Tibetan
དང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་མིང་ཡང་མི་ཤེས་ཏེ། ཇི་ལྟར་བསམ་གཏན་དང་པོ་པ་དེ་བཞིན་དུ་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པ་དང་གཟུགས་མེད་པ་རྣམས་ཀྱིས་བསྡུས་པ་ཡང་དེ་དང་འདྲ་བར་བལྟའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །འཕགས་པ་བློ་གྲོས་མི་ཟད་པའི་མདོ་ལས་ཀྱང༌། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་བསམ་གཏན་མི་ཟད་པ་གང་ཞེ་ན། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་བསམ་གཏན་མི་ཟད་པ་ནི་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་སྟེ། དེ་ནི་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ལ་མེད་དོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །ཡང་གསུངས་ཏེ། དེ་ལྟར་ཏིང་འཛིན་འདི་དག་མཐའ་ཡས་དཔག་མེད་དེ། །བསམ་གཏན་བྱེ་བ་ཕྲག་དག་བརྒྱ་ནི་ཕ་རོལ་སོང༌། །ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། །བསམ་གཏན་བདེ་བའི་མཆོག་སྤྱོད་སྙིང་རྗེས་སྐྱེ་བོར་ཐ་མར་གནས། །ཞེས་བྱ་བ་ལ། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་བསམ་གཏན་ཐོབ་ན་ལུས་སིམ་པ་དང༌། སེམས་བདེ་བའི་མཆོག་གི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟ་བུའི་བདེ་བ་མཆོག་ཐོབ་ཀྱང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བསམ་གཏན་གྱི་བདེ་བའི་མཆོག་ལ་མ་ཆགས་ཤིང༌། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་སུ་མི་གནས་པར་སྙིང་རྗེའི་དབང་གིས་ཁམས་གསུམ་དུ་སྐྱེ་བོ་མང་པོ་དང་ངན་སོང་གི་གནས་སུ་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་དུ་སྐྱེ་བར་མཛད་དེ། རྐང་པ་གཉིས་པ་འདིས་ནི་བསམ་གཏན་གྱི་རོ་ལ་མ་ཆགས་པས་ཟང་ཟིང་མེད་པར་བསྟན་ཏོ། །དེ་བས་ན་འཕགས་པ་བློ་གྲོས་མི་ཟད་པའི་མདོ་ལས་ཀྱང༌། བདག་བདེ་བ་ལ་མ་ཆགས་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་བསམ་གཏན་ནི་རོ་མྱང་བའོ། །སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་བསམ་གཏན་ནི་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ལ་དམིགས་པའོ། །འདོད་པའི་ཁམས་སུ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་བསམ་གཏན་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཟློག་པའོ་ཞེས་བྱ་གསུངས་སོ། །བསམ་གཏན་དེས་ཀྱང་སྐྱེ་བོ་ཐམས་ཅད་བྱང་ཆུབ་གསུམ་ལ་བཀོད། །ཅེས་བྱ་བ་ལ། བསམ་གཏན་གྱིས་མངོན་པར་ཤེས་པ་བསྒྲུབས་ནས་མངོན་པར་ཤེས་པ་སེམས་ཅན་བསྡུས་ཏེ། ཐེག་པ་གསུམ་གྱི་བྱང་ཆུབ་ལ་བཀོད་པས་ན། རྐང་པ་གསུམ་པ་འདིས་དོན་ཆེ་བ་བསྟན་ཏོ། །འཕགས་པ་བློ་གྲོས་མི་ཟད་པའི་མདོ་ལས་ཀྱང༌། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་བསྒྲལ་བའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་བསམ་གཏན་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་བསམ་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །ཤེས་པས་བཟུང་བའི་བསམ་གཏན་གྱིས་ནི་འཇིག་རྟེན་མི་ཟད་གཞག །ཅེས་བྱ་བའི་རྐང་པ་བཞི་པས་མི་ཟད་པ་བསྟན་ཏེ། ཤེས་པས་བཟུང་ཞེས་བྱ་བས་ནི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་ལྡན་པར་སྟོན་ཏེ། འཇིག་རྟེན་མི་ཟད་གཞག་ཅེས་བྱ་བའི་ཚིག་གིས་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པས་དག་པ་འཇིག་རྟེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་བྱེད་པར་བསྟན་ཏོ། །འདི་ཡང་འཕགས་པ་བློ་གྲོས་མི་ཟད་པའི་མདོ་ལས་བཤད་དེ། ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། ད་ལ་བསམ་གཏན་ཡོངས་སུ་སྦྱང་བ་གང་ཞེ་ན། གང་མངོན་པར་ཤེས་པ་དང་ཡེ་ཤེས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའོ། །དེ་ལ་མངོན་པར་ཤེས་པ་ནི་གང་ཡེ་ཤེས་ནི་གང་ ཞེ་ན། གང་གིས་གཟུགས་སུ་སྣང་བ་ཐམས་ཅད་མཐོང་བ་འདི་ནི་མངོན་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །གང་གིས་གཟུགས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་མི་ཟད་པར་ཤེས་ཀྱང་ཟད་པའི་ཆོས་མངོན་སུམ་དུ་མི་བྱེད་པ་འདིས་ནི་ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །སངས་རྒྱས་སྲས་རྣམས་དེ་ཉིད་ཤེས་བྱ་མ་ལུས་ཐམས་ཅད་ཤེས། །ཞེས་བྱ་བ་ལ། བདེན་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་དང༌། ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པའོ། །དལ་དེ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བས་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་སྟོན་ཏེ། དེའང་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་གང་ཟག་ལ་བདག་མེད་པ་དང། ཆོས་ལ་བདག་མེད་པ་སྟེ། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་གང་ཟག་དང་ཆོས་ལ་བདག་མེད་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་དེ། དེའང་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནམ་མཁའི་ངོས་ལྟ་བུ་བཞིན་དུ་རྟོགས་སོ། །ཤེས་བྱའི་གནས་དེ་དང་དེ་དག་གི་ལྷ་དང་མི་དང་རིགས་ངན་དང་གདོལ་པ་ལ་སོགས་པའི་མིང་སྐད་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པའི་ཐ་སྙད་རྣམས་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་རྗེས་ལ་རྒྱབ་ནས་ཐོབ་པས་དག་པ་འཇིག་རྟེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ཐ་སྙད་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཤེས་ཏེ། དེའང་སྒྱུ་མ་དང་སྨིག་རྒྱུ་དང་ཆུའི་ཟླ་བ་ལྟ་བུར་ཤེས་ནས་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལ་རྨོངས་པ་རྣམས་བསལ་བའི་ཕྱིར། ཆོས་འདི་དག་ནི་ཟག་པ་ཅན་འདི་དག་ནི་ཟག་པ་མེད་པ་འདི་དག་ནི་འདུས་བྱས་འདི་དག་ནི་འདུས་མ་བྱས་ཞེས་འཇིག་རྟེན་ལ་ཐ་སྙད་དུ་གསུངས་ཏེ། དེ་ལྟར་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་དང༌། ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་གཉིས་ཐུགས་སུ་ཆུད་པས་ན་རྐང་པ་དང་པོ་འདིས་ནི་རྒྱ་ཆེ་བ་བསྟན་ཏོ། །འདིའི་དོན་ཡང་འཕགས་པ་བློ་གྲོས་མི་ཟད་པའི་མདོ་ལས། དེ་ལ་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་གང་ཞེ་ན། ཇི་སྙེད་དུ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཐ་སྙད་ཡི་གེ་དང་སྒྲ་དང་བརྡར་བསྟན་པའོ། །དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ནི་གང་ལ་སེམས་ཀྱི་རྒྱུ་བ་ཡང་མེད་ན་ཡི་གེ་རྣམས་ལྟ་ཅི་སྨོས་ཞེས་གསུངས་པའོ། །མྱ་ངན་འདས་ལ་བློ་ཆགས་མི་སྐྱེད་འཁོར་བར་ག་ལ་ཞིག །ཅེས་བྱ་བ་ལ།
Chinese
并且连独觉的名号也不知道。如若初禅一般，那么以二禅等以及无色界所摄持的也应如是观待，如是说。圣者《无尽慧经》中也说：何为菩萨众的无尽禅定？菩萨众的无尽禅定有十六种，这是声闻和所有独觉所没有的，如是说。又说：如是此等定无边无量，禅定百千俱胝皆已超越。如是说。禅定安乐之最享受，以悲心于众生中最后住。如是说。 若得色界之禅定，则身轻安，心获安乐之最胜果。如是虽得最胜之安乐，然不贪著菩萨禅定之安乐最胜，不住于色界，以悲心之故，于三界中于众多众生及恶趣之处，为利有情而生。此二句偈表明不贪著禅定之味，故无有杂染。是故圣者《无尽慧经》中也说：为不贪著自身安乐之故，菩萨众之禅定乃是品尝滋味。为断除一切有情之烦恼之故，菩萨众之禅定乃是缘于大悲。为缘于欲界之故，菩萨众之禅定乃是回转定。如是说。以禅定亦能将一切众生安置于三菩提。如是说。以禅定成就神通，以神通摄受有情，安置于三乘之菩提，故此三句偈表明意义重大。圣者《无尽慧经》中也说：为度脱一切有情之故，菩萨众之禅定乃是众生之意乐先导，如是等等。以智慧所持之禅定则安住无尽之世间。如是第四句偈表明无尽，以智慧所持之故，则不分别。
English
And even the name of the Pratyekabuddha is not known. If it is like the first dhyana, then it should be regarded as similar to that which is included in the second dhyana and so on, and the formless realms, so it is said. In the Sutra of the Noble Inexhaustible Intellect, it is also said: What is the inexhaustible meditation of the Bodhisattvas? The inexhaustible meditation of the Bodhisattvas is sixteenfold, which is not possessed by all the Shravakas and Pratyekabuddhas, so it is said. It is also said: Thus, these samadhis are limitless and immeasurable, hundreds of thousands of kotis of meditations have been surpassed. So it is said. Enjoying the supreme bliss of meditation, abiding last among beings with compassion. So it is said. If one attains the meditation of the form realm, the body becomes light and the mind obtains the supreme fruit of bliss. Although such supreme bliss is attained, one does not cling to the supreme bliss of the Bodhisattva's meditation, and does not abide in the form realm, but due to compassion, one is born in the three realms among many beings and in the places of evil destinies for the sake of sentient beings. These two lines show that one does not cling to the taste of meditation, so there is no impurity. Therefore, in the Sutra of the Noble Inexhaustible Intellect, it is also said: Because of not clinging to one's own bliss, the meditation of the Bodhisattvas is tasting the flavor. Because of abandoning the afflictions of all sentient beings, the meditation of the Bodhisattvas is focused on great compassion. Because of focusing on the desire realm, the meditation of the Bodhisattvas is reversing samadhi. So it is said. By that meditation, all beings are also placed in the three bodhis. So it is said. By meditation, one accomplishes clairvoyance, and by clairvoyance, one gathers sentient beings and places them in the bodhi of the three vehicles, so these three lines show great meaning. In the Sutra of the Noble Inexhaustible Intellect, it is also said: For the sake of liberating all sentient beings, the meditation of the Bodhisattvas is the precursor of the thoughts of sentient beings, and so on. By the meditation held by wisdom, the inexhaustible world is established. Thus, the fourth line shows the inexhaustible, and because it is held by wisdom, it does not discriminate.
Chinese
显示具有清净智慧。以“世界无尽住”之语，显示具有大悲心，以清净世间之智慧，化身利益众生。此亦出自《圣妙吉祥菩萨无尽智所入法门经》。如何是耶？何为精进修习禅定？即是圆满具足神通与智慧。何为神通？何为智慧？以其能见一切显现之色，此名为神通。以其能知一切色之法性无尽，然不现证尽灭之法，此名为智慧。如是等等所说。佛子们，彼即是知晓一切应知之事物。所谓“佛子们，彼即是知晓一切应知之事物”者。真谛有两种，即胜义谛和世俗谛。所谓“彼即是”显示胜义谛。彼亦是诸法之共同特征，即人无我与法无我。以无分别之智慧，通达人与法之无我。彼亦是以无分别之智慧，如虚空般了知一切法。以无分别智之后获得了知所知处，以及彼等天、人、恶种姓、贱民等各种名称语言，以清净世间之智慧知晓所有这些名称。亦如幻术、阳焰、水中之月般了知，为了消除对法之自性的迷惑，于世间宣说这些法是有漏，这些法是无漏，这些法是有为，这些法是无为。如是通达胜义谛与世俗谛二者，故第一句显示了广大。此义亦出自《圣妙吉祥菩萨无尽智所入法门经》。何为世俗谛？即世间所有名称、文字、声音和符号所诠释者。何为胜义谛？即无有心之运行，何况文字？如是所说。于涅槃不生贪执，于轮回又怎会安住？
English
It shows that it possesses pure wisdom. The words "abiding in the inexhaustible world" show that it possesses great compassion, and with the wisdom of the pure world, the manifested body benefits sentient beings. This is also explained in the Sutra of Inexhaustible Intelligence of the Noble Manjushri. How is it? What is the complete practice of meditation? It is the perfection of clairvoyance and wisdom. What is clairvoyance? What is wisdom? That which sees all appearances as form is called clairvoyance. That which knows the inexhaustible nature of all forms, but does not directly realize the Dharma of exhaustion, is called wisdom. Such things are said. The sons of the Buddhas know all that is to be known. The so-called "sons of the Buddhas know all that is to be known." There are two kinds of truth: ultimate truth and conventional truth. The so-called "that itself" shows the ultimate truth. That is also the common characteristic of all dharmas, the selflessness of persons and the selflessness of dharmas. With non-discriminating wisdom, one understands the selflessness of persons and dharmas. That is also with non-discriminating wisdom, all dharmas are understood like the face of the sky. After obtaining the place of knowledge and the names and languages of various kinds such as gods, humans, evil races, and outcasts, with the wisdom of the pure world, all these names are known. It is also known as illusion, mirage, and the moon in the water. In order to eliminate the confusion about the nature of the Dharma, it is said in the world that these dharmas are contaminated, these dharmas are uncontaminated, these dharmas are conditioned, and these dharmas are unconditioned. In this way, understanding both the ultimate truth and the conventional truth, the first verse shows the vastness. The meaning of this is also from the Sutra of Inexhaustible Intelligence of the Noble Manjushri. What is conventional truth? That is, all the names, letters, sounds, and symbols that are explained in the world. What is the ultimate truth? That is, there is no movement of the mind, let alone letters? So it is said. Not generating attachment to Nirvana, how can one abide in Samsara?