Tibetan
པར་ཤེས་པའི་མི་རྟག་པ་ནི་རགས་ཤིང་རྣམ་པ་དུ་མར་འདུག་བཞིན་དུ་དེ་ནི་རྟོགས་པར་དཀའ་བ་དང༌། འཇུག་པར་དཀའ་བའི་ཕྱིར་མཆོག་ཏུ་ཆ་ཕྲ་བར་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཤེས་རབ་ཀྱི་མིག་གི་ཡུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་ལས་བྱུང་བའི་ལུས་ཀྱི་སྐྱེ་བ་དང༌། འགྲིབ་པ་དང༌། ལེན་པ་དང༌། འདོར་བའི་མི་རྟག་པ་ནི་ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པའི་ཤའི་མིག་གི་ཡུལ་དུའང་འགྱུར་རོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་མི་རྟག་པའི་ཆ་ཕྲ་བ་དེ་ལ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་ལ་མཁས་པའི་འཕགས་པ་ཉན་ཐོས་དེ་འཇུག་པར་འདོད་པ་ན་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཉིད་ཚུལ་བཞིན་དུ་ཡིད་ལ་བྱེད་ཅིང་རེག་པ་ལས་བྱུང་བ་རང་གི་རྒྱུད་ལ་ཡོད་པའི་ཚོར་བ་རྣམས་ཀྱི་གནས་སྐབས་ཐ་དད་པ་ཡོངས་སུ་གཅོད་པའི་ཚུལ་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེའི་མི་རྟག་པ་ལ་འཇུག་གོ །དེ་དེ་ལྟར་ཡེ་ཤེས་མཐོང་བ་དང་ལྡན་པས་རིམ་གྱིས་ཚོར་བའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་ ལུས་ལས་ཀྱང་སྐྱོ་བར་འགྱུར་ལ་རྒྱུར་གྱུར་པའི་རེག་པ་ལས་ཀྱང་སྐྱོ་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་མ་ཡིན་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པ་མིང་གིས་བསྡུས་པའི་འདུ་བྱེད་དུ་གཏོགས་པ་ཐམས་ཅད་ལས་ཀྱང་ཕུང་པོ་དང་བཅས་པ་དང༌། ཕུང་པོའི་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དབྱིངས་སུ་རྣམ་པར་གྲོལ་ཞིང་གཏན་དུ་ཡོངས་སུ་གྲོལ་བར་འགྱུར་རོ། །རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ལ་མཁས་པའི་དགེ་སློང་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་མཐའ་གསུམ་ཡང་དག་པར་དཔྱད་པས་སྡུག་བསྔལ་ཡང་དག་པར་ཟད་པར་འགྱུར་རོ། །རྣམ་པ་གསུམ་པོ་ནི་གང༌། མཐའ་གསུམ་པོ་དེ་དག་ནི་གང་ཞེ་ན། སྡུག་བསྔལ་གྱི་གནས་དང༌། སྡུག་བསྔལ་གྱི་གཞི་དང༌། སྡུག་བསྔལ་གྱི་གཞིའི་གནས་ཏེ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་འདི་རྣམས་ཀྱི་མཐའ་གསུམ་སྟེ། དབུས་ཀྱི་མཐའ་དང༌། འདས་པ་དང་མ་འོངས་པའི་མཐའ་འདི་རྣམས་ཀྱི་མཐའ་གསུམ་སྟེ། དབུས་ཀྱི་མཐའ་དང༌། འདས་པ་དང་མ་འོངས་པའི་མཐའ་འདི་རྣམས་ཡང་དག་པར་དཔྱོད་དོ། །དེ་ལ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ནང་གི་རྟེན་ནི་ཕུང་པོ་ཡིན་ཏེ། གྲང་པ་དང་ཚ་བ་ལ་སོགས་པ་དང༌། ན་བ་དང་འཆི་བ་ལ་སོགས་པའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཁྱད་པར་རྣམས་ཚེ་འདི་ཉིད་ལ་སྐྱེ་བའི་གནས་ཡིན་ནོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་ཡོད་ན་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་དེ་དག་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཕྱི་རོལ་གྱི་ཕ་མ་ལ་སོགས་པའི་ཚོགས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་ཕུང་པོ་ནི་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བ་ལ་སོགས་པའི་མཚོན་དང༌། དབྱུག་པ་འཆང་བ་མན་ཆད་དང༌། མྱ་ངན་དང་སྨྲེ་སྔགས་འདོན་པ་ལ་སོགས་པ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཁྱད་པར་རྣམས་ཀྱི་གནས་ཡིན་ཏེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སྔ་མ་བཞིན་ནོ། །ཕུང་པོ་དེ་གཉིས་ཀ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་རྒྱུ་ནི་སྲེད་པ་སྟེ། ཀུན་འབྱུང་བའི་གནས་ཀྱི་སྲེད་པ་དེས་ཕུང་པོ་འདི་བསྐྱེད་པ་འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་གཞིའོ། །སྲེད་པ་དེ་ཡང་དགའ་ཞིང་བདེ་བའི་ཡུལ་གཟུགས་ཀྱི་ཡུལ་ལ་གནས་ཏེ། སྐྱེ་བ་འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་གཞིའི་གནས་ཡིན་ནོ། །འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་གི་མེ་ཚ་བས་གདུངས་པའི་ཕྱིར་ཡུལ་ལ་སྲེད་ཅིང་སྐོམ་པ་གང་སུ་ཡང་རུང་བ་དག་ནི་ཟས་བཟང་པོ་དུག་དང་སྦྱར་བ་བཞིན་དུ་དགའ་ཞིང་བདེ་བའི་གཟུགས་ཀྱི་ཡུལ་གྱི་རོ་མྱོང་བར་བྱེད་ཅིང་འདོར་བར་མི་བྱེད་དེ། དེ་དག་ནི་སྲེད་པ་འཕེལ་བར་བྱེད་པའོ། །སྲེད་པ་འཕེལ་ བར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་ཕྱི་མ་ཕུང་པོ་འཕེལ་བར་བྱེད་པའོ། །ཕྱི་མ་ལ་ཕུང་པོ་འཕེལ་བར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་སྡུག་བསྔལ་འཕེལ་པར་བྱེད་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་དེ་དག་ནི་ཡང་དག་པར་འཆི་བར་འགྱུར་བ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། འདི་ནི་ད་ལྟར་བྱུང་བ་དཔྱད་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ད་ལྟར་བྱུང་བའི་ཚུལ་གྱིས་ནི་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པའི་ཚུལ་ཡང་རྟོགས་པར་བྱ་སྟེ། འདི་ནི་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་དཔྱད་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ཡང་ཐ་སྙད་བཞི་ལ་བརྟེན་པའི་ཚད་མ་གསུམ་ལ་བརྟེན་ནས་དཔྱད་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་མཐོང་བ་གང་ཡིན་པ་དང༌། རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པའི་ཐ་སྙད་འདི་ནི་མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མའོ། །བྱེ་བྲག་ཕྱེད་པའི་ཐ་སྙད་གང་ཡིན་པ་འདི་ནི་རྗེས་སུ་དཔག་པའི་ཚད་མའོ། །ཐོས་པའི་ཐ་སྙད་གང་ཡིན་པ་འདི་ནི་ཡིད་ཆེས་པའི་ལུང་གི་ཚད་མའོ། །རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་དཔྱོད་པ་ནི་རྣམ་པ་ལྔས་ཡང་དག་པར་ཞུགས་ན་སྡུག་བསྔལ་ཟད་ཅིང་སྡུག་བསྔལ་མཐར་བྱེད་པར་གྱུར་ཏེ། ལྔ་གང་ཞེ་ན། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་སྐྱེ་བའི་གཞི་ཡོངས་སུ་དཔྱོད་པ་དང༌། འགོག་པའི་གཞི་ཡོངས་སུ་དཔྱོད་པ་དང༌། འགོག་པར་འགྱུར་བའི་ལམ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་པ་དང༌། ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཆོས་ལ་ཞུགས་པ་དང༌། རྟོགས་པ་ལ་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་མེད་པའོ། །དེ་ལྟར་ན་དེའི་དཔྱོད་པ་དེ་ལེགས་པར་བརྩམས་པ་དང༌། འབྲས་བུར་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་མ་འོངས་པའི་ཕུང་པོའི་རྒྱུའི་སྡུག་བསྔལ་ནས་བཟུང་སྟེ། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་མིང་དང་གཟུགས་ཀྱི་བར་དུ་ལུགས་སུ་འབྱུང་བ་མ་ཡིན་པ་རྣམ་པ་བཞིས་དཔྱོད་ཅིང་ཁོང་དུ་ཆུད་ལ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ། །རྒྱུ་ཡོད་ན་འབྲས་བུ་ཡོད་པ་དང༌། རྒྱུ་མེད་ན་འབྲས་བུ་མེད་དེ་ཞེས་ཕྱི་མ་ལ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་དཔྱོད་ཅིང་ཡོངས་སུ་དཔྱོད་པར་བྱེད་དོ། །ཡོངས་སུ་དཔྱད་ནས་རྒྱུ་མེད་པར་འགྱུར་བའི་ལམ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཁོང་དུ་ཆུད་དོ། །ཁོང་དུ་ཆུད་ནས་དེ་བཞིན་དུ་ཡང་དག་པར་ཞུགས་པ་དེ་ནི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཆོས་དཔྱོད་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་མ་རིག་པའི་རྐྱེན་ གྱིས་བྱུང་བའི་བསོད་ནམས་དང་བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པ་དང༌། མི་གཡོ་བའི་ལས་གསར་གྱི་རྒྱུ་ཡོད་པ་ལས་བསོད་ནམས་དང༌། བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པ་དང༌། མི་གཡོ་བར་འགྲོ་བ་དེའི་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡོད་པ་ཚེ་འདི་ཉིད་ལ་ཡང་དཔྱོད་པར་བྱེད་དོ། །དེ་མེད་ན་དེ་ཡང་མེད་པར་འགྱུར་བ་ཡང་དཔྱད་ནས་སྔ་མ་བཞིན་དུ་ཁོང་དུ་ཆུད་ཅིང་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དེ་ཡང་དག་པར་སྒྲུབ་པ་ཕ་ན་མ་རིག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་བྱུང་བའི་ལས་གསར་ཡང་མི་བྱེད་ལ་ལས་རྙིང་རྣམས་ཀྱང་མྱོང་ནས་ཟད་པར་བྱེད་དོ། །སྔ་མ་བཞིན་དུ་ཚེ་འདི་པའི་ལམ་དང༌། ལམ་གྱི་འབྲས་བུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཡང་ཚེ་འདི་ཉིད་ལ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །དེས་དེའི་ཚེ་ཉོན་མོངས་པའི་མེའི་བག་ལ་ཉལ་གྱི་ཚ་བ་དང་འབྲེལ་པ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་བཅས་པའི་ལུས་རྫ་མཁན་གྱིས་སོ་གཏོང་བའི་ཚ་བ་དང་ལྡན་པ་ལས་བུམ་པ་ཕུང་བ་བཞིན་དུ་མཆོག་ཏུ་བསིལ་བའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་བཞག་པ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཉོན་མོངས་པའི་ཚ་བ་དེ་ཡང་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐམས་ཅད་དུ་བྲལ་བ་ཡིན་ནོ། །གྱོ་མོ་ལྟ་བུའི་ལུས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་བཅས་པས་བསྡུས་པའི་ཕུང་པོ་དེ་ཡང་བསིལ་བར་གྱུར་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་སྔ་མ་བཞིན་དུ་ལུས་ཀྱི་ཐ་མའི་ཚོར་བ་མྱོང་བ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནས་རྒྱས་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ཇི་སྲིད་འཚོའི་བར་དུ་རྟག་ཏུ་གནས་པར་འགྱུར་ཏེ། དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་ལས་ཕྱིར་ཉམས་ཤིང་མ་རིག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འདུ་བྱེད་རྣམས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པའི་རྒྱུར་མི་འགྱུར་རོ། །རྟོགས་པ་ལ་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་མེད་པ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། དེ་དེའི་ཚེ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ལ་དམིགས་པའི་ཡེ་ཤེས་མཐོང་བ་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པ་དང་ལྡན་ཏེ། དེ་འདི་སྙམ་དུ་ཡང་དག་པར་ན་འདི་ན་སུ་ཡང་འཁོར་བ་ཡང་མེད་ལ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་ཡང་མེད་དོ། །ཆོས་དེ་དང་དེ་དག་སྐྱེས་པ་ལས་ཆོས་དེ་དང་དེ་དག་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ལ། དེ་དང་དེ་དག་འགགས་པས་དེ་དང་དེ་དག་འགག་པར་འགྱུར་བར་ཟད་དོ་སྙམ་དུ་སེམས་སོ། །མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ཅན་ནི་གཉིས་ཏེ། སློབ་པའི་མངོན་
Chinese
了知之无常是粗大的，并且以多种方式存在，然而由于它是难以理解和难以进入的，因此应当将其视为极其微细的。那是什么原因呢？因为它是智慧之眼的境地。四大所生的身体之生、衰、取、舍的无常，也变成了不如理作意的肉眼之境。通达微细无常之识，若欲入于缘起之声闻圣者，则如理作意缘起，并以断除触所生之自身相续中存在的诸受之不同状态的方式，入于彼识之无常。如是，彼具足智慧见者，渐次亦厌离受之所依之身，亦厌离因之触。彼亦从非因之名所摄之诸行，以及从一切蕴和无蕴之涅槃界中解脱，并获得永恒之解脱。精通缘起之比丘，以三种方式如实观察三种边，则能如实灭尽痛苦。三种方式为何？三种边为何？痛苦之所依、痛苦之基、痛苦之基之所依，此乃三种边。中间之边、过去和未来之边，此乃三种边。如实观察中间之边、过去和未来之边。其中，痛苦之内的所依是蕴，寒热等，以及疾病和死亡等痛苦之差别，是此生中生起之所依。那是什么原因呢？因为若彼存在，则依于彼而生起。执持外境父母等之蕴，乃至执持寻觅等之武器和棍棒，以及哀伤和哭泣等痛苦之基。
English
The impermanence that is known is coarse and exists in many ways, yet because it is difficult to understand and difficult to enter, it should be regarded as extremely subtle. What is the reason for that? Because it is the realm of the eye of wisdom. The impermanence of the arising, decline, taking, and abandoning of the body born from the four great elements also becomes the realm of the eye of flesh that does not apply proper attention. Understanding the subtle impermanence of consciousness, if a noble Śrāvaka wishes to enter into dependent origination, then he applies proper attention to dependent origination, and by way of severing the different states of feelings that exist in his own continuum arising from contact, he enters into the impermanence of that consciousness. Thus, he who possesses the vision of wisdom gradually becomes weary of the body that is the support of feeling, and also weary of the contact that is the cause. He also becomes liberated from all formations included in the non-cause name, and from the realm of Nirvāṇa with and without aggregates, and attains eternal liberation. A Bhikṣu who is skilled in dependent origination, by truly examining the three extremes in three ways, will truly exhaust suffering. What are the three ways? What are those three extremes? The support of suffering, the basis of suffering, and the support of the basis of suffering, these are the three extremes. The middle extreme, the extreme of the past and the future, these are the three extremes. He truly examines the middle extreme, the extreme of the past and the future. Among them, the inner support of suffering is the aggregates, and the distinctions of suffering such as cold and heat, and sickness and death, are the support of arising in this life. What is the reason for that? Because if it exists, then they arise in dependence upon it. The aggregates that hold onto external parents and so forth, even holding onto weapons and sticks such as seeking, and the basis of suffering such as sorrow and lamentation.
Chinese
是痛苦的差别之处的处所。那为什么呢？如前一样。那两个蕴完全执持的因是贪欲，生起处的贪欲生起这个蕴，这是痛苦的根本。那个贪欲也安住在欢喜安乐的对境色境上，这个生是痛苦的根本处所。由于被贪欲和嗔恨的火焰所煎熬，无论谁对境生起贪恋和渴求，就像好的食物与毒药混合一样，品尝欢喜安乐的色境之味而不舍弃，那些是增长贪欲的。增长贪欲的是什么，那些是来世蕴增长的。来世蕴增长的是什么，那些是痛苦增长的。这样，要知道那些是真实死亡的。要知道这是对现在发生的进行观察。以现在发生的方式，也要了知过去和未来的方式。要知道这是对过去和未来进行观察。那也是依靠四种名言，依靠三种量进行观察。那其中的所见和所识的名言，这是现量。区分差别的名言，这是比量。听闻的名言，这是可信的圣教量。如果以五种方式正确地进入缘起进行观察，就能穷尽痛苦，并使痛苦终结。五种是什么呢？对缘起之法生起之基进行全面观察，对止息之基进行全面观察，如实了知止息的正确道路，进入与法相应的法，对证悟没有傲慢。这样，那个观察就是善妙地开始，并成就果实。从那以后，从未来蕴之因的痛苦开始，以识为缘，在名色之间，以不如理作意的方式，以四种方式进行观察并理解，并
English
It is the place of the differences of suffering. Why is that? It's like before. The cause that completely grasps those two aggregates is craving. The craving of the source of arising generates this aggregate, which is the basis of suffering. That craving also dwells in the realm of form, the object of joy and pleasure. This birth is the place of the root of suffering. Because they are tormented by the hot fire of desire and hatred, whoever is thirsty and craving for objects, like good food mixed with poison, they taste the flavor of the realm of form, which is joyful and pleasurable, and do not abandon it. Those are what increase craving. Whatever increases craving, those are what increase the aggregates in the future. Whatever increases the aggregates in the future, those are what increase suffering. Thus, one should know that those will truly die. One should know that this is examining what is happening now. By the way things are happening now, one should also understand the way things were in the past and will be in the future. One should know that this is examining the past and the future. That is also examined based on four terms and based on three valid cognitions. Among them, the term of what is seen and what is known is direct perception. The term that distinguishes particulars is inference. The term of what is heard is the valid cognition of trustworthy scripture. If one enters the examination of dependent arising correctly in five ways, suffering will be exhausted and suffering will be brought to an end. What are the five? Examining the basis of the arising of the phenomena of dependent arising in its entirety, examining the basis of cessation in its entirety, knowing the correct path of cessation as it is, entering into the Dharma that is in accordance with the Dharma, and having no pride in realization. Thus, that examination is well begun and accomplished in its result. From then on, starting from the suffering of the cause of future aggregates, with consciousness as the condition, between name and form, in a way that is not in accordance with the law, examine and understand in four ways, and...
Chinese
这样做。如果因存在，则果存在；如果因不存在，则果不存在，像这样以两种方式观察后者，并且完全地观察。完全观察后，领悟到导致因不存在的道路是什么。领悟之后，如是正确地进入，这就是随顺的法观察。即由无明为缘所产生的福德和非福德，以及不动业的新业之因存在，由此福德和非福德，以及不动的去处，其果报识存在，即使在今生也进行观察。如果那不存在，那么那也就不存在，也进行观察，像先前一样领悟并修习，正确地修习，那么由无明为缘所产生的新业也不造作，旧业也经历而穷尽。像先前一样，今生之道和道的果报涅槃，也在今生获得。因此，那时与烦恼之火的随眠热恼相关的，具有识的身体，就像陶工放弃的热恼所具有的瓦器坏灭一样，被安置在极度清凉的涅槃中。那烦恼的热恼也完全地从一切中分离。像瓦片一样的身体，由识所摄持的蕴，也变得清凉。像先前一样，从“感受身体的最后感觉时”开始，应广知。它将恒常住留直至寿命终尽，从阿罗汉的果位退失，并且由于无明为缘，行不再显现地造作之因。什么是没有证悟的增上慢呢？即那时具有缘起为对境的智慧见，极其清净。他这样想：真实地说，这里既没有轮回者，也没有完全的涅槃者。因为这个和这个法产生，所以这个和这个法将产生；因为这个和这个法灭尽，所以这个和这个法将灭尽，他这样想。具有增上慢的有两种：有学的增上