Tibetan
པར་ཡང༌། །སེམས་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་སྣང༌། །ཞེས་བྱ་བ་དེའི་ཚེ་ཕྱིའི་དོན་མེད་པས་སེམས་ཅན་གྱི་ཚིག་ནི་སེམས་ཅན་མེད་པའི་ཚིག་ཏུ་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཤེས་སོ། །མུ་སྟེགས་ཅན་གྱིས་བརྟགས་པའི་སེམས་ཅན་དུ་ཀུན་བརྟགས་པ་ཡང་མ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་དངོས་པོ་མེད་པ་ནི་མོ་གཤམ་གྱི་བུ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ། །བློའི་ཚིག་དང༌། བློ་ མེད་པའི་ཚིག་ཅེས་བྱ་བ་ལ། བློ་ནི་ཆུད་པར་བྱ་བ་ལ་འཇུག་པ་སྟེ། གང་གི་ཚེ་ན་ཆུད་པར་བྱ་བ་ཤེས་རབ་ཀྱིས་མི་དམིགས་པ་དེའི་ཚེ་བློའི་ཚིག་ནི་བློ་མེད་པའི་མཆོག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། སྟོང་པ་གཉིས་སུ་མེད་ཅིང་གཉིས་ཀྱི་རྣམ་པ་དང་བྲལ་བ་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ཡང་དག་པར་རིག་པར་བྱའོ། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཚིག་དང༌། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་མེད་པའི་ཚིག་ནི་དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བྲལ་ཞིང༌། གཉིས་སུ་མེད་པ་ནི་དོན་དམ་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ། །འཕགས་པ་ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱིས་མི་ཤེས་པ་དང༌། ཉོན་མོངས་པ་དང༌། ལས་ཀྱི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཙམ་མོ། །གང་དག་པ་དེར་ཡང་འཁོར་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པ་ནི། ཇི་ལྟར་དབུ་མ་ལས་འབྱུང་བ། །མྱ་ངན་འདའ་བར་རྣམ་རྟོག་མེད། །འཁོར་བ་བསམ་པ་མ་ཡིན་ཏེ། །གང་འཁོར་མྱ་ངན་འདའ་བ་དེར། །སུ་ཞིག་རྣམ་པར་རྟོག་པར་བྱ། །ལེན་མེད་དང་ནི་མྱ་ངན་འདས། །མྱ་ངན་འདའ་བ་ང་ཡིར་འགྱུར། །དེ་ལྟར་གང་འཛིན་དེ་དག་ནི། །ལེན་པ་ལེན་མིན་འཛིན་པའོ། །མྱ་ངན་འདའ་བའི་མཐའ་གང་ཡིན། །འཁོར་བའི་མཐའ་ཡང་གང་ཡིན་པ། །དེ་གཉིས་པར་ནི་ཆུང་ཟད་ཀྱང༌། །ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བ་ཡོད་མ་ཡིན། །གང་དག་ཡོད་པར་མཐོང་བ་དང༌། །དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱང་མེད་མཐོང་བ། །ལྟ་བ་ཉེ་བར་ཞི་བ་ནི། །བློ་ཆུང་དག་གིས་མི་མཐོང་ངོ༌། །རྣམ་པར་རྟོག་མེད་སྣང་མེད་པ། །སྤྲོས་པ་རྣམས་ཀྱིས་མ་སྤྲོས་པ། །དེ་ནི་འཇིག་རྟེན་མགོན་པོ་དག །སངས་རྒྱས་བསྟན་པ་བདུད་རྩིའོ། །སྤྲོས་ལས་འདས་པ་མི་གཉིས་པ། །གང་དག་སངས་རྒྱས་སྤྲོས་པར་བྱེད། །དེ་དག་སྤྲོས་ཉམས་གླེན་པ་རྣམས། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་མི་མཐོང་ངོ༌། །སྟོང་པ་ཞེས་པར་སྨྲ་བྱ་མིན། །མི་སྟོང་ཞེས་པར་འགྱུར་བ་མིན། །གཉིས་དང་མི་གཉིས་ཞེས་པ་ཡང༌། །རྣམ་བཞི་ཞེ་ལ་ག་ལ་ཞིག །དེས་ན་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཚིག་ནི་དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བྲལ་བ་སྟེ། དེ་ཉིད་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ མེད་པའི་ཚིག་སྟེ། མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་རྣལ་འབྱོར་པའི་ཡེ་ཤེས་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཚིག་གོ །འཁོར་བ་སྲེད་པ་དང༌། མི་ཤེས་པ་དང༌། ཚུལ་ཁྲིམས་དང༌། བརྟུལ་ཞུགས་སྙེམས་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་མྱ་ངན་ལྡས་འདས་པ་མེད་པའི་ཚིག་གོ །ཤེས་བྱའི་ཚིག་དང༌། ཤེས་བྱ་མེད་པའི་ཚིག་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། གཟུགས་རྡུལ་ཕྲན་དུ་གཞིགས་བ་ན་རྡུལ་ཕྲ་མོའི་ཆ་མེད་པས་ཤེས་རབ་ཀྱིས་སྟོང་པར་མཐོང་སྟེ། ཤེས་བྱའི་ཚིག་དེ་ནི་ཤེས་བྱ་མེད་པའི་ཚིག་ཏུ་ཤེས་སོ། །མུ་སྟེགས་ཅན་གྱི་ཚིག་དང༌། མུ་སྟེགས་ཅན་མེད་པའི་ཚིག་ནི་ཇི་ལྟར་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་རྫས་དང༌། ཡོན་ཏན་དང༌། ལས་དང་སྤྱི་དང༌། ཁྱད་པར་དང༌། འབྲེལ་བ་དང༌། ཚིག་གི་དོན་དྲུག་ཡོངས་སུ་ཞེས་པས་ཐར་བར་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པ་དང༌། བདག་རྟག་ཅིང་གཅིག་དང་དུ་མ་བར་རིག་སྔགས་ཀྱི་མཐར་སྨྲ་བ་དང༌། ཞི་བ་དང༌། ནེ་ཡི་ཡ་ཡི་ཀ་དང༌། གྲངས་ཅན་དང༌། ཀྵ་པ་ན་ཀ་ལ་སོགས་པས་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པས་སྔར་བཤད་ཕ་བཞིན་དུ་སྦྱར་བར་བྱའོ། །དེས་ན་རྟག་པ་དང༌། བདག་སུ་སྟེགས་ཅན་གྱི་ཚིག་ནི་ཕྱིའི་དོན་དུ་རྟོག་པ་ལས་བྱུང་བ་སྟེ། ཤེས་རབ་ཀྱིས་དཔྱད་པ་ན་མུ་སྟེགས་ཅན་མེད་པའི་ཚིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །ཁྲག་ཁྲུག་གི་ཚིག་དང༌། ཁྲག་ཁྲུག་མ་ཡིན་པའི་ཚིག་ཅེས་བྱ་བ་ལ། ཁྲག་ཁྲུག་ནི་འཁྲུལ་པ་སྟེ། འཁྲུལ་པ་ཡང་རྟག་པ་དང༌། བདག་དང༌། བདེ་བ་དང༌། མཛེས་པ་དང༌། གཙང་བར་སྒྲོ་འདོགས་པའི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་སྟེ། མི་རྟག་པ་དང༌། སྡུག་བསྔལ་བ་དང༌། བདག་མེད་པ་དང༌། མི་གཙང་བ་དང༌། སྟོང་པའི་དངོས་པོ་རྣམས་ལ་ཤེས་རབ་ཀྱིས་དཔྱད་དེ། རྟག་པ་དང༌། བདག་དང༌། ཕྱིའི་དོན་བསལ་བས་ཁྲག་ཁྲུག་གི་ཚིག་ནི་ཁྲག་ཁྲུག་མ་ཡིན་པའི་ཚིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །སྐྱུ་མའི་ཚིག་དང༌། སྒྱུ་མ་མེད་པའི་ཚིག་ནི་གཉིས་ཀྱི་རྣམ་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་སྒྱུ་མའི་ཚིག་གོ །དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་གཉིས་སུ་མེད་པར་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ནི་སྒྱུ་མ་མེད་པའི་ཚིག་སྟེ། ཇི་ལྟར་རྡོ་རྗེ་གཅོད་པ་ལས་བྱུང་བ། ཇི་ཙམ་དུ་མཚན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དེ་ཙམ་དུ་བརྫུན་ནོ། །ཇི་ཙམ་དུ་མཚན་ཕུན་སུམ་ ཚོགས་པ་མེད་པ་དེ་ཙམ་དུ་མི་བརྫུན་ནོ། །རྨི་ལམ་གྱི་ཚིག་དང༌། རྨི་ལམ་མ་ཡིན་པའི་ཚིག་ནི་མཉམ་པར་མི་འཇོག་པའི་མ་རིག་པ་དང༌། ལས་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་གཞན་པ་གཞན་གྱི་དབང་གི་གཉིས་ཀྱི་རྣམ་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་རྨི་ལམ་གྱི་ཚིག་གོ ། གཉིས་ཀྱི་རྣམ་པས་སྟོང་ཞིང་བསམ་དུ་མེད་པ་དང༌། སྣང་བ་མེད་པ་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་མི་གཉིས་པ་ཡང་དག་པར་རིག་པར་གྲུབ་པ་ནི་རྨི་
Chinese
再者，心是显现为二种的。当说“心是显现为二种”之时，由于外境无有，所以以智慧了知有情之语为无有情之语。由于外道所计度的有情中，遍计所执也未生起，所以无实有如同石女之子等。有“有智之语”和“无智之语”，智是用于证悟的，当以智慧不能照见所要证悟之时，有智之语就变成无智之殊胜，即是空性无二且远离二相，应当如实证悟胜义谛。有“涅槃之语”和“无涅槃之语”，是远离对实有和非实有的分别，无二是胜义涅槃。圣者声闻众所不知的，烦恼和业的涅槃只是世俗谛。在清净之处，也没有对轮回和涅槃的分别念。如《中观论》所说： “于涅槃不作分别，非是思惟之轮回，何者轮回涅槃处，谁复能生诸分别？ 无取与及于涅槃，涅槃复成我所执，如是若执取彼等，取者不取取非取。 涅槃边际为何等，轮回边际复何等， 此二其间少分许， 极微细者亦非有。 诸有见为有者及， 诸物亦见为无者， 寂灭诸见依止处， 慧浅劣者不能见。 无分别且无所缘， 亦不以诸戏论戏， 彼乃世间之怙主， 佛陀教法甘露也。 超离戏论无有二， 何者于佛作戏论， 彼等戏论衰损者， 不能得见如来也。 不应说彼为空性， 亦非变为非空性， 亦非有二非无二， 四句之中何有是？” 因此，涅槃之语是远离对实有和非实有的分别，此即是无涅槃之语，因为是不住涅槃之故。或者瑜伽士
English
Furthermore, the mind appears as twofold. When it is said that "the mind appears as twofold," since external objects do not exist, wisdom knows the words of sentient beings as the words of non-sentient beings. Since the imputed entities in the sentient beings conceived by non-Buddhists have not arisen, non-entities are like the child of a barren woman, and so on. There are the terms "words of intelligence" and "words of non-intelligence." Intelligence is used for realization. When what is to be realized is not perceived by wisdom, the words of intelligence become the supreme of non-intelligence, that is, emptiness is non-dual and free from duality, and the ultimate truth should be truly realized. There are the terms "words of nirvana" and "words of non-nirvana," which are free from the conceptualization of existence and non-existence, and non-duality is ultimate nirvana. What is not known by the noble Hearers, the nirvana of afflictions and karma, is merely conventional. In that which is pure, there is no conceptualization of samsara and nirvana. As it says in the Madhyamaka: "There is no conceptualization of nirvana, it is not the thought of samsara, where is samsara and nirvana, who can make distinctions? There is no grasping and nirvana, nirvana becomes my grasping, if those who grasp in this way, grasp the non-grasping. What is the limit of nirvana? What is the limit of samsara? Between these two, even a tiny bit, even the most subtle is not there. Those who see existence as existence, and also see things as non-existence, the place where views are pacified, is not seen by those of little intelligence. Without conceptualization and without appearance, not elaborated by elaborations, that is the protector of the world, the nectar of the Buddha's teaching. Transcending elaboration, without duality, those who elaborate the Buddha, those fools who are diminished by elaboration, do not see the Tathagata. It should not be said that it is emptiness, nor does it become non-emptiness, neither two nor non-two, where is the fourth among the four sentences?" Therefore, the words of nirvana are free from the conceptualization of existence and non-existence, and this is the words of non-nirvana, because it is non-abiding nirvana. Or the yogi
Chinese
智慧是超越痛苦的语言。贪恋轮回、无知、戒律和苦行等的自负，是无法超越痛苦的语言。关于所知之语言和非所知之语言，应知色等，若将色法分析至微尘，因微尘无分，故以智慧见其为空性。因此，所知之语言即是非所知之语言。外道之语言和非外道之语言，是指如何以具有差别的物质、 गुण（梵文天城体，梵文罗马拟音，汉语字面意思）、 कर्म（梵文天城体，梵文罗马拟音，汉语字面意思）、 सामान्य（梵文天城体，梵文罗马拟音，汉语字面意思）、 विशेष（梵文天城体，梵文罗马拟音，汉语字面意思）、 सम्बन्ध（梵文天城体，梵文罗马拟音，汉语字面意思）和词义六者圆满而遍计解脱，以及主张我恒常、一和多之间，持明咒之边际，寂止，内耶、亚耶、嘎，数论，ཀྵ་པ་ན་ཀ་等遍计，应如前述般结合。因此，恒常和我的外道之语言，是从对外境的分别念而生，若以智慧分析，则会转变为非外道之语言。关于错乱之语言和非错乱之语言，错乱即是颠倒，颠倒即是对无常、痛苦、无我、不净和空性的事物，执著为常、我、乐、美和净。以智慧分析，消除常、我及外境，则错乱之语言会转变为非错乱之语言。关于幻象之语言和非幻象之语言，二取之分别识是幻象之语言。证悟胜义谛无二则是非幻象之语言。如金刚经所说：有多少相的圆满，就有多少虚假。有多少相的圆满不存在，就有多少不虚假。关于梦境之语言和非梦境之语言，非等持之无明和业异熟之外，由他者所支配的二取之分别识是梦境之语言。证悟远离二取、不可思议且无显现的胜义谛无二，即是
English
Wisdom is the language that transcends suffering. Attachment to samsara, ignorance, discipline, and the arrogance of asceticism, etc., are languages that cannot transcend suffering. Regarding the language of the knowable and the language of the unknowable, one should know forms, etc. If form is analyzed into atoms, since atoms have no parts, they are seen as emptiness by wisdom. Therefore, the language of the knowable is understood as the language of the unknowable. The language of non-Buddhists and the language of non-non-Buddhists refer to how liberation is universally conceived through the complete understanding of six aspects: substance with distinctions, गुण (Sanskrit Devanagari, Sanskrit Romanization, meaning: quality), कर्म (Sanskrit Devanagari, Sanskrit Romanization, meaning: action), सामान्य (Sanskrit Devanagari, Sanskrit Romanization, meaning: generality), विशेष (Sanskrit Devanagari, Sanskrit Romanization, meaning: particularity), सम्बन्ध (Sanskrit Devanagari, Sanskrit Romanization, meaning: relation), and the meaning of words. Also, it refers to those who speak of the ultimate of vidyā-mantras between the permanent, the self, and the one and the many, as well as those who conceive of peace, Neya, Yaya, Ka, Samkhya, ཀྵ་པ་ན་ཀ་, etc. These should be combined as previously explained. Therefore, the language of permanence and self of non-Buddhists arises from the conceptualization of external objects. If analyzed with wisdom, it will transform into the language of non-non-Buddhists. Regarding the language of confusion and the language of non-confusion, confusion is delusion. Delusion is the perversion of clinging to impermanent, suffering, selfless, impure, and empty things as permanent, self, happiness, beauty, and purity. By analyzing with wisdom and eliminating permanence, self, and external objects, the language of confusion will transform into the language of non-confusion. Regarding the language of illusion and the language of non-illusion, the dualistic consciousness is the language of illusion. Correctly realizing the ultimate truth as non-dual is the language of non-illusion. As it appears in the Diamond Sutra: To the extent that there is perfection of signs, to that extent there is falsehood. To the extent that there is no perfection of signs, to that extent there is no falsehood. Regarding the language of dreams and the language of non-dreams, the dualistic consciousness of other-poweredness, apart from non-attentive ignorance and karmic maturation, is the language of dreams. Realizing the ultimate truth as non-dual, empty of duality, inconceivable, and without appearance, is