Tibetan
བྱུང་བའི་ཕྱིར་དགེ་བའི་སེམས་ཐམས་ཅད་ལ་མཚུངས་པར་འབྱུང་ཡང་གཏི་མུག་མེད་པ་མ་བསྟན་པས། དགེ་བའི་ས་མང་པོ་པའི་བཤད་པ་མ་ཚང་བ་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་དོགས་པ་སྤངས་པའི་ཕྱིར། གཏི་མུག་མེད་པ་ཡང་ཡོད་མོད་ཀྱི་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་སྨོས་སོ། །འདི་སྐད་བསྟན་པར་འགྱུར་ཏེ། གང་དག་དགེ་བའི་སེམས་གཞན་ལ་ཡང་འབྱུང་བས་དགེ་བའི་ས་མང་པོ་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ན་སེམས་གཞན་ལ་ཡང་འབྱུང་བས་དགེ་བའི་ས་མང་པོ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། འདུན་པ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་དགེ་བའི་ས་མང་པོ་པའི་བཤད་པ་ལ་མ་ཚང་བ་ཉིད་མེད་དོ། །རྣམ་པར་མི་འཚེ་བ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་རྣམ་པར་ཐོ་མི་འཚམས་པ་སྟེ། སེམས་ཅན་གཞན་ལ་གནོད་པར་དགའ་བ་དང་འགལ་བ་སེམས་བཟང་པོ་ཉིད་ནི་རྣམ་པར་མི་འཚེ་བའོ། །བརྩོན་འགྲུས་ནི་སེམས་མངོན་པར་སྤྲོ་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཡོན་ཏན་དང་སྐྱོན་སྐྱེས་ཟིན་པ་ཀུན་དུ་བསྲུངས་བ་དང༌། སྤངས་པ་དང༌། མ་སྐྱེས་པ་བསྐྱེད་པ་དང༌། མི་བསྐྱེད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སེམས་ལ་ལེ་ལོ་མེད་པ་ནི་མངོན་པར་སྤྲོ་བ་སྟེ། གང་ཡོད་ན་སེམས་རིགས་པར་རྩོམ་པ་དང༌། མཆོག་ཏུ་འགྱུར་བ་དེ་ནི་བརྩོན་འགྲུས་སོ། །འདིར་དང་གི་སྒྲ་དག་ནི་སྐྱོ་བ་དང༌། རབ་ཏུ་དགའ་བ་བསྡུས་པའི་དོན་ཏེ། །དེ་གཉིས་ནི་རྣམ་པ་འགལ་བའི་ཕྱིར་སེམས་གཅིག་ལ་སྲིད་པ་མ་ཡིན་པས་དགེ་བའི་ས་མང་པོ་པ་ཉིད་དུ་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་དང༌། རབ་ཏུ་བྱེད་པ་དག་ལས་མ་བཤད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ངང་གི་སྒྲ་གཉིས་འབྱུང་སྟེ། ཚོགས་པ་གཉིས་ལ་དེ་དག་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་དག་ལ་ཉོན་མོངས་པའི་ས་མང་པོ་ཡོད་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་སྒོ་ནས་དེ་དང་མཚུངས་པར་ ལྡན་པའི་སེམས་ཁོ་ན་སྟོན་ཏེ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། གང་དག་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་སེམས་ལ་རྟག་ཏུ་འབྱུང་བ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །དེ་ལ་རྨོངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་རིག་པའོ། །མ་རིག་པ་འདི་གང་ཞིག་ཅེ་ན། མི་ཤེས་པའོ། །མི་ཤེས་པ་འདི་གང་ཞེ་ན། མི་གསལ་བའོ། །མི་གསལ་བ་འདི་ཡང་ཅི་ཞིག་ཅེ་ན། གསལ་བ་ནི་ཤེས་རབ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཤེས་བྱ་དག་ལ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རྟོགས་པའི་གེགས་སུ་གྱུར་པ་མི་གསལ་བའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་ཆོས་ནི་རྨོངས་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། །བག་མེད་པ་ནི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་མི་བསྒོམ་པ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གང་ཞིག་ཡོད་ན་ཞེས་བྱ་བར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། །དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་མི་བསྒོམ་པ་ནི་མ་རྙེད་པ་རྣམས་མི་རྙེད་པ་དང༌། རྙེད་པ་རྣམས་མངོན་དུ་མི་བྱེད་པའོ། །བསྒོམ་པའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདག་ལ་ཕན་པ་ལ་གཅེས་སུ་འཛིན་པ་ཡལ་བར་འདོར་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ །ལེ་ལོ་ནི་སེམས་མངོན་པར་མི་སྤྲོ་བ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགེ་བའི་ལས་ལ་སྟེ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །དེ་ལྟར་བྱས་དང་མི་དགེ་བའི་ལས་ལ་སེམས་མངོན་པར་སྤྲོ་བ་དེ་ནི་བརྩོན་འགྲུས་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ནི་གསུང་རབ་ལས་ལེ་ལོ་ཁོ་ནར་འདོན་ཏེ། འདི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདི་ལས་ཕྱི་རོལ་པ་རྣམས་ཀྱི་བརྩོན་འགྲུས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ལེ་ལོ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བརྩོན་འགྲུས་དམན་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །དམན་པར་ཞུགས་པས་ནི་ལེ་ལོ་སྟེ། དེའི་དངོས་པོ་ནི་ལེ་ལོ་ཉིད་དོ། །མ་དད་པ་ནི་སེམས་མ་དད་པ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ལོག་པར་ལྟ་བའི་རྒྱུ་མཐུན་པ་སྟེ། བདེན་པ་དང༌། དཀོན་མཆོག་དང༌། ལས་དང༌། འབྲས་བུ་ལ་མངོན་པར་ཡིད་མི་ཆེས་པའི་རྣམ་པ་ཅན་ནོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། དད་པའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སོ་ཞེས་བྱ་བར་སྨོས་སོ། །རྨུགས་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ལ། ཚིག་སྔ་མ་སྔ་མ་གཉིས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡིན་པར་བསམས་ཏེ། ཚིག་ཕྱི་མ་ཕྱི་མ་གཉིས་བརྗོད་དོ། །གཡེལ་བ་དང་མི་དགའ་བས་བསྐྱེད་པའི་སེམས་ལྕི་བ་ཉིད་ནི་རྨུགས་པ་སྟེ། གང་གིས་བཟུང་ན་བླུན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཚུལ་གྱིས་སེམས་ལས་སུ་མི་རུང་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བའོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་འདི་ནི་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཞེས་བྱའོ། །ལུས་ཀྱི་ཚོར་ བ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དབང་པོ་གཟུགས་ཅན་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་སེམས་ཀྱི་ཡིན་བཞིན་དུ་ལུས་ཀྱི་ཞེས་བརྗོད་པ་དེ་བཞིན་དུ། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔའི་རྨུགས་པ་སེམས་ཀྱི་ཁོ་ན་ཡིན་བཞིན་དུ་དབང་པོ་གཟུགས་ཅན་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་ལུས་ཀྱི་ཞེས་བྱའོ། །རྒོད་པ་ནི་སེམས་རྣམ་པར་མ་ཞི་བ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གླུ་དང༌། གར་ལ་སོགས་པ་དང༌། སྒེག་པའི་ཆ་ལུགས་དང༌། རྒྱན་གྱིས་སེམས་རྣམ་པར་མ་ཞི་བ་སྟེ། གང་དང་ལྡན་པས་ལམ་གོལ་བ་ཁོ་ནར་ཞུགས་པར་འགྱུར་བ་དེ་ནི་རྒོད་པའོ། །ཆོས་མངོན་པ་ལས་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ། བརྗེད་ངས་པ་དང༌། རྣམ་པར་གཡེང་བ་དང༌། ཤེས་བཞིན་མ་ཡིན་པ་དང༌། ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང༌། ལོག་པར་སྨོས་པ་ཉོན་མོངས་པའི་ས་མང་པོ་པ་ཉིད་དུ་བཤད་པ་རྣམས་མ་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་དང༌། མ་བསྟན་པའི་རྨུགས་པའི་ཉོན་མོངས་པའི་ས
Chinese
因为生起时，对于一切善心都同样生起，却没有说明无痴(藏文：གཏི་མུག་མེད་པ་)，为了消除“善心所的解说不完整”的疑虑，所以详细地说了“也有无痴”。 这将如此阐述：哪些对于其他善心也生起，所以是善心所众多者；那么，对于其他心也生起，所以不是善心所众多者，如欲等。 因此，善心所众多者的解说没有不完整之处。 “不害”是指不相违背损害，与喜欢损害其他有情相违背的善良心性就是不害。“精进是心现前欢喜”是指，对于已经生起的功德和过失，为了守护、断除、生起未生起的、不生起，心中没有懈怠就是现前欢喜，哪里有心就合理地努力和殊胜，那就是精进。这里的“和”字等是包含厌倦和欢喜的意思。因为这二者是相违背的，不可能在一个心中存在，所以不适合作为善心所众多者，而且在论著中没有阐述。因此，出现两个“的”字，是为了针对两个集合。 “因为这些有烦恼心所众多”是指仅指通过烦恼的途径与此相应的那些心，因此，说了“哪些是常在烦恼心上的”。 其中，愚痴是指无明。什么是无明呢？是不知。什么是不知呢？是不明。什么是不明呢？明是智慧，因此，对于所知事物，成为如实证悟的障碍，具有不明之特征的法就是愚痴。 “放逸是不修习善法”是指，应当理解为“哪里有”。不修习善法是指未获得的不再获得，已获得的不再显现。修
English
Because when arising, it arises equally for all virtuous minds, but it has not been explained that there is no delusion (Tibetan: གཏི་མུག་མེད་པ་). In order to dispel the doubt that "the explanation of the many virtuous mental factors is incomplete," it is explained in detail that "there is also no delusion." This will be explained as follows: Those that arise for other virtuous minds are therefore many virtuous mental factors; then, they also arise for other minds, so they are not many virtuous mental factors, such as desire, etc. Therefore, there is no incompleteness in the explanation of the many virtuous mental factors. "Non-harming" means not contradicting harm, and the good nature of the mind that is contrary to liking to harm other sentient beings is non-harming. "Diligence is the mind's manifest joy" means that for the merits and faults that have already arisen, in order to protect, eliminate, generate what has not arisen, and not generate, the absence of laziness in the mind is manifest joy, where there is mind, it is reasonable to strive and be excellent, that is diligence. The word "and" here means including weariness and joy. Because these two are contradictory, it is impossible for them to exist in one mind, so it is not suitable as a multitude of virtuous mental factors, and it is not explained in the treatises. Therefore, two "of" words appear in order to target two sets. "Because these have many afflicted mental factors" refers only to those minds that correspond to this through the path of affliction, therefore, it is said, "Which are always on the afflicted mind." Among them, ignorance refers to unknowing. What is unknowing? It is not knowing. What is not knowing? It is not clear. What is not clear? Clarity is wisdom, therefore, for knowable things, the Dharma that becomes an obstacle to realizing them as they are and has the characteristic of unclearness is ignorance. "Negligence is not cultivating virtuous dharmas" means that it should be understood as "where there is." Not cultivating virtuous dharmas means that what has not been obtained is no longer obtained, and what has been obtained no longer appears. Cultivating
Chinese
懈怠的相违品，是指珍视对自身有益的事物而放弃，这是它的定义。懒惰是指内心不欢喜，这是指对于善业而言。因此，才说了精进的相违品。像这样对于已作和不善之业内心欢喜，那不是精进。那是经藏里只说是懒惰，像这样世尊说，那些外道徒的精进，就是懒惰。因此，称为精进低劣。进入低劣就是懒惰，它的本体就是懒惰。不信是指内心不信，这是指邪见的同类因，对于真谛、三宝、业和果报不相信的形态。因此，才说了是信的相违品。什么是昏沉呢？这是广说的部分。想到前面两个词是解释，所以说了后面两个词。由掉举和不悦所生的心沉重就是昏沉，被它抓住，就会以愚痴的方式，心变得不堪能。因此，这被称为是极度堪能的相违品。身体的感受也是如此，因为依赖于有色根而生，所以如同心一般地说了身体。同样，五种识聚的昏沉，虽然只是心的，但因为依赖于有色根，所以说是身体的。掉举是指心不寂静，对于歌舞等等，以及娇媚的姿态和装饰，心不寂静，与什么相应就会进入歧途，那就是掉举。法句经里广说，因为没有说忘失、散乱、非正知、不如理作意和邪说这些烦恼的众多地，以及没有显示昏沉的烦恼的
English
The opposite of diligence, which is called abandoning the cherishing of what is beneficial to oneself, is its definition. Laziness is the mind not being delighted, which refers to virtuous actions. Therefore, the opposite of diligence is mentioned. Thus, being delighted in actions that have been done and are unwholesome is not diligence. That is only referred to as laziness in the scriptures, as the Blessed One said, "The diligence of those non-Buddhists is only laziness." Therefore, it is called inferior diligence. Entering inferiority is laziness, and its essence is laziness itself. Disbelief is the mind not believing, which refers to the similar cause of wrong views, the state of not believing in truth, the Three Jewels, actions, and their results. Therefore, it is mentioned as the opposite of faith. What is dullness? This is the extensive explanation. Thinking that the first two words are explanations, the latter two words are spoken. The heaviness of mind caused by agitation and displeasure is dullness, which, when seized, makes the mind unusable in a foolish way. Therefore, this is called the opposite of extreme pliancy. The feeling of the body is the same, because it arises depending on the physical sense organs, so it is said to be of the body as if it were of the mind. Similarly, the dullness of the five aggregates of consciousness, although only of the mind, is said to be of the body because it depends on the physical sense organs. Agitation is the mind not being pacified, with songs, dances, and so on, as well as charming gestures and decorations, the mind is not pacified, and whatever it is associated with leads only to straying from the path, that is agitation. It is extensively explained in the Abhidharma, because the many grounds of afflictions such as forgetfulness, distraction, non-alertness, inappropriate attention, and wrong speech, and the afflictions of dullness that are not shown are not mentioned.