Tibetan
་གྱི་ཕུང་པོ་ལྷག་མ་མ་ལུས་པར་སྤངས་པའི་མྱ་ངན་པས་འདས་པར་ཞུགས་ཀྱང་མཁྱེན་པ་ཟད་པ་མེད་པར་རྟོགས་པས་ན་རྟག་པ་རྟོགས་སོ། །སེམས་ཅན་གང་ལ་ཆོས་གང་བསྟན་པས་འདུལ་བར་འགྱུར་བ་དང་སྐུ་ཅི་འདྲ་བ་བསྟན་ནས་འདུལ་བར་འགྱུར་བའི་ཆོས་དེ་བསྟན་པ་དང༌། སྐུ་དེ་རྟོགས་པའི་ཐབས་རྟོགས་པས་ན་ཐབས་རྟོགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་རྣམ་གྲངས་གཞན་གྱིས་ཁྱད་པར་རྣམ་པ་བཞི་རྟོགས་པས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་བྱ་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། བདག་གི་རྗེས་ཤེས་ཕྲ་མོའི་ལྟ་བ་ཤེས། །རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་རྣམ་རིག་ཤེས་པ་དང༌། །ཐམས་ཅད་ཡང་དག་མ་ཡིན་ཀུན་རྟོགས་ཤེས། །དེ་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་ཀྱང་བྱ། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། སེམས་དང་ཡིད་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གསུམ་གྱི་རང་བཞིན་རྟོགས་པ་དང་དེ་གསུམ་ཆར་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པར་ཀུན་དུ་རྟོག་པའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པར་ཤེས་པས་ན། དེའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་སེམས་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་བྱ་སྟེ། ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རང་བཞིན་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་པ་རྟོགས་པས་ན། བདག་གི་རྗེས་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་དམིགས་ནས་བདག་ཏུ་རྟོག་པ་འཇུག་པས་ན། ཀུན་གཞིའི་རང་བཞིན་ཤེས་པ་ལ་བདག་གི་རྗེས་ཤེས་པའོ་ཞེས་བཏགས་སོ། །དེ་ལ་ཇི་ལྟར་ཤེས་པ་ན་ཀུན་གཞི་རང་བཞིན་ཤེས་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། སུམ་ཅུ་པའི་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་ལས། དེ་ལ་ཀུན་གཞི་རྣམ་ཤེས་ནི། །རྣམ་སྨིན་ས་བོན་ཐམས་ཅད་པ། །ལེན་པ་དག་དང་དེ་ཡི་གནས། །རིག་པ་རྣམ་པར་མི་རིག་པའོ། །རྟག་ཏུ་རིག་དང་ཡིད་བྱེད་དང༌། །རིགས་དང་འདུ་ཤེས་སེམས་པར་ལྡན། །དེ་ནི་ཚོར་བཏང་སྙོམས་ཏེ། །མ་བསྒྲིབས་ལུང་མ་བསྟན་ཀྱང་དེ། །ཞེས་བཤད་པ་ལྟ་བུར་ཤེས་ན་ཀུན་གཞི་རང་བཞིན་ཤེས་ པ་ཡིན་ནོ། །འདི་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་ལ་བྱ་སྟེ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ང་དང་བདག་གིས་དམིགས་པ་བྱེད་པའོ། །ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཤེས་པས་ན། ཕྲ་མོའི་ལྟ་བ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཤེས་པ་ལ་ཕྲ་མོར་ལྟ་བ་ཤེས་ཞེས་བྱའོ་ཞེ་ན། ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་ནི་ལས་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་བྱེད་པའི་དུས་ན་ཡང་ངའོ་སྙམ་པ་དང༌། བདག་གོ་སྙམ་དུ་སེམས་པ་རྟག་ཏུ་འབྱུང་བས་ན། བལྟ་དཀའ་བའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་ཤེས་པ་ལ། ཕྲ་མོ་ལྟ་བ་ཤེས་པ་ཞེས་བཏགས་སོ། །ཇི་ལྟར་ཤེས་པ་ན་ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་ཤེས་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། སུམ་ཅུ་པའི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ལས།
Chinese
已经进入了断绝一切烦恼痛苦的涅槃，但由于通达了智慧永不穷尽，因此证悟了常恒。对于什么样的众生，宣说什么法才能调伏，以及示现什么样的身相才能调伏，通达了宣说这些法和示现这些身相的方法，因此称为通达方便。又为了说明通过其他四种不同的方式也能证悟菩萨的境界，所以说：“了知我之细微识，了知种种诸异识，了知一切非真识，是故亦名菩萨。”这是说，由于了知心、意、识这三种的自性，并且了知这三者都不是真实的，而是普遍虚妄分别的体性，因此称为菩萨。其中，心指的是阿赖耶识，由于了知阿赖耶识的自性，因此称为“了知我之识”，因为执着阿赖耶识为“我”的妄念会产生，所以了知阿赖耶识的自性就称为“了知我之识”。那么，如何了知才能证悟阿赖耶识的自性呢？在《三十颂释》中说：“彼中阿赖耶识者，异熟一切种子性，摄取及彼之所依，识者了别非了别。恒时与触作意俱，受想思惟亦皆具，彼是舍受无覆蔽，无记亦是如是性。”如果能像这样了知，就是了知了阿赖耶识的自性。这里指的是染污意，它执着阿赖耶识为“我”和“我所”。由于了知染污意的自性，因此称为“了知细微见”，为什么了知染污意的自性称为“了知细微见”呢？因为染污意在造作善业、恶业和无记业的时候，仍然会不断地产生“我是”和“我所是”的想法，难以察觉，所以了知染污意称为“了知细微见”。那么，如何了知才能证悟染污意呢？在《三十颂释》中说：
English
Having entered Nirvana, which has cut off all afflictions and sufferings, but because of understanding that wisdom never ends, one realizes permanence. For what kind of sentient beings, what Dharma should be taught to subdue them, and what kind of form should be shown to subdue them, understanding the methods of teaching these Dharmas and showing these forms, therefore it is called understanding skillful means. Furthermore, in order to explain that the Bodhisattva state can also be realized through four other different ways, it is said: "Knowing the subtle consciousness of self, knowing various different consciousnesses, knowing that all are not true consciousness, therefore it is also called Bodhisattva." This means that because one knows the nature of the three: mind, intellect, and consciousness, and also knows that all three are not real, but are the nature of universal false discrimination, therefore it is called Bodhisattva. Among them, mind refers to the Alaya consciousness, because one knows the nature of the Alaya consciousness, therefore it is called "knowing the consciousness of self," because the delusion of clinging to the Alaya consciousness as "I" arises, so knowing the nature of the Alaya consciousness is called "knowing the consciousness of self." So, how does one know in order to realize the nature of Alaya consciousness? In the "Commentary on the Thirty Verses," it says: "Among them, the Alaya consciousness is the nature of all seeds of Vipaka, taking and its support, the knower is distinguishing and non-distinguishing. Always with touch and attention, feeling, thought, and thinking are also all present, it is neutral feeling, unobscured, and also of such a nature of neutral." If one can know like this, then one knows the nature of Alaya consciousness. Here it refers to the afflicted mind, which clings to the Alaya consciousness as "I" and "mine." Because one knows the nature of the afflicted mind, therefore it is called "knowing subtle views," why is knowing the nature of the afflicted mind called "knowing subtle views"? Because the afflicted mind, when creating virtuous, non-virtuous, and neutral actions, still constantly generates the thoughts of "I am" and "mine is," which are difficult to detect, so knowing the afflicted mind is called "knowing subtle views." So, how does one know in order to realize the afflicted mind? In the "Commentary on the Thirty Verses," it says:
Tibetan
དེ་ལ་གནས་ཏེ་རབ་འཇུག་ཅིང༌། །དེ་ལ་དམིགས་པས་ཡིད་ཅེས་བྱ། །རྣམ་ཤེས་ངར་སེམས་བདག་ཉིད་ཅན། །ཉོན་མོངས་བཞི་དང་འགྲོགས་པ་སྟེ། །རྟག་ཏུ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་མ་བསྟན། །ཅེས་བཤད་པའི་ཚུལ་དུ་ཤེས་ན་ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཤེས་པ་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་དུ་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་ལ་བྱ་སྟེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་གི་རང་བཞིན་ཤེས་པས་ན་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་རྣམ་པར་རིག་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཇི་ལྟར་ཤེས་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་གི་རང་བཞིན་ཤེས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། སུམ་ཅུ་པའི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ལས། །གསུམ་ནི་རྣམ་པ་དྲུག་པོ་ལ། །དམིགས་པ་གང་ཡིན་དེ་དག་སྟེ། །ཀུན་དུ་འགྲོ་དང་བྱེ་བྲག་གིས། །སེམས་ལ་བྱུང་བ་དགེ་བ་དང༌། །དེ་བཞིན་ཉོན་མོངས་ཉེ་ཉོན་མོངས། །ཚོར་བ་གསུམ་དང་དེ་ལྡན་ནོ། །ཞེས་བཤད་པའི་ཚུལ་དུ་ཤེས་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་གི་རང་བཞིན་ཤེས་པ་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་ཀྱང་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པའི་རྣམ་པ་ལྟ་བུ་རྟོག་པའི་རང་བཞིན་ཅན་ཡིན་པར་ཤེས་པ་ནི་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་མ་ཡིན་པ་ཀུན་དུ་རྟོག་པར་ཤེས་པའོ། །ཡང་རྣམ་གྲངས་གཞན་གྱིས་སྤྱོད་པར་རྣམ་པ་ལྔ་རྟོགས་པས་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་ བསྟན་པའི་ཕྱིར། མི་ཤེས་ཤེས་པ་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་ཤེས། །དངོས་པོ་མེད་ཤེས་རྗེས་སུ་འབྱུང་བཤེས། །མི་ཤེས་ཤེས་པ་སོ་སོར་ཤེས་པས་ན། །དེའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་ཀྱང་བྱ། །ཞེས་སྨོས་ཏེ། རྣམ་པ་ལྔ་ཤེས་པ་ནི་མི་ཤེས་པ་ཤེས་པ་སོ་སོར་ཤེས་པ་དང༌། རྗེས་སུ་ཤེས་པ་སོ་སོར་ཤེས་པ་དང༌། དངོས་པོ་མེད་པ་སོ་སོར་ཤེས་པ་དང༌། འབྱུང་བ་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་སོ་སོར་ཤེས་པ་དང༌། མི་ཤེས་པ་ཤེས་པ་སོ་སོར་ཤེས་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་རྣམ་པ་ལྔས་ཤེས་པས་ན། དེའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་བྱ་བ། དེ་ལ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རང་བཞིན་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནམ་མཁའི་ངོས་ལྟ་བུར་དམིགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཤེས་པས་ན། མི་ཤེས་པ་ཤེས་པ་སོ་སོར་ཞེས་བྱ་སྟེ། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ལ་གཟུང་བ་འཛིན་པ་ལྟ་བུའི་ཤེས་པ་མེད་པས་མི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །འོན་ཀྱང་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཏེ། མེ་ལོང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་དུ་གཟུགས་བརྙན་བརྙན་སྣང་བ་ལྟ་བུར་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་དེར་ཡང༌། ཤེས་བྱའི་དཀྱིལ་འཁོར་ཐམས་ཅད་སྣང་བས་ཤེས་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །དག་པ་འཇིག་རྟེ
Chinese
安住于此而入胜，缘于此故名为意。识、我执具我性，与四烦恼相应连，恒时被障未记别，如是解说之方式，若能知晓即为了知烦恼意之自性。识者，乃指从眼识至意识之间所涉入之六识。了知六识之自性，即名为了知种种之识。若问如何知晓方为了知六识之自性？《三十颂》之善加分别中云：三者于六识之境，所缘为何即彼等，以俱行与差别故，心所生起善与恶，如是烦恼近烦恼，三种受及彼相应。如是解说之方式，若能知晓即为了知六识之自性。了知彼等八识亦如能取与所取之相，具有分别之自性，即是了知一切非真实之普皆分别。又以异名而行持，了悟五种相，故名为菩萨，为开示此义故。 不识知者知，随知知者知，无事物知随生知，不识知者各别知，是故亦名为菩萨。如是说，了知五种相者，即是不识知者各别知，随知知者各别知，无事物者各别知，生起随知者各别知，不识知者各别知。如是了知五种相，是故名为菩萨。于此，了知无分别智之自性，乃是诸法皆如虚空之面而缘取，故名不识知者各别知。因无分别智中无有能取所取之识，故名不识知。然无分别智乃是智慧之自性，如明镜之坛城中显现影像般，于智慧之坛城中，亦显现一切所知之坛城，故亦名为了知。清净世间
English
Abiding therein and entering excellently, it is called mind because of focusing on it. Consciousness, ego, possessing self-nature, associated with the four afflictions, constantly obscured and unindicated. Understanding in this way means understanding the nature of the afflicted mind. Consciousness refers to the six consciousnesses that engage from eye consciousness to mind consciousness. Knowing the nature of the six consciousnesses is called knowing the various forms of consciousness. How does one know that one has understood the nature of the six consciousnesses? In the "Excellent Differentiation of the Thirty Verses," it says: The three, in the six aspects, whatever the object is, those are them, through all-going and distinction. Mental events, virtuous and likewise afflictions, near afflictions, the three feelings and those associated with them. Understanding in this way means understanding the nature of the six consciousnesses. Understanding that those eight consciousnesses also have the nature of conceptualization, like the appearance of grasper and grasped, is understanding that all is unreal, all-pervasive conceptualization. Furthermore, acting with different names, understanding the five aspects, is called a Bodhisattva, for the sake of teaching this. Not knowing, knowing, following knowing, knowing, no object, knowing, following arising, knowing, not knowing, knowing, separately knowing, therefore also called Bodhisattva. Thus it is said, knowing the five aspects is separately knowing not knowing, separately knowing following knowing, separately knowing no object, separately knowing following arising, separately knowing not knowing. Thus knowing the five aspects, therefore it is called Bodhisattva. Here, the nature of non-conceptual wisdom is that all phenomena are focused on as if they were the face of the sky, therefore it is called separately knowing not knowing. Because there is no knowing of grasper and grasped in non-conceptual wisdom, it is called not knowing. However, non-conceptual wisdom is the nature of wisdom, like images appearing in the mandala of a mirror, in that mandala of wisdom, all knowable mandalas also appear, therefore it is also called knowing. Pure world