Tibetan
་དང༌། མཐོང་བ་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ནི་ཤེས་པ་བསྟན་པའོ། །མ་འདྲེས་པའི་ཆོས་ལ་དམིགས་པའི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་བསྒོམས་པའི་ཤེས་རབ་ཁྱད་པར་ཅན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཐོང་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་མཐོང་བ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པའོ། །ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ན་ཆོས་རྣམ་པ་གཉི་ག་ཡང་ཤེས་པ་དང་མཐོང་བར་གཏོགས་པ་ཡིན་ཏེ། ཡོངས་སུ་ཚོལ་བ་དང༌། ཡོངས་སུ་གཅོད་པ་ནི་དོན་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་ཁྱད་ པར་དུ་འཕགས་པ་དང་དམན་པ་དག་རབ་ཏུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་འདྲེས་པ་མ་ཡིན་པ་ལ་དམིགས་པའི་མཐོང་བ་ཞེས་བསྟན་ལ་འདྲེས་པ་ལ་དམིགས་པ་ནི་ཤེས་པ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་གསུངས་བ་དང་འདི་མི་མཐུན་པར་གྱུར་བ་ནི་ལོ་ཙཱ་བ་དག་གི་བསམ་པ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཤེས་པ་དང་མཐོང་བ་དེ་ཡང་བསྟན་པ་རྣམས་ལས་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་ཏོ། མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་བཟོད་པ་ནི་ཤེས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་མ་ཡིན་ཏེ། རང་གི་ཐེ་ཚོམ་གཅད་བར་བྱ་བ་དང་མ་ཆད་པའི་ཕྱིར་ལྟ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་བསྡུས་ཏེ་རྟོག་བའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །ཟད་པ་དང་སྐྱེ་བའི་ཡེ་ཤེས་གཉིས་ཀྱང་ལྟ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་མ་ཡིན་ཏེ། ཡོངས་སུ་ཚོལ་བའི་སེམས་ཉེ་བར་ཞི་བ་དང་ཡང་རྟོག་པ་མི་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལས་གཞན་པ་རྣམས་ནི་ཡེ་ཤེས་དང་ལྟ་བ་གཉི་གའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གཏོགས་ཏེ། རང་གི་ཐེ་ཚོམ་མཆད་བ་དང་རྟོག་པའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཤེས་པ་རྣམས་ནི་ཆོས་ཤེས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་བསྡུས་ཏེ། དེ་ལས་རྣམ་བ་དྲུག་ནི་ལྟ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་བ་དང་རྣམ་པར་བྱང་བའི་ལྟ་བ་ལྔ་དང༌། འཇིག་རྟེན་པའི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་དྲུག་སྟེ། ཇི་སྐད་དུ་བསྟན་པའི་འཕགས་པའི་གང་ཟག་དང་བཅས་པའི་ཤེས་རབ་ནི་ཆོས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་བསྡུས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ༌། །བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་ཀྱང་མཐོང་བ་གང་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། མིག་ལ་སོགས་པའི་ལྟ་བ་ལྔ་དང༌། འཇིག་རྟེན་པའི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་དང༌། སློབ་པ་དང་མི་སློབ་པའི་མཐོང་བའོ། །ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་དང༌། མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཤེས་རབ་དང༌། ཟག་པ་མེད་པའི་བཟོད་པ་མ་གཏོགས་པ་གཞན་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་བཟོད་པ་རྣམས་སོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་ཅི་མཐོང་བ་རྣམས་ཤེས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། དེ་ཡང་མུ་བཞིར་དབྱེ་སྟེ། དང་པོ་ནི་མཐོང་བ་ཡིན་པ་ཤེས་པ་མ་ཡིན་པའང་ཡོད་དེ། །འདི་ལྟ་སྟེ། མིག་གི་དབང་བོ་དང་ཟག་པ་མེད་པའི་བཟོད་པ་དག་གོ །གཉིས་པ་ནི་ཤེས་པ་ཡིན་ལ་མཐོང་བ་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། རྣམ་པར་ ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཤེས་རབ་དང་ཟད་བ་དང་མི་སྐྱེ་བའི་ཡེ་ཤེས་དང་ལྟ་བ་ལྔ་དང༌། འཇིག་རྟེན་པའི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་མ་གཏོགས་པ་གཞན་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་བར་ཤེས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཤེས་རབ་བོ། །གསུམ་པ་ནི་མཐོང་བ་ཡང་ཡིན་ལ། ཤེས་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ལྟ་བ་ལྔ་དང༌། འཇིག་རྟེན་པའི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་དང༌། ཟག་པ་མེད་པའི་བཟོད་པ་དང༌། ཟད་པ་དང་མི་སྐྱེ་བའི་ཡེ་ཤེས་མ་གཏོགས་པ་གཞན་ཟག་པ་མེད་པའི་ཤེས་རབ་སློབ་པའི་ཤེས་པ་བརྒྱད་དང༌། མི་སློབ་པའི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་དག་གོ ། དེའི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཤེས་རབ་དང༌། སྔ་མའི་ལྟ་བ་ལྔ་དང༌། འཇིག་རྟེན་པའི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ནི་ཤེས་པ་དང༌། མཐོང་བ་གཉིས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མུ་གསུམ་པས་བསྡུས་སོ། །བཞི་པ་ནི་མཐོང་བ་ཡང་མ་ཡིན་ཤེས་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། སྔ་མའི་མཚན་ཉིད་དང༌། མཚན་ཉིད་ཀྱི་གཞིའི་མིད་མ་གཏོགས་པ་ཆོས་གང་མུ་གསུམ་པས་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཆོས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །དེ་ལས་གཞན་བའི་ཆོས་རྣམས་ནི་མུ་བཞི་པ་ཡིན་བས་མུ་བཞི་པས་བསྟན་བར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཡང་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཅེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལས་མིག་མ་གཏོགས་བ་གཟུགས་གཞན་རྣམས་དང་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལས་ཤེས་རབ་མ་གཏོགས་པ་འདུ་བྱེད་གཞན་རྣམས་ཕུང་པོ་གཞན་གསུམ་པོ་རིལ་དང་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ནི་མུ་བཞི་བ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །མདོ་སྡེ་པ་དག་ནི་ཤེས་པ་དང་མཐོང་བ་ནི་ཐ་མི་དད་དོ་ཞེས་འཆད་དེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གྲུབ་པའི་ནང་ནས་ཤེས་པ་དང་མཐོང་བ་བསྟན་པའི་ལེའུ་ལས། མཐོང་བ་དང་ཤེས་བ་ལ་བྱེ་བྲག་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། བདག་ཉིད་གཅིག་བ་ཡིན་པས་བྱེ་བྲག་ཏུ་གྱུར་པ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་མཐོང་བ་དང་ཤེས་པ་ནི་ཆོས་རྟོགས་ཤིང་མངོན་དུ་བྱེད་པ་ཐོབ་པ་ཡིན་པས་དོན་གཅིག་གོ །མདོ་དག་ལས་ཤེས་པ་དང་མཐོང་བ་དག་གིས་ཟག་པ་ཟད་བ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་ན་དེ་ལ་བྱེ
Chinese
，以及显现见。此乃显现识。对于不混杂之法所缘的止观修习所生之殊胜智慧，即称为见。此为第二，分别解说见。就真实意义而言，两种法都属于识与见，因为是完全寻觅与完全断除，故具有意义。此处，为了清楚显示两种形态的殊胜与低劣之处，故说不混杂之法所缘为见，而混杂之法所缘则为识。与《解深密经》所说不符，乃因译师们的想法不同。识与见，在各教典中的解释也各不相同。《俱舍论》中说，忍非识之自性，因为要断除自己的疑惑且尚未断除，故以见之自性所摄，是分别之体性。灭尽与生起智二者也非见之自性，因为完全寻觅之心已寂灭，且不再分别。除此之外，其余皆属于智慧与见二者的自性，因为能断除自己的疑惑且是分别之体性。有漏之识皆以法智之自性所摄，其中六者唯是见之自性，即五种烦恼与清净之见，以及世间正见六者。如经中所说，具有圣者之智慧，因能善加辨别诸法，故为智慧之体性所摄。在《大毗婆沙论》中也说，何为见？答：眼等五见，以及世间正见，还有有学与无学的见。何为识？答：五种识，以及相应的智慧，还有除了无漏忍之外，其余的意识与相应的忍等。广说如彼。
English
, and showing seeing. This is showing knowing. That special wisdom which is the object of non-mingled dharmas, the calm abiding and special insight meditation, is called seeing. This is the second, explaining seeing separately. In the true sense, both kinds of dharmas belong to knowing and seeing, because they are completely sought and completely cut off, so they have meaning. Here, in order to clearly show the superiority and inferiority of the two forms, it is said that the object of non-mingled dharmas is seeing, and the object of mingled dharmas is knowing. It is inconsistent with what is said in the "Sandhinirmocana Sutra", because the thoughts of the translators are different. The explanations of knowing and seeing also differ in various teachings. In the "Abhidharmakosha", it is said that forbearance is not the nature of knowing, because it is necessary to cut off one's own doubts and has not yet been cut off, so it is included in the nature of seeing, and it is the nature of discrimination. The two wisdoms of cessation and arising are also not the nature of seeing, because the mind of complete seeking has been pacified, and there is no longer any discrimination. Other than that, the rest belong to the nature of both wisdom and seeing, because they can cut off one's own doubts and are the nature of discrimination. The contaminated knowings are all included in the nature of dharma-knowing, and six of them are only the nature of seeing, namely the five defilements and pure views, and the six worldly right views. As it is said in the sutra, the wisdom with the noble ones is included in the nature of wisdom because it can well distinguish all dharmas. In the "Mahavibhasa", it is also said, what is seeing? Answer: the five views of the eye, etc., and the worldly right view, and the seeing of the learners and non-learners. What is knowing? Answer: the five kinds of consciousness, and the corresponding wisdom, and the other consciousness and corresponding forbearance except for the uncontaminated forbearance. It is widely said as that.
Chinese
如同（经典）所说的那样。另外，从那里面所见到的东西都是智慧吗？回答说：那也可以分为四种情况。第一种是，有的是见到，但不是智慧。例如，眼根和无漏的忍。第二种是，是智慧，但不是见到。例如，五种识蕴和与之相应的智慧，以及漏尽和无生智，以及五见，以及除了世间的正见之外，其他的意之识和与之相应的有漏智慧。第三种是，既是见到，也不是智慧。例如，五见，以及世间的正见，以及无漏的忍，以及除了漏尽和无生智之外，其他的无漏智慧，即学者的八种智慧，以及无学者的正见。他们的无漏智慧，以及之前的五见，以及世间的正见，是智慧和见二者的体性，因此被第三品所涵盖。第四种是，既不是见到，也不是智慧。例如，之前的体性和，除了体性的基础之外，任何被第三品所揭示的法，那就是体性。除此之外的法，是第四品，因此应该被第四品所揭示。那又是怎样的呢？例如，色蕴中除了眼之外的其他色，以及行蕴中除了智慧之外的其他行，其他的三个蕴，以及有为法和无为法，被称为第四品。如同在那里面广泛阐述的那样。经部师们解释说，智慧和见是无差别的。因此，在那部《真实成就论》中，从阐述智慧和见的章节中说：见和智慧有什么区别呢？回答说：因为自性是一样的，所以没有区别。从见和智慧是证悟法并实现获得的角度来说，意义是一样的。如果经典中说，智慧和见能够获得漏尽，那么对此应该...
English
As taught in the scriptures. Furthermore, are all things seen from that source wisdom? It is said that it can be divided into four categories. The first is that there are things that are seen but are not wisdom. For example, the eye faculty and the non-leaking forbearance. The second is that there are things that are wisdom but are not seen. For example, the five aggregates of consciousness and the wisdom that corresponds to them, as well as the exhaustion and non-arising wisdom, and the five views, and other worldly correct views, except for the other mind consciousness and the corresponding leaking wisdom. The third is that there are things that are both seen and not wisdom. For example, the five views, and the worldly correct view, and the non-leaking forbearance, and other non-leaking wisdom except for the exhaustion and non-arising wisdom, that is, the eight wisdoms of the learner, and the correct view of the non-learner. Their non-leaking wisdom, and the previous five views, and the worldly correct view, are the nature of both wisdom and seeing, and therefore are included in the third category. The fourth is that there are things that are neither seen nor wisdom. For example, the previous nature and, except for the basis of the nature, any dharma that is revealed by the third category, that is the nature. The other dharmas are the fourth category, so they should be revealed by the fourth category. What is that like? For example, other forms in the form aggregate except for the eye, and other formations in the formation aggregate except for wisdom, the other three aggregates, and conditioned and unconditioned dharmas are called the fourth category. As explained extensively therein. The Sutra masters explain that wisdom and seeing are not different. Therefore, in that very treatise, from the chapter on explaining wisdom and seeing, it says: What is the difference between seeing and wisdom? It is said that because the nature is the same, there is no difference. From the perspective of seeing and wisdom being the attainment of realizing and manifesting the Dharma, the meaning is the same. If the scriptures say that wisdom and seeing can attain the exhaustion of leaks, then for that...