Tibetan
རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་ཞེ་ན། ཤེས་དང་མི་ཤེས་པ་མ་ཡིན། །ཞེས་བྱ་བས་བསྟན་ཏེ། རེ་ཞིག་དེ་ཤེས་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བཅས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ངོ་བོ་ལྟར་མི་འཇུག་པས་སོ། །དེ་མི་ཤེས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བཅས་པའི་ཡེ་ཤེས་རྒྱུར་གྱུར་བ་ལས་དེ་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་མ་ཡིན་གཞན་ལ་མིན། །ཤེས་དང་མི་ཤེས་པ་མ་ཡིན། །ཞེས་བྱ་བའི་དོན་གཞན་ཡང་གང་གི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་འཇུག་པ་དེ་ལ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། དེས་ན་ཤེས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །གང་གི་ཕྱིར་ཆོས་ཉིད་ལ་འཇུག་པས་དེ་ལས་གཞན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། དེས་ན་མི་ཤེས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ནི་སྔ་མ་ཕྱི་མས་བཤད་པར་གྱུར་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཤེས་བྱ་དང་ནི་ཁྱད་མེད་པའི། །ཤེས་གང་དེ་ནི་མི་རྟོག་ཉིད། །ཅེས་བྱ་བ་ལ། གང་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པའི་ངོ་བོར་འཇུག་པའི་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་ལྟ་བུ་ནི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་མ་ཡིན་གྱི། གང་ཡང་གཟུང་བ་དང་ཤེས་བྱ་ཐ་མི་དད་པར་འཇུག་པས་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་འཇུག་པ་དེ་ནི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ཉིད་དོ། །ཡེ་ཤེས་དེ་ནི་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པའི་ངོ་བོ་ལ་མི་གནས་པ་ཉིད་དོ། །གང་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མདོ་གཞན་ལས། ཆོས་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པའོ་ཞེས་གསུངས་པ་དེ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས། །རྣམ་རྟོག་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ ཚིག་གོ །གང་གི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རྣམ་པར་བརྟག་བྱ་མེད་པས་ན། །ཞེས་བྱས་བ་སྟེ། གང་གི་ཕྱིར་བརྟག་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་མེད་པས་སོ། །གང་ཡང་དེ་ལྟར་རྣམ་པར་བརྟག་པར་བྱ་བ་མེད་པས་རང་བཞིན་གྱིས་ཆོས་རྣམས་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ཉིད་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་དེས་ན་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་གང་གི་ཕྱིར་ཐར་པར་མི་འགྱུར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར། ཤེས་གང་དེ་ནི་མི་རྟོག་ཉིད། །ཅེས་བྱ་བས་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པ་ཉིད་ཡིན་ན་ཡང་སེམས་ཅན་ལ་ཐར་པ་མེད་པར་བསྟན་པ་ནི་གང་ཡང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མི་བརྟེན་པ་ཉིད་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེས་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ཉིད་ཡིན་ན་ཡང༌། གལ་ཏེ་དེར་རྟོགས་པའི་ཡེ་ཤེས་སྐྱེས་པར་གྱུར་ན་དེས་མངོན་སུམ་དུ་མཐོང་བར་འགྱུར་ལ། དེ་ནི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ཉིད་དོ། །དེས་ཀྱང་གྲོལ་བར་འགྱུར་ཏེ་སྐྱེས་པར་མ་གྱུར་ན་ནི་གྲོལ
Chinese
如果说什么是“无分别”呢？不是知，也不是非知。（通过）这句话来指示。暂时，那不是知，因为不像从结合产生的、具有分别的智慧的体性那样进入。那也不是非知，因为从结合产生的、具有分别的智慧成为因，由此产生。在那（方面），不是此，不是彼。不是知，也不是非知。（这句）话的其他意义是，由于分别进入的那个，也不是（无分别），因此也不是知。由于进入法性，也不是异于那个，因此也不是非知。那不是先前和之后所说的。所知与无别，彼知即无分别。（这句）话是说，像进入所取和能取体性的结合所生那样，不是无分别，然而，凡是进入所取和所知无有差别，进入平等性，那个就是无分别。那个智慧不住于所取和能取的体性。而且，世尊在其他经中说：“一切法无分别”，为了指示那个，一切诸法自性，名为无分别。一切诸法自性，名为无分别，是这句话的词句。因为什么呢？因为没有可分别的。（这）是说，因为没有可分别的事物。而且，因为那样没有可分别的，所以自性上诸法就是无分别的。因此，那么一切有情为什么不解脱呢？像这样，彼知即无分别。这句话说，即使一切法自性上是无分别，但指示有情没有解脱，是因为没有不依赖分别的缘故。因此，即使一切法自性上是无分别，如果那里生起证悟的智慧，那么他将现量见到，那就是无分别。由此也将解脱，如果没有生起，那么（不解脱）。
English
If it is said, what is 'non-conceptual'? It is neither knowing nor not knowing. This is indicated by the statement. For the time being, that is not knowing, because it does not enter like the nature of wisdom with conceptualization arising from combination. That is also not not knowing, because it arises from the wisdom with conceptualization arising from combination becoming the cause. In that (aspect), it is not this, not that. It is neither knowing nor not knowing. Another meaning of (this) statement is that, because that into which conceptualization enters is also not (non-conceptual), therefore it is also not knowing. Because it enters into the nature of reality, it is also not different from that, therefore it is also not not knowing. That is not what was said before and after. The knowable and non-different, that knowing is non-conceptual. (This) statement is saying that, like arising from a combination that enters into the nature of the grasped and the grasper, it is not non-conceptual, however, whatever enters into the non-difference of the grasped and the knowable, entering into equality, that is non-conceptual. That wisdom does not abide in the nature of the grasped and the grasper. Moreover, the Bhagavan said in another sutra, 'All dharmas are non-conceptual,' in order to indicate that, all dharmas by nature, are called non-conceptual. All dharmas by nature are called non-conceptual, that is the phrase of this statement. Because of what? Because there is nothing to be conceptualized. (This) is saying that, because there is nothing to be conceptualized. Moreover, because there is nothing to be conceptualized in that way, therefore the dharmas are naturally non-conceptual. Therefore, then why do all sentient beings not become liberated? Like this, that knowing is non-conceptual. This statement says that, even though all dharmas are non-conceptual by nature, the indication that sentient beings are not liberated is because there is no non-reliance on conceptualization. Therefore, even though all dharmas are non-conceptual by nature, if the wisdom of realization arises there, then he will directly see it, and that is non-conceptual. By that he will also be liberated, but if it has not arisen, then (he will not be liberated).
Tibetan
་བར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ །དེའི་ཕྱིར་ཡེ་ཤེས་དེ་ནི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའོ། །ཡེ་ཤེས་གསུམ་པ་དེ་རྣམས་ཀྱི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རྒྱུ་དང་འཕེན་པ་དང༌། གོམས་པ་ལས་བྱུང་བས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། དེ་ལ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་ནི་རྣམ་པར་གསུམ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཁ་ཅིག་ནི་རིགས་ཀྱི་སྟོབས་ལས། ཁ་ཅིག་ནི་འཕེན་པའི་སྟོབས་ལས། ཁ་ཅིག་ནི་ད་ལྟར་གྱི་དུས་སུ་གོམས་པའི་སྟོབས་ལས་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་རིགས་ཀྱི་སྟོབས་ལས་ནི་དེར་རྒྱུ་གྱུར་པ་ལས་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་ཉིད་དོ། །དེ་འཕེན་པའི་སྟོབས་ལས་ནི་དེ་སྐྱེས་པ་སྔ་མ་ལ་གོམས་པར་བྱས་པའི་རྒྱུ་ཉིད་ལས་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། །གང་གོམས་པའི་སྟོབས་ལས་ད་ལྟར་གྱི་སྐྱེ་བ་ཉིད་ལ་སྐྱེས་བུ་བྱེད་པའི་སྟོབས་ཀྱི་རྒྱུ་ལས་དེ་འབྱུང་བར་འགྱུར་བའོ། །ཆོས་ཤེས་པ་དང༌། ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་དང༌། སྤྲོས་པ་མེད་པས་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དེ་ལ་ཆོག་ཤེས་པས་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ནི་ཐོས་པ་དང་བསམས་པ་ལས་བྱུང་བའི་མཐར་ཕྱིན་པ་ཡིན་པར་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ། ཆོག་ཤེས་པ་ལས་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ནི་ཆོག་ཤེས་པས་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའོ་ཞེས་དེ་ལྟར་བྱས་ནས་ཐོས་པའམ་བསམས་པ་གང་གིས་བློ་གང་གི་མཐར་ཕྱིན་པར་གྱུར་པ་དེ་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་ས་ལ་གནས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཆོག་ཤེས་པ་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་ སྟེ། དེ་ནི་རེ་ཞིག་འདི་ཙམ་མོ་ཞེས་དེ་ལྟར་བྱས་པའི་དོན་འདིས་ཆོག་ཤེས་པའི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའོ། །དོན་གཞན་ཡང་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོག་ཤེས་པའི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པར་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ། གང་སྲིད་པའི་རྩེ་མོར་ཕྱིན་པར་གྱུར་པ་དེ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་བལྟ་བས་དེའི་ཕ་རོལ་ན་རྟོགས་པར་བྱ་བ་གཞན་མེད་དོ་ཞེས་ཆོག་ཤེས་པ་འབྱུང་བར་འགྱུར་བའོ། །ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཡིན་པར་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ། གང་གི་ཕྱིར་དེ་དག་རྣམས་ཀྱི་དེ་ཀོ་ན་ཉིད་རབ་ཏུ་རྟོགས་པའི་ཡེ་ཤེས་དེ་ནི་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པའི་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་རྣམ་པ་བཞི་ལས་དེ་རྟག་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་རྣམ་པར་མི་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་སྤྲོས་པ་མེད་པས་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཡིན་པར་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ། གང་གི་ཕྱིར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་བར་ལ་ཡང་སྤྲོས་པ་མེད་པར་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ཉིད་ཀྱི་
Chinese
名为“不改变”的词语。因此，智慧是不分别的。为了显示那三种智慧的差别，说是由于因和引，以及串习而产生差别。其中，由不分别的瑜伽产生的是三种，即有些是从种姓的力量产生，有些是从引发的力量产生，有些是从现在的串习的力量产生。其中，从种姓的力量产生，是从那里成为因的产生。从引发的力量产生，是从前世串习的因产生。从串习的力量产生，是从现在这一世自身努力的力量之因产生。说是由于知法、不颠倒和无戏论而不分别。其中，以知足而不分别，应当看作是从听闻和思维产生的究竟。从知足而不分别，是由于知足而不分别，这样做了之后，无论听闻或思维，哪个使智慧达到究竟，那就是处于异生地的菩萨产生知足，那就是暂时到此为止，以这样的意义知足而不分别。另外，也应当看作是世间的知足而不分别，即到达有顶的，应当看作是涅槃，因为在那之外没有其他要证悟的，因此会产生知足。以不颠倒而分别，应当看作是声闻等，因为他们的证悟真如的智慧，对于无常等四种不颠倒，不会颠倒地认为常等。又，以无戏论而不分别，应当看作是菩萨们，因为从一切法到菩提之间，也是以无戏论而不分别的
English
The term is called "unchanging." Therefore, wisdom is non-conceptual. In order to show the distinctions of those three wisdoms, it is said that they are distinguished by cause, impulsion, and arising from habituation. Among these, what arises from the yoga of non-conceptuality is threefold: some arise from the power of lineage, some from the power of impulsion, and some from the power of habituation in the present time. Among these, what arises from the power of lineage arises from what has become the cause there. What arises from the power of impulsion arises from the very cause of having habituated in the previous birth. What arises from the power of habituation arises from the cause of the power of the individual's effort in the present birth itself. It is said that it is non-conceptual because of knowing the Dharma, being non-inverted, and being without elaboration. Among these, non-conceptuality through contentment should be regarded as the culmination of what arises from hearing and thinking. Non-conceptuality from contentment is non-conceptual through contentment. Having done so, whichever of hearing or thinking has brought the mind to its culmination, that is the contentment of a Bodhisattva abiding on the ground of an ordinary being, which will arise. That is, for the time being, this is enough, and with this meaning, it is non-conceptual through contentment. Furthermore, it should also be regarded as the worldly non-conceptuality of contentment, that is, one who has reached the peak of existence should be regarded as Nirvana, because there is nothing else to realize beyond that, and therefore contentment will arise. Conceptualization through non-inversion should be regarded as the Shravakas and so forth, because their wisdom of realizing Suchness perfectly, with respect to the four non-inversions such as impermanence, does not invertedly conceive of aspects such as permanence. Again, non-conceptuality through non-elaboration should be regarded as that of the Bodhisattvas, because from all Dharmas up to enlightenment, it is also non-conceptual without elaboration.
Tibetan
ཕྱིར་རྣམ་པར་རྟོག་པར་མི་བྱེད་དོ། །ཡང་སྤྲོས་པ་མེད་པ་ནི་གང་གི་ཡུལ་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པ་དང༌། འཇིག་རྟེན་པའི་ཤེས་པའི་ཡུལ་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། གང་གི་ཕྱིར་ཚིག་གིས་བསྟན་པར་མི་ནུས་པ་དང༌། འཇིག་རྟེན་པའི་ཤེས་པས་ཤེས་པར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་རྣམ་པ་མི་རྟོག་པའི་རྗེས་ལས་ཐོབ་པ་དེ་ཡང་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་རྣམ་པ་ལྔ་བལྟ་བར་བྱ་བ་ཡིན་པས་རྟོགས་པ་དང༌། རྗེས་སུ་དྲན་པ་དང༌། རྣམ་པར་གཞག་པ་དང༌། འདྲེས་པ་དང༌། འབྱོར་བ་ལ་དཔྱོད་པ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དེ་ཡང་རྟོགས་པ་ལ་དཔྱོད་པ་དང༌། རྗེས་སུ་དྲན་པ་ལ་དཔྱོད་པ་དང༌། རྣམ་པར་གཞག་པ་ལ་དཔྱོད་པ་དང༌། འདྲེས་པ་ལ་དཔྱོད་པ་དང༌། འབྱོར་བ་ལ་དཔྱོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་རྣམ་པ་ལྔ་ཡིན་ནོ། དེ་ལ་རྟོག་པ་ལ་དཔྱོད་པ་ནི། གང་རྟོགས་པའི་དུས་ཉིད་ན་བདག་གིས་དི་ལྟར་རྟོགས་སོ་ཞེས་དཔྱོད་པ་སྟེ། ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ནི་འདིར་དཔྱོད་པ་ཡིན་པར་འདོད་དོ། །རྗེས་སུ་དྲན་པ་ལ་དཔྱོད་པ་ནི་གང་ལངས་པ་ན་བདག་གིས་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་རྟོགས་སོ་ཞེས་དྲན་པའོ། །རྣམ་པར་གཞག་པ་ལ་དཔྱོད་པ་ནི་གང་ཕ་རོལ་ལ་བདག་གིས་རྟོགས་པ་དེ་སྟོན་པར་བྱེད་པའོ། ། འདྲེས་པ་ལ་དཔྱོད་པ་ནི་གང་ཆོས་ཐམས་ཅད་འདྲེས་ཤིང་བསྡུས་པ་ལ་དམིགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་མཐོང་བ་སྟེ། འདི་ལྟར་རྟེན་གནས་གྱུར་པ་ཉིད་དོ། །རྟེན་གནས་གྱུར་པ་དེ་ཉིད་ལས་ནི་འགྱུར་བ་ལ་དཔྱོད་པར་འགྱུར་ཏེ། གང་ཅི་བསམས་པ་དེ་ཐམས་ཅད་འབྱོར་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་ཡང་ཇི་ལྟར་ས་ལ་སོགས་པ་ཡང་དེ་ལྟར་བརྟགས་ན་གཞན་གསེར་ལ་སོགས་པར་འགྱུར་བའོ། །ཡང་དེ་ནི་བརྟགས་པས་འབྱོར་བར་འགྱུར་བས་ན་འབྱོར་བ་ལ་དཔྱོད་པ་སྟེ། ཇི་ལྟར་དཔྱོད་པ་དེ་བཞིན་དུ་འབྱོར་བར་འགྱུར་བའོ། །རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་རྣམ་པར་གཞག་པ་བསྟན་ཟིན་ཏོ། །སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་མ་བསྟན་པས་དེ་སྟོན་པར་བྱེད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ནི། ཡིད་དགས་དུད་འགྲོ་མི་རྣམས་དང༌། །ཁ་རྣམས་ཇི་ལྟར་འོས་འོས་སུ། །ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། དུད་འགྲོ་རྣམས་ཀྱིས་ཆུ་ལ། ཡི་དགས་རྣམས་ཀྱིས་ཐང་དུ་དང༌། མི་རྣམས་ཀྱིས་མི་གཙང་བ་དང༌། དུད་འགྲོ་ཕག་ལ་སོགས་པས་གཙང་བར་མཐོང་བ་དང༌། མི་རྣམས་ལ་ཟས་དེ་དག་གཙང་བ་ལ། ལྷ་རྣམས་ལ་དེ་དག་མི་གཙང་བ་དེ་ལྟར་བྱས་ནས། དངོས་གཅིག་ཡིད་ནི་ཐ་དད་པར་མཐོང་བས་ན་དོན་རྣམས་གྲུབ་པ་མེད་པར་འདོད་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་བདེན་པ་ཉིད་དུ་མ་གྲུབ་པས་དོན་གང་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན
Chinese
不再分别念。再说，无所戏论是指从任何对境以及世间知识的对境中完全超越，应当了知。因为言辞无法指示，世间知识也无法了知。此外，从无分别的后续中获得的，也应当观察五种分类，即因为对证悟、忆念、安立、混合和获得进行不同的观察。也就是说，对证悟进行观察，对忆念进行观察，对安立进行观察，对混合进行观察，对获得进行观察，这五种分类。其中，对证悟进行观察是指，在证悟之时，自己观察说“我如此证悟了”，领会于心即被认为是此处的观察。对忆念进行观察是指，当起身时，忆念说“我证悟了无分别”。对安立进行观察是指，自己向他人展示所证悟的。对混合进行观察是指，以缘于一切法混合和聚集的智慧所见，就像所依之处转变一样。从所依之处转变的那里，就会对变化进行观察，即所有所想的都会获得。就像如果对地等进行观察，就会变成其他的金等。再说，那是因为通过观察而获得，所以是对获得进行观察，就像如何观察，就会如何获得。无分别的安立已经阐述完毕。因为没有阐述能成立者，所以用偈颂来阐述它：饿鬼、旁生、人和，口等如何各自适宜。也就是说，旁生认为水是，饿鬼认为脓是，人认为是不净的，旁生猪等认为是干净的，而人认为那些食物是干净的，天人认为那些是不净的，这样做了之后，因为见到同一事物心识却不同，所以应当认为诸法是没有成立的。因为在那之中，真实本身没有成立，所以任何事物都不存在。