Tibetan
བ་གཉིས་སོ། །གཏི་མུག་མེད་པ་ཡང་ཡོད་མོད་ཀྱི་དེ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཡིན་ལ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ས་མང་པོ་པ་ཡིན་པས་དེ་ནི་དགེ་བའི་ས་མང་པོ་པ་ཉིད་ཅེས་མི་བྱའོ། །རྣམ་པར་མི་འཚེ་བ་ནི་རྣམ་པར་མཐོ་མི་འཚམས་པའོ། །བརྩོན་འགྲུས་ནི་སེམས་ཀྱི་མངོན་པར་སྤྲོ་བའོ། །དགེ་བའི་ས་མང་པོ་པ་རྣམས་བཤད་ཟིན་ཏོ། །རྨོངས་དང་བག་མེད་ལེ་ལོ་དང༌། །མ་དད་པ་དང་རྨུགས་དང་རྒོད། །རྟག་ཏུ་ཉོན་མོངས་ཅན་ཉིད་ལ། །ཆོས་འདི་དག་ནི་རྟག་ཏུ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་སེམས་ལས་བྱུང་བས། དེའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱིས་མང་པོ་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་རྨོངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་རིག་པ་དང༌། མི་ཤེས་པ་དང༌། མི་གསལ་བའོ། །བག་མེད་པ་ནི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་མི་བསྒོམ་པ་སྟེ། བསྒོམ་པའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སོ། །ལེ་ལོ་ནི་སེམས་ཀྱིས་མངོན་པར་མི་སྤྲོ་བ་སྟེ་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་མི་མ་ཐུན་པའི་ཕྱོགས་སོ། །མ་དད་པ་ནི་སེམས་མ་དད་པ་སྟེ། དད་པའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སོ། །རྨུགས་པ་ནི་ལུས་ཀྱི་དང་སེམས་ཀྱི་དང་གཉིས་ཏེ། ལུས་ཀྱི་རྨུགས་པ་དང༌། སེམས་ཀྱི་རྨུགས་པ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་ན་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་ལུས་ཀྱི་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། ཚོར་བ་བཞིན་ནོ། །རྒོད་པ་ནི་སེམས་ཀྱི་རྣམ་པར་མ་ཞི་པ་སྟེ། འདི་དག་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ས་མང་པོ་པའི་ཆོས་སོ། །བརྗེད་ངས་པ་དང༌། རྣམ་པར་གཡེང་བ་དང༌། ཤེས་བཞིན་མ་ཡིན་པ་དང༌། ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང༌། ལོག་པར་མོས་པ་ནི་ས་མང་པོ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ཉོན་མོངས་པའི་ས་བ་ཉིད་དུ་ངེས་པར་མ་བཟུང་སྟེ། དཔེར་ན་གཏི་མུག་མེད་པ་དགེ་བའི་ས་མང་པོ་པར་ངེས་པར་མ་བཟུང་བ་བཞིན་ནོ། །ཉོན་མོངས་པའི་ས་མང་པོ་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ངོ་ཚ་མེད་དང་ཁྲེལ་མེད་པ། །མི་དགེ་བ་ལ། ངོ་ཚ་མེད་པ་དང༌། ཁྲེལ་མེད་པ་ནི་མི་དགེ་བའི་སེམས་ལ་རྟག་ཏུ་འབྱུང་བས་ཆོས་འདི་གཉིས་ནི་མི་དགེ་བའི་ས་མང་པོ་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་གཉིས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ནི་འོག་ནས་བཤད་པར་བྱའོ། །ཁྲོ་བ་དང༌། ཁོན་དུ་འཛིན་དང་གཡོ་དང་ནི། །ཕྲག་དོག་ཚིག་འཆབ་སེར་སྣ་དང༌། །སྒྱུ་དང་རྒྱགས་དང་རྣམ་འཚེ་ནི། །ཉོན་མོངས་ཆུང་ངུའི་ས་བ་རྣམས། །འདི་དག་ནི་ཉོན་ མོངས་པ་ཆུང་ངུའི་ས་པ་རྣམས་ཏེ། མ་རིག་པ་ཙམ་དང༌། བསྒོམ་པས་སྤང་བ་དང༌། ཡིད་ཀྱི་ས་པ་ཉིད་དང༌། མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་དག་ནི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ན་བཤད་པར་བྱའོ། །སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམ་པ་ལྔ་བཤད་
Chinese
二者。无痴虽有，然是智慧之体性，且是智慧之多地，故不应称其为善之多地。不害是极度之不适宜。精进是心之现前欢喜。善之多地已述竟。愚昧与放逸、懈怠，不信与昏沉、掉举，常为烦恼性。此等法恒常生于烦恼性之心，故称其为烦恼性之多地。其中，愚昧是指无明、不识、不明。放逸是不修习善法，是修习之相违品。懈怠是心不现前欢喜，是精进之相违品。不信是心不信，是信心之相违品。昏沉有身之昏沉与心之昏沉两种，因有身之昏沉与心之昏沉之说故。若问：心生之法如何称作身之法？如受是也。掉举是心之不寂静。此等是烦恼性之多地法。正念、散乱、非正知、不如理作意、邪胜解，因是多地，故不必定执为烦恼之自性，譬如不必定执无痴为善之多地。烦恼之多地已述竟。无惭与无愧，于不善。无惭与无愧，于不善心恒常生起，故此二法称作不善之多地，此二者之体性将于下文述说。忿、恨、覆、嫉、悭、诳、憍、害，是小烦恼地。此等是小烦恼地，因唯是无明，且是修所断，以及是意地，并是相应之故。此等将于近烦恼中述说。心生法五种已述
English
The two. Although there is absence of delusion, it is the nature of wisdom, and since it is a multiple ground of wisdom, it should not be called a multiple ground of virtue. Non-harming is extreme inappropriateness. Diligence is the mind's manifest joy. The multiple grounds of virtue have been explained. Ignorance and carelessness, laziness, disbelief, and lethargy and agitation, are always afflictive. These dharmas always arise from an afflictive mind, therefore they are called the multiple grounds of affliction. Among them, ignorance is unknowing, not knowing, and not clear. Carelessness is not cultivating virtuous dharmas, it is the opposite of cultivation. Laziness is the mind not being manifestly joyful, it is the opposite of diligence. Disbelief is the mind not believing, it is the opposite of faith. Lethargy is of two kinds, bodily and mental, because there is talk of bodily lethargy and mental lethargy. If asked, how can a mind-born dharma be called a bodily dharma? Like feeling. Agitation is the mind's non-pacification. These are the dharmas of the multiple grounds of affliction. Forgetfulness, distraction, non-awareness, improper attention, and wrong belief, because they are multiple grounds, are not necessarily held to be the nature of affliction, just as absence of delusion is not necessarily held to be a multiple ground of virtue. The multiple grounds of affliction have been explained. Shamelessness and lack of shame, in non-virtue. Shamelessness and lack of shame always arise in a non-virtuous mind, therefore these two dharmas are called the multiple grounds of non-virtue, the nature of these two will be explained below. Anger, resentment, concealment, jealousy, stinginess, deceit, pride, and harm, are the grounds of minor afflictions. These are the grounds of minor afflictions, because they are only ignorance, and are abandoned by cultivation, and are mental grounds, and are concordant. These will be explained in the near afflictions. The five kinds of mind-born dharmas have been explained.
Tibetan
ཟིན་ཏོ། །གཞན་ཡང་རྟོག་པ་དང༌། དཔྱོད་པ་དང༌། འགྱོད་པ་དང༌། གཉིད་ལ་སོགས་པ་མ་ངེས་པ་ཡང་ཡོད་པས། དེ་ལ་སེམས་གང་ཞིག་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དུ་ཞིག་དང་ངེས་པ་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། རེ་ཞིག་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སེམས་ནི་དགེ་བ་དང༌། མི་དགེ་བ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། མ་འདྲེས་པ་དང༌། ཉོན་མོངས་པ་གཞན་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང༌། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དང༌། མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དང་རྣམ་པ་ལྔའོ། །དེ་ལ་རེ་ཞིག་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སེམས་ནི། ངེས་པར་རྟོག་པ་དང་བཅས་ཤིད་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་འདིར། འདོད་པ་དགེ་བའི་སེམས་ལ་ནི། །རྟོག་དང་དཔྱོད་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར། །ངེས་པར་ས་མང་པོ་པ་བཅུ་དང༌། དགེ་བའི་ས་མང་པོ་པ་བཅུ་དང༌། རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་གཉིས་ཏེ། སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་འབྱུང་ངོ༌། །ལ་ལ་དག་ཏུ་འགྱོད་པ་བསྣན། །དགེ་བའི་སེམས་ཐམས་ཅད་ལ་ནི་འགྱོད་པ་མེད་པ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེར་དེ་ཉིད་ཀྱིས་ཀླགས་ན་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཉི་ཤུ་རྩ་གསུམ་འབྱུང་ངོ༌། །འགྱོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཅི་ཞིག་ཅེ་ན། ངན་པར་བྱས་པ་ཡོད་པ་ནི་འགྱོད་པའོ། །དེ་ལ་དམིགས་པའི་སེམས་ནི་འགྱོད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཡིད་ལ་གཅགས་པའོ། །དེ་བོར་ན་མི་སྡུག་པ་ལ་དམིགས་པའི་མ་ཆགས་པ་ལ་མི་སྡུག་པ་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ། །འཇིག་རྟེན་ན་ཡང་གྲོང་ཐམས་ཅད་ལྷགས་སོ། །ཡུལ་ཐམས་ཅད་ལྷགས་སོ་ཞེས་གནས་ཀྱི་གནས་པ་སྟོན་པ་ཡང་མཐོང་སྟེ། ཡིད་ལ་གཅགས་པའི་གནས་ནི་འགྱོད་པ་མ་ཡིན་པའམ་ཡང་ན་འདི་ནི་འབྲས་བུ་ལ་རྒྱུར་བཏགས་པ་སྟེ། དཔེར་ན་རེག་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་པོ་འདི་དག་ནི་སྔོན་གྱི་ལས་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ། །མི་དགེ་བ་ནི་མ་འདྲེས་དང༌། །ལྟ་བར་ལྡན་ན་འང་ཉི་ཤུ་སྟེ། །གང་མི་དགེ་བའི་སེམས་མ་འདྲེས་པ་དེ་ལས་མང་པོ་པ་བཅུ་དང༌། ཉོན་མོངས་པའི་ས་མང་པོ་པ་དྲུག་དང༌། མི་དགེ་བའི་རྩ་བའི་ས་མང་པོ་པ་གཉིས་དང༌། རྟོག་པ་དང༌། དཔྱོད་པ་སྟེ། སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཉི་ཤུ་འབྱུང་ངོ༌། །མ་འདྲེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་གང་ལས་མ་རིག་པ་འབའ་ཞིག་ཡིན་གྱི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་ཉོན་མོངས་པ་གཞན་མེད་པའོ། །མི་དགེ་བའི་སེམས་ལ་ལྟ་བ་དང་ལྡན་ན་ཡང་ཉི་ཤུ་སྟེ། མ་འདྲེས་པའི་གང་ཡིན་པ་ཉིད་དག་གོ །ལྟ་བ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དེར་ལྟ་པས་མ་བསྟན་ནོ། །དེ་ལ་མི་དགེ་བ་ལྟ་བ་དང་ལྡན་པ་ནི་གང་ལ་ལོག་པ
Chinese
完毕。此外，还有寻、伺、后悔、睡眠等不确定的（心所）。因此，应当说明哪种心与多少心所必定一同生起。略而言之，欲界所行之心有善与非善两种，即不杂染和与其它烦恼相应，以及无记两种，即有覆无记和无覆无记，共五种。其中，略而言之，欲界所行之心，必定是与寻俱和与伺俱的。因此，在此处说：对于欲界善心来说，因为与寻和伺相应，必定有十大地法、十大善法、寻和伺二者，共二十二种心所生起。在某些情况下，会加上后悔。对于一切善心来说，凡是没有后悔的，如果在有后悔的情况下计算，则有二十三种心所生起。所谓后悔是什么呢？就是已经做了不好的事情。对此所缘的心就是后悔，即心中懊恼。如果放弃它，就像以不净为所缘的不贪称为不净一样。世间上也有“所有村庄都聚集了”、“所有地方都聚集了”等，显示处所的安立的情况。心中懊恼的处所不是后悔吗？或者这是将果安立为因，例如“这六个触处应当理解为是过去的业”一样。非善心分为不杂染和与见相应两种，都有二十种心所。凡是不杂染的非善心，有十大地法、六大烦恼地法、二非善根地法、寻和伺，共二十种心所生起。所谓不杂染，是指心中只有无明，而没有贪欲等其他烦恼。如果非善心与见相应，也有二十种心所，与不杂染的情况相同。因为见是智慧的自性，所以那里没有用见来表示。其中，与见相应的非善心是指具有邪
English
Finished. Furthermore, there are uncertain mental factors such as investigation, analysis, regret, and sleep. Therefore, it should be explained which mind and how many mental factors necessarily arise together. Briefly, the mind that operates in the desire realm has two types: virtuous and non-virtuous, namely, unmixed and associated with other afflictions, and two types of indeterminate, namely, obscured indeterminate and unobscured indeterminate, making a total of five types. Among these, briefly, the mind that operates in the desire realm is necessarily accompanied by investigation and analysis. Therefore, it is said here: For the virtuous mind of the desire realm, because it is associated with investigation and analysis, there are necessarily ten universal mental factors, ten virtuous mental factors, and investigation and analysis, making a total of twenty-two mental factors that arise. In some cases, regret is added. For all virtuous minds, if there is no regret, but if it is counted in cases where there is regret, then twenty-three mental factors arise. What is meant by regret? It is having done something bad. The mind that focuses on this is called regret, which is mental remorse. If it is abandoned, it is like calling non-attachment that focuses on the impure as impurity. In the world, there are also statements like "all villages have gathered" and "all places have gathered," which show the establishment of a location. Is the place of mental remorse not regret? Or is this the establishment of the result as the cause, just as it is said, "These six sources of contact should be understood as past actions." Non-virtuous minds are divided into two types: unmixed and associated with views, both having twenty mental factors. The unmixed non-virtuous mind has ten universal mental factors, six root afflictions, two non-virtuous root mental factors, investigation, and analysis, making a total of twenty mental factors that arise. Unmixed means that the mind only has ignorance and no other afflictions such as desire. If the non-virtuous mind is associated with views, it also has twenty mental factors, the same as in the unmixed case. Because view is the nature of wisdom, it is not indicated there by view. Among them, the non-virtuous mind associated with views refers to having wrong