伽者之智亦唯住于应断有顶蕴之相中。
English
That. To that. The conventional realm is everything. That which is not the object of conventional knowledge does not exist, and for that very reason, the object is spoken of as conditioned and unconditioned, as appropriate. Furthermore, is it not also to be known by conventional knowledge, from knowing suffering to that which is not cessation by individual analysis? Yes. Because of the aspect of selflessness, focusing on all phenomena, and all conditioned things are impermanent, all phenomena are selfless, and nirvana is peaceful, it is said. The realm of practice called Dharma is desire, suffering, and so on. The suffering of the higher realms and so on are not the realm of practice, and that which is not cessation by individual analysis, and space are not the realm of practice. The realm of practice of following knowledge is only the suffering of the higher realms and so on, and what has just been said is not the realm of practice. The realm of practice of uncontaminated knowledge is space and that which is not cessation by individual analysis, because it is not included in the truths. Because of focusing on them, it is because of focusing on suffering and so on. How is it? The knowledge that focuses on suffering is knowing suffering, and it is the same for others. Those four Dharmas and following knowledge, how are Dharma and following knowledge fourfold? Because of the difference in focusing on the four truths. The first born is the continuous arising of the knowledge of exhaustion and non-arising, because of focusing on the four truths. Those who are the first born of the knowledge of exhaustion and non-arising are following knowledge of suffering or origin. Why is it not following knowledge of cessation and path? Therefore, it is said that in the aggregates of the peak of existence, the aspect of following knowledge of suffering or origin is focused on. For example, just as a poisoned arrow strikes and kills, pervading all limbs, and at the time of death, it only remains in the area of the wound, and not elsewhere, so too, the knowledge of this yogi only remains in the characteristic of the aggregates of the peak of existence that should be abandoned.
Chinese
哦！因为早晚的后来，仅仅舍弃此有顶，因此，从什么损害和什么束缚中解脱出来，饥渴地思维时，最终仅仅缘于有顶的灭尽。那也是痛苦或集起。因此，缘于有顶为痛苦或集起的形态。如金刚般的最终生起灭尽的了知，在那之后生起不生的了知，因此提问是，所谓如金刚般等等。所谓“那二者和”，是说与最初生起者们的意思。如果缘于痛苦和集起，那么所谓“广说”是，如金刚般缘于四谛，也是依于有顶而说，因此对此没有决定。正因为此，说了“如果缘于灭和道呢”。如此，最初是痛苦和集起上的二种随知，而灭和道上则不是随知。所谓“四者于他心智”，是说了知他心是缘于有漏和无漏。其中，缘于有漏的是世俗智的自性。缘于无漏的是道、法和随知三者的自性。如果不是法和随知，就没有道智，因此难道不应该说为了了他心智仅仅是三者吗？虽然是这样，但应该了知，以法和随知，了知他心和心所无漏，那就是道智。为了了知痛苦和集起的了知不是与他心智具有同等所缘，所以那样说。无漏不能了知有漏，此即是此处的定论。所谓“根已超越”，是指以信胜解道见所获得的，不了知不与时俱解脱道的时俱解脱道，因为根已超越。下者对上者
English
O! Because of abandoning only the peak of existence in the morning and evening, therefore, when thinking hungrily of liberation from what harms and what binds, ultimately focusing only on the exhaustion of the peak of existence. That is also suffering or arising. Therefore, focusing on the form of suffering or arising at the peak of existence. Like a vajra, the knowledge of exhaustion arises at the end, and after that, the knowledge of non-arising arises, so the question is, like a vajra, etc. The so-called "those two and" means with the first born ones. If one focuses on suffering and arising, then the so-called "extensive explanation" is that, like a vajra, focusing on the four truths is also spoken based on the power of existence, so there is no certainty about this. Precisely because of this, it is said, "But if one focuses on cessation and the path." Thus, the first two are subsequent knowledge on suffering and arising, but not subsequent knowledge on cessation and the path. The so-called "four on the mind of others" means knowing the minds of others is focused on defiled and undefiled. Among them, what is focused on defiled is the nature of conventional wisdom. What is focused on undefiled is the nature of the three: the path, the Dharma, and subsequent knowledge. If there is no path knowledge apart from Dharma and subsequent knowledge, then shouldn't it be said that knowing the minds of others is only spoken of as three? Although it is so, it should be understood that with Dharma and subsequent knowledge, knowing the minds of others and mental factors that are undefiled is path knowledge. Because knowing suffering and arising is not the same as having the same object as the mind of others, it is said that way. The undefiled cannot know the defiled, this is the conclusion here. The so-called "faculty has passed beyond" means that one who has attained through seeing with the path of faith-liberation does not know the liberation path that is not combined with time by the liberation path of time, because the faculty has passed beyond. The lower one to the higher one