Tibetan
་ནི་ཇི་ལྟར་དེ་དག་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་དེ་ཡང་བསྟན་པར་བྱའོ། །ཇི་ལྟར་ལྐུགས་པས་དོན་ནི་མྱོང་འདོད་ལྟར་ཏེ། བརྗོད་པ་མེད་པ་ལྟར་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བའི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ནི་དེ་བཞིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་ལྐུགས་པས་དོན་མྱོང་དང་སྟེ་བརྗོད་པ་མེད་པ་དེ་ལྟ་བུ་དེ་ནི་དངོས་གཞིག་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའོ། །མ་ལྐུགས་པས་ནི་དོན་མྱོང་ལྟར་ཏེ། བརྗོད་པ་ལྟར་དེ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་རྗེས་ལས་ཐོབ་པའི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་བལྟ་བར་བྱའོ། །འདིར་བརྗོད་པ་ནི་ཡི་གེ་བརྗོད་པ་ཡིན་པར་བཞེད་དོ། །རྨོངས་པས་དོན་ནི་མྱོང་འདོད་དང༌། །ཞེས་བྱ་བ་ལ། འདིར་ཐ་སྙད་ལ་མ་བྱང་བ་ནི་རྨོངས་པ་ཡིན་པར་བཞེད་དོ། །རྨོངས་པ་འདི་དག་ཀྱང་ཡེ་ཤེས་གསུམ་དང་དཔེ་ཡང་ལྐུགས་པ་བཞིན་དུ་སྦྱར་བར་བྱའོ། །ལྔ་པོས་དོན་ནི་མྱོང་འདོད་དང༌། །ཞེས་བྱ་བ་ལ། ལྔ་སྨོས་པས་ནི་རྟོག་པ་མེད་པའི་མིག་ལ་སོགས་པ་རྣམས་བསྡུས་བར་བལྟ་བར་བྱའོ། །དེ་དག་གི་འདོད་པ་དང་མྱོང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐམས་ཅད་ལྐུགས་པ་བཞིན་དུ་ཡེ་ཤེས་གསུམ་དང་སྦྱར་བའོ། །ཡིད་ཀྱིས་དོན་ནི་མྱོང་བ་ལྟར། །ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཇི་ལྟར་ཡིད་ཀྱིས་དོན་ལ་རྣམ་པར་རྟོག་ཅིང་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ལྟར་དེའི་རྗེས་ལས་ཐོབ་པས་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ཡང་དེ་བཞིན་ཏེ། རྣམ་པར་རྟོག་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ །བསྟན་བཅོས་མ་ཤེས་པས་བསྟན་བཅོས་འདོད་པ་ལྟ་བུ་ནི་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བའོ། །ཇི་ལྟར་བསྟན་བཅོས་དེའི་ཆོས་དང་དོན་མྱོང་བ་ལྟ་བུ་ནི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའོ། །འདིར་ཆོས་ནི་ཡི་གེ་ཙམ་དུ་བཞེད་དོ། །ཇི་ལྟར་བསྟན་བཅོས་ཤེས་པས་ཆོས་དང་དོན་མྱོང་བ་དེ་ལྟ་བུར་ནི་དེའི་རྗེས་ལས་ཐོབ་པར་བལྟ་བར་བྱའོ། །གོ་རིམས་སྨོས་པ་ནི་འདིར་ཆོས་དང་དོན་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །མི་ཞིག་མིག་ནི་བཙུམས་པ་ལྟར། །ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚིགས་སུ་ བཅད་པ་ནི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་དང༌། དེའི་རྗེས་ལས་ཐོབ་པ་གཉིས་པོ་དེ་དག་གི་བྱེ་བྲག་བསྟན་ཏོ། །ནམ་མཁའ་བཞིན་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཇི་ལྟར་ནམ་མཁའ་ཁྱབ་པ་དང༌། མ་གོས་བ་དང༌། མི་རྟོག་པ་དང༌། བརྟག་པ་དང༌། བརྟག་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱང་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་རོ་གཅིག་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཁྱབ་པས་ན་ཁྱབ་པས་ན་ཁྱབ་པའོ། །ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མ་གོས་པས་ན་གོས་པ་མེད་པའོ། །རང་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པས་ན་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པའོ། །གཞན་གྱིས་བརྟག་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པར་བརྟག་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་སྟེ། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ནི་དེ་ལྟར་བལྟ་བར་བྱའོ། །དེ་ལ་གཟུགས་ནི་སྣང་བ་ལྟར། །དེ་ཡི་རྗེས་ཐོབ་ཤེས་དེ་འདྲ། །ཇི་ལྟར་ནམ་མཁའ་ལ་གཟུགས་ཀྱི་སྣང་བ་རྣམ་པར་བརྟགས་པ་ལྟར། དེ་བཞིན་དུ་དེའི་རྗེས་ལས་ཐོབ་པའི་ཡེ་ཤེས་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ། རྣམ་པར་བརྟག་པར་བྱ་བ་ལ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ །ཡང་གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་བུའི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་རབ་ཏུ་བསྒོས་པའི་སངས་རྒྱས་ཉིད་དེས་སེམས་ཅན་གྱི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པ་དེ་བཞིན་དུ། དེའི་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་མཛད་པ་ཡང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པར་ཇི་ལྟར་འགྱུར་ཞེ་ན། དེ་ཚིགས་སུ་བཅད་པས་ནོར་བུ་དང་སིལ་སྙན་གྱི་དཔེས་བསྟན་པ། ཇི་ལྟར་ནོར་བུ་སིལ་སྙན་དག །ཅེས་བྱ་བ་ལ། ཇི་ལྟར་ཡིད་བཞིན་གྱི་ནོར་བུ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པ་བཞིན་དུ་ཡང་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་འདོད་པའི་དོན་གྱི་ལས་བྱེད་པ་དང༌། ལྷ་རྫས་ཀྱི་སིལ་སྙན་རྣམས་མ་བརྡུངས་པར་ཡང་དེར་སྐྱེས་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་འདོད་པ་བཞིན་དུ་སྒྲ་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་བ་ལྟ་ན། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མི་མངའ་བཞིན་དུ་ཡང་ཕྲིན་ལས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའོ། །རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཟབ་པ་ཉིད་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། ཅི་ཡེ་ཤེས་དེ་གཞན་གྱི་དབང་ཞེས་བརྗོད་པའི་རྣམ་པར་བརྟག་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་ལ་འཇུག་གམ། འོན་ཏེ་གཞན་ཞིག་ལ་དམིགས་དེས་ཅིར་འགྱུར། གལ་ཏེ་རྣམ་པར་བརྟག་པར་བྱ་བ་ལ་དམིགས་ནི་ན་དེའི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ཉིད་མི་དམིགས་སོ། །གཞན་ལ་མི་དམིགས་སོ་ཞེས་ན། དེའི་དམིགས་པ་གཞན་ནི་མེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། དེ་ལ་མ་ཡིན་གཞན་ལ་མིན། །ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་རེ་ཞིག་དེ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ ཏེ། རྣམ་པར་བརྟག་པར་བྱ་བ་ལ་དམིགས་པ་ནི་མི་འགྱུར་ཏེ། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་ལ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་གཞན་གྱི་དབང་ཞེས་བརྗོད་པའི་ཆོས་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེའི་ཆོས་ཉིད་དང་ཆོས་དེ་དག་ནི་གཅིག་པ་ཉིད་དང་གཞེན་པ་ཉིད་དུ་བརྗོད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་བརྟག་པར་བྱ་བ་ལ་དམིགས་པའམ། གཞན་ལ་དམིགས་པ་ཡིན་ཞེས་བརྗོད་པར་མི་བྱའོ། །གཞན་ཡང་དེ་ཤེས་པ་ཡིན་ནམ། ཡང་ན་མ་ཡིན། དེས་ཅིར་འགྱུར། གལ་ཏེ་ཤེས་པ་ཡིན་ན་ནི་དེ་ཇི་ལྟར་རྟོགས་མེད་པར་འགྱུར། འོན་ཏེ་མི་ཤེས་པའི་ངོ་བོ་ཡིན་ན་ནི་ཇི་ལྟར་ན་ཡེ་ཤེས་
Chinese
那么应当如那些所说的那样，也应当这样说明。如同哑巴想要体验事物一样，就像没有言语一样，从结合中产生的无分别也是如此。如同哑巴体验事物并且没有言语一样，那就是真实的无分别。不像哑巴那样体验事物，就像有言语一样，同样应当观察从无分别之后获得的无分别。这里所说的言语，被认为是文字的言语。‘愚昧者想要体验事物’，对于这句话，这里认为不精通词语的就是愚昧者。这些愚昧也应当像哑巴一样，与三种智慧和比喻结合起来。‘五者想要体验事物’，对于这句话，说五者，应当看作是包括了没有分别的眼睛等等。那些的想要和体验，是指像哑巴一样，与三种智慧结合起来。‘心想要体验事物一样’，对于这句话，就像心对事物进行分别和体验一样，从那之后获得的体验也是如此，是分别的总结。不了解论典而想要论典，就像是从结合中产生的一样。就像体验那个论典的法和意义一样，那是无分别。这里法被认为是仅仅是文字。就像了解论典而体验法和意义一样，应当看作是从那之后获得的。提到次第，这里是用法和意义以及智慧来表示的。‘某人闭上眼睛一样’，等等的诗句，是说明了无分别和从那之后获得的二者的差别。‘如同虚空一样’，就像虚空是遍布的、不染污的、不分别的、可考察的、不可考察的一样，无分别的智慧也以诸法一味的空性遍布一切法，因此是遍布的。由于不染污一切法，因此是没有染污的。由于自己不分别，因此是没有分别的。本来就不是他人可以考察的。
English
Then, as those have been shown, it should also be shown in this way. Just as a mute wants to experience things, like there is no speech, the non-conceptual arising from union is also like that. Just as a mute experiences things and there is no speech, that is the real non-conceptual. Unlike a mute experiencing things, like there is speech, similarly, the non-conceptual obtained after the non-conceptual should be observed. Here, speech is considered to be the speech of letters. 'The ignorant want to experience things,' for this sentence, here it is considered that those who are not proficient in terms are the ignorant. These ignorances should also be combined with the three wisdoms and metaphors like the mute. 'The five want to experience things,' for this sentence, saying five, it should be seen as including the non-discriminating eyes and so on. The wanting and experiencing of those is to be combined with the three wisdoms like the mute. 'Like the mind experiences things,' for this sentence, just as the mind discriminates and experiences things, the experience obtained after that is also like that, it is the conclusion of discrimination. Wanting scriptures without knowing them is like arising from union. Just as experiencing the Dharma and meaning of that scripture, that is non-conceptual. Here, Dharma is considered to be merely letters. Just as knowing the scriptures and experiencing Dharma and meaning, it should be seen as obtained after that. Mentioning the order, here it is shown by Dharma and meaning and wisdom. 'Like someone closes their eyes,' and so on, the verses show the difference between the non-conceptual and what is obtained after that. 'Like the sky,' just as the sky is pervasive, unpolluted, non-discriminating, examinable, and unexaminable, the wisdom of non-conceptuality also pervades all dharmas with the single taste of emptiness, therefore it is pervasive. Because it does not pollute all dharmas, therefore it is unpolluted. Because it does not discriminate itself, therefore it is non-discriminating. It is not something to be examined by others.
Chinese
不是要进行分别观察，而是要如此看待无分别的智慧。对此，色如显现，其后得智亦如此。犹如在虚空中分别观察色的显现一样，同样要观察其后得的智慧，对要分别观察的事物没有分别，这是它的定义。又，如果具有如此无分别智慧的佛陀，如实地对众生没有分别，那么，他利益众生的事业又如何能无分别地进行呢？对此，用偈颂以如意宝和乐器的比喻来阐述：如意宝和乐器等。意思是，犹如如意宝在没有分别的情况下也能成办众生所愿之事，天界的乐器在没有弹奏的情况下也能发出令彼处众生满意的声音一样，诸佛虽然没有分别，也能自然而然地示现各种事业。要讲述无分别的甚深之处，难道这个智慧会执着于被称为“他性”的所分别的事物吗？或者它缘于其他事物，那会怎么样呢？如果缘于所分别的事物，那么它的无分别性就无法成立。如果说不缘于其他事物，那么它所缘的其他事物是不存在的。因此说：非彼亦非他。意思是，暂时来说，非彼，即缘于所分别的事物是不可能的，因为它是无分别的。亦非他，因为缘于被称为“他性”之法的法性，而它的法性和法本身是不可说为一或异的。因此，不能说它缘于所分别的事物，或者缘于其他事物。另外，它是知识吗？或者不是？那会怎么样呢？如果它是知识，那它怎么会是无知的呢？如果它是不知的体性，那又怎么会是智慧呢？
English
It is not to be examined by discrimination, but the non-discriminating wisdom is to be viewed in that way. In this regard, form is like an appearance, and the subsequent wisdom is similar. Just as the appearance of form is discriminated in the sky, so too should the wisdom attained after that be viewed; the term for that which is to be discriminated is 'no discrimination.' Furthermore, if the Buddha himself, who is endowed with such non-discriminating wisdom, is without discrimination towards sentient beings, then how can his actions for the benefit of sentient beings occur without discrimination? This is illustrated by the verse with the example of the jewel and the musical instrument: 'Like the jewel and the musical instrument.' Just as the wish-fulfilling jewel, without discrimination, performs the actions of fulfilling the desires of sentient beings, and the divine musical instruments, without being struck, produce sounds according to the desires of the sentient beings born there, so too, although the Buddhas do not possess discrimination, various activities will naturally occur. The profundity of non-discrimination is to be expressed: Does this wisdom engage with the object to be discriminated, which is referred to as 'other-power'? Or does it focus on something else, and what would be the result? If it focuses on the object to be discriminated, then its non-discrimination is not established. If it is said that it does not focus on something else, then its object of focus, the other, does not exist. Therefore, it is said: 'Not on that, nor on another.' That is to say, for the time being, not on that, meaning it is impossible to focus on the object to be discriminated, because it is non-discriminating. Nor on another, because it focuses on the nature of the very dharma that is called 'other-power,' and its nature and the dharma itself are not to be spoken of as being one or different. Therefore, it should not be said that it focuses on the object to be discriminated, or that it focuses on something else. Furthermore, is it knowledge, or is it not? What would be the result? If it is knowledge, then how could it be without knowledge? If it is the nature of non-knowledge, then how could it be wisdom?