Tibetan
ཆོས་ཆེན་པོའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྤྲིན་ཡོན་ཏན་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་ཆུ་སྤེད་པས་ན་དཔེར་ན་སྤྲིན་ཆེན་པོ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལ་འདྲེས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་དམིགས་པའི་ཤེས་པ་ནི་སྤྲིན་ཆེན་པོ་ལྟ་བུའོ། །གཟུངས་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྒོ་ནི་ཆུ་ལྟ་བུ་སྟེ། ཡེ་ཤེས་དེ་སྤེད་པར་ནུས་པས་དཔེར་ན་སྤྲིན་གྱིས་ཆུ་སྤེད་པར་བྱེད་པ་བཞིན་ནོ། །གཉིས་པ་ནི་ནམ་མཁའ་ལྟ་བུའི་གནས་ངན་ལེན་འགེབས་པར་བྱེད་པ་སྟེ། དཔེར་ན་སྤྲིན་ཆེན་པོས་ནམ་མཁའ་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་འགེབས་བར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་འདྲེས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་མི་གནས་པའི་ཤེས་པ་དེས་ཀྱང་ནམ་མཁའ་ལྟ་བུར་རྒྱ་ཆེ་ཞིང་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་དང༌། ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་གཉིས་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད། ཁེབས་པར་བྱེད་པས་སོ། །དེ་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་ཁེབས་པར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བར་དུ་གཅོད་པའི་དོན་དང་སྤོང་བར་བྱེད་པའི་དོན་ཏོ། །གསུམ་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དཔེར་ན་སྤྲིན་ཆེན་པོ་ལས་ནམ་མཁའ་ཆུས་ཤིན་ཏུ་བསིལ་བར་འགེངས་པར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་འདྲེས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་དམིགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ཀྱང་ཡོན་ཏན་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ཚད་མེད་པ་དག་གི་འབྱུང་གནས་སུ་གྱུར་བ་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པའོ། །ཉོན་མོངས་པ་དང་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་མོ་གཏན་དུ་སྤངས་པས་ཆགས་པ་མེད་ཅིང་ཐོགས་པ་མེད་པར་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཤེས་བྱའི་སྤྱོད་ཡུལ་ལས་མངོན་ པར་རྫོགས་པར་བྱང་ཆུབ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བཅུ་གཅིག་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཅུ་གཅིག་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །འདི་ལྟར་སྐད་ཅིག་མ་དང་པོ་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་དུ་གྱུར་པས་ཅིག་ཅར་སྒྲིབ་པ་གཉིས་ཀྱི་ས་བོན་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བ་དག་སྤངས་པའོ། །ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་སྤངས་བའི་ཕྱིར་ནི་ཆགས་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་སྤངས་བའི་ཕྱིར་ནི་ཐོགས་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །སྐད་ཅིག་མ་གཉིས་པ་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་དུ་གྱུར་ནས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཤེས་བྱའི་སྤྱོད་ཡུལ་ལས་མངོན་པར་རྫོགས་པར་བྱང་ཆུབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡེ་ཤེས་བཞི་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་ཀྱི་ཕྱོགས་ཡིན་པས་མངོན་པར་རྫོགས་པར་བྱང་ཆུབ་བ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སངས་རྒྱས་ནི་དོན་རྣམ་པ་ལྔ་དང་ལྡན་ནོ། །ས་ནི་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་དང་ལྡན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས། དེ་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་ལྡན་པ་ཉོན་མོངས་པ་དང༌། ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་དང་བྲལ་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དང༌། མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ལས་བདག་ཉིད་བློ་བྱེ་བ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་གཉིད་ལོག་པ་དང་འདྲ་བ་ལས་པདྨ་ཁ་བྱེ་བ་ལྟ་བུར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱའོ། །ས་ནི་གནས་པ་དང་སྤྱོད་ཡུལ་དང་བསྡུས་པ་སྟེ། དེ་ནི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་རྣམ་པར་དག་པ་དང༌། མེ་ལོང་ལྟ་བུའི་ཡེ་ཤེས་དང༌། མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་དང༌། སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་དང༌། བྱ་བ་གྲུབ་པའི་ཡེ་ཤེས་རྫོགས་པར་ལོངས་སྤྱོད་པས་དགོངས་པ་རོ་གཅིག་པ་འདྲེས་པ་ལ་སོགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གནས་དང་སྤྱོད་ཡུལ་དང་བསྡུས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། དེ་ལ་དོན་རྣམ་པ་ལྔ་ནི་དོན་དམ་པ་དང༌། ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་མཁྱེན་པ་དང་ལྡན་པ་དང༌། དོན་དམ་པ་དང་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ཡུལ་རབ་ཏུ་རྟོགས་པ་དང༌། བདག་དང་གཞན་སད་པར་མཛད་པ་དང༌། མ་རིག་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཤེས་རབ་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་བརྙེས་པས་གཉིད་ལོག་པ་ལས་སད་པ་དང་མཚུངས་སྟེ། འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་བརྙེས་ པས་པདྨ་ཁ་བྱེ་བ་དང་མཚུངས་ཏེ། དོན་རྣམ་པ་ལྔ་པོ་དེ་དག་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱའོ། །འདིར་མདོ་འདི་ཉིད་ལས་ནི་དོན་རྣམ་པ་བཞི་དང་ལྡན་པར་བསྟན་ཏེ། དང་པོ་ནི་སྒྲིབ་པ་དང་བྲལ་བ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པ་དང༌། ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་མོ་གནས་སུ་སྤངས་པས་ཞེས་གང་གསུངས་པའོ། །གཉིས་པ་ནི་ཡེ་ཤེས་གཉིས་དང་ལྡན་པ་འདི་ལྟ་སྟེ། སེམས་ཅན་སྟོང་པ་ཉིད་དང་ཆོས་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཏེ། ཆགས་པ་མེད་པ་དང་ཐོགས་པ་མེད་པ་ཞེས་གང་གསུངས་པའོ། །གསུམ་པ་ནི་དོན་དམ་པ་དང་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ཡུལ་རབ་ཏུ་རྟོགས་པ་སྟེ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཞེས་གང་གསུངས་པའོ། །བཞི་པ་ནི་བདག་དང་གཞན་སད་པར་མཛད་པ་དང་ལྡན་པ་སྟེ། མངོན་པར་རྫོགས་པར་བྱང་ཆུབ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཞེས་གང་གསུངས་པའོ། །དེ་ལ་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གནས་དང་སྤྱོད་ཡུལ་དང་བསྡུས་པར་གྱུར་པ་སྟེ། སྔར་གོང་དུ་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །གཞན་ཡང་འཕགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་མདོ་ལས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ནི་ཆོས་རྣམ་པ་ལྔས་བསྡུས་ཏེ་འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་རྣམ་པར་དག་པ་དང༌། ཡེ་ཤེས་བཞི་པོ་དག་གོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །འདིར་མཇུག་བསྡུ་བའི་ཕྱིར་བཅུ་གཅིག་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །མཚམས་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི། ཉོན་མོངས་པ་དང་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་མོ་སྤངས་ནས། ཆགས་པ་མེད་ཅིང་ཐོགས་པ་མེད་པ་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ལས་མངོན་པར་རྫོགས་པར་བྱང་ཆུབ་བ་བརྙེས་པའི་ཕྱིར་བཅུ་གཅིག་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་བག་ཆགས་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བ་ཐམས་ཅད་དང༌། ཡུལ་ཐམས་ཅད་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པའི་བག་ཆགས་དང་བྲལ་ནས་ཆགས་པ་མེད་ཅིང་ཐོགས་པ་མེད་པར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་མངའ་བརྙེས་པའི་ཕྱིར་བཅུ་གཅིག་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ༌། །རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་འཕགས་པ་ས་བཅུའི་འགྲེལ་པ་དང༌། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལང་གི་ཚེ་བསྒྱུར་བ་དང༌། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།། །། འཕགས་པ་དགོངས་པ་ཟབ་མོ་ངེས་པར་འགྲེལ་པའི་མདོ་རྒྱ་ཆེར་འགྲེལ་པ། ཝེན་ཚེགས།
Chinese
大法的智慧之云，以各种功德之水滋润，譬如大云一般。对于融入其中的一切法所缘的觉知，就像大云一般。陀罗尼和三摩地的门就像水一般，因为智慧能够滋润它们，譬如云滋润水一般。第二是像虚空一样遮蔽恶趣，譬如大云遮蔽虚空一般，融入一切法的不安住觉知，也像虚空一样广大无边，遮蔽烦恼和所知二障。因此，遮蔽的意思是阻断和舍弃。第三是为了圆满法身，譬如大云使虚空充满极其清凉的水一般，融入一切法所缘的智慧，也使功德殊胜无量之源的法身得以圆满。因为永远断除了极其微细的烦恼和所知二障，所以无染无碍，以各种方式从所知境中现 证圆满菩提之故，第十一是“佛陀”，名为第十一佛陀之解释。如此，第一刹那金刚喻定成为无间道，刹那间舍弃了二障极其微细的种子。因为舍弃了烦恼障，所以称为无染。因为舍弃了所知障，所以称为无碍。第二刹那成为解脱道，从各种所知境中现证圆满菩提，那与四智相应的心的部分，称为现证圆满菩提。其中，“佛陀”一词，佛陀具有五种意义。地具有三种意义。因此，佛陀的地
English
The cloud of wisdom of the great Dharma, moistened by the water of various virtues, is like a great cloud. The awareness that focuses on all the phenomena that are integrated into it is like a great cloud. The doors of Dharani and Samadhi are like water, because wisdom can moisten them, just as clouds moisten water. The second is like the sky, covering the evil destinies, just as a great cloud covers the sky, the non-abiding awareness that is integrated into all phenomena, also like the sky, is vast and boundless, covering the two obscurations of afflictions and knowledge. Therefore, to cover means to obstruct and abandon. The third is for the purpose of perfecting the Dharmakaya, just as a great cloud fills the sky with extremely cool water, the wisdom that focuses on all integrated phenomena also perfects the Dharmakaya, which is the source of immeasurable and extraordinary virtues. Because it has forever abandoned the extremely subtle afflictions and the two obscurations of knowledge, it is without attachment and without obstruction, manifesting in all ways from the objects of knowledge. For the sake of attaining perfect enlightenment, the eleventh is "Buddha," which is called the explanation of the eleventh Buddha. Thus, the first moment of Vajra-like Samadhi becomes the uninterrupted path, and in an instant, it abandons the extremely subtle seeds of the two obscurations. Because it has abandoned the obscuration of afflictions, it is called without attachment. Because it has abandoned the obscuration of knowledge, it is called without obstruction. The second moment becomes the path of liberation, and whatever perfect enlightenment is manifested from all objects of knowledge is the aspect of mind that is endowed with the four wisdoms, and is called the manifestation of perfect enlightenment. Among them, the word "Buddha," Buddha has five meanings. The ground has three meanings. Therefore, the ground of Buddha
Chinese
的注释中说：其中“以佛”是指具有遍知智慧，远离烦恼和所知障的一切法，以及从一切相中自身智慧绽放，使一切众生从如睡眠般的状态中如莲花般开放，因此称为佛。地是住所、行境和总集，即法界完全清净，以及如镜般的智慧、平等性智慧、辨别智慧和成所作智圆满受用，意旨同一融合等，凡是这些就是佛的住所、行境和总集，因此称为“以佛”。其中有五种意义：胜义谛，具有世俗谛的智慧，彻底了悟胜义谛和世俗谛的对境，使自他觉醒，以及远离无明。获得智慧完全解脱，如同从睡眠中醒来一样，因为舍弃了对欲望的贪执。获得心完全解脱，如同莲花开放一样，因为具有这五种意义，所以称为佛。这里这部经中显示具有四种意义：第一是远离障碍，即如所说“烦恼和所知障极其微细之处也已舍弃”。第二是具有两种智慧，即众生空性和法空性的智慧，如所说“无著和无碍”。第三是彻底了悟胜义谛和世俗谛的对境，即如所说“在一切方面都应了知的行境”。第四是具有使自他觉醒的能力，即如所说“为了现证圆满菩提”。其中三种意义是成为一切的住所、行境和总集，应如前所述去理解。此外，在《圣佛地经》中说，佛地以五种法来概括，即法界完全清净，以及四种智慧。
English
In the commentary, it says: "By the Buddha" refers to possessing the wisdom of omniscience, all dharmas free from afflictions and cognitive obscurations, and the self-wisdom blooming from all characteristics, causing all sentient beings to awaken from a state like sleep, like a lotus opening, therefore called Buddha. The ground is the abode, the field of activity, and the collection, which is the complete purification of the Dharmadhatu, as well as mirror-like wisdom, the wisdom of equality, discriminating wisdom, and accomplishing wisdom fully enjoyed, with the intention of oneness and integration, etc. Whatever these are, they are the Buddha's abode, field of activity, and collection, therefore called "by the Buddha." Among them, there are five meanings: the ultimate truth, possessing the wisdom of the conventional truth, thoroughly understanding the objects of the ultimate truth and the conventional truth, causing oneself and others to awaken, and being free from ignorance. Having attained the complete liberation of wisdom is like awakening from sleep, because the attachment to desire has been abandoned. Having attained the complete liberation of mind is like a lotus opening, because it possesses these five meanings, therefore it is called Buddha. Here, this sutra shows that it possesses four meanings: the first is being free from obscurations, as it is said, "Afflictions and cognitive obscurations, even in their most subtle aspects, have been abandoned." The second is possessing two wisdoms, namely the wisdom of the emptiness of sentient beings and the emptiness of dharmas, as it is said, "Without attachment and without obstruction." The third is thoroughly understanding the objects of the ultimate truth and the conventional truth, as it is said, "The field of activity that should be known in all aspects." The fourth is possessing the ability to awaken oneself and others, as it is said, "For the sake of attaining complete and perfect enlightenment." Among them, the three meanings are becoming the abode, field of activity, and collection of all, which should be understood as explained above. Furthermore, in the "Noble Buddha-bhumi Sutra," it is said that the Buddha-bhumi is summarized by five dharmas, namely the complete purification of the Dharmadhatu, and the four wisdoms.
Chinese
如是宣说，如广说中彼（指佛经）所说。此处为作总结之故，宣说第十一地是佛地。解脱边际经中说：断除烦恼障和所知障极细微的部分后，为了证得无贪执且无障碍，从一切所知障中现前圆满菩提，故说第十一地是佛地。深密解脱经中说：一切极细微的习气，以及一切境，远离所知障的习气，无贪执且无障碍地于一切法获得自在，故说第十一地是佛地。广释是指圣十地经释、大乘集论释，以及楞伽时所译、瑜伽行地中所说，应当如是了知。 圣深密解脱经广释，文集。
English
Thus it is declared, as stated in the extensive explanation itself (referring to the sutra). Here, for the purpose of concluding, it is declared that the eleventh bhumi is the Buddha-bhumi. In the Sutra Unraveling the Boundaries, it is said: Having abandoned the extremely subtle obscurations of afflictions and knowledge, in order to attain attachment-free and unobstructed, manifest and complete enlightenment from all obscurations of knowledge, therefore it is said that the eleventh bhumi is the Buddha-bhumi. In the Sutra Unraveling the Profound Meaning, it says: Since all extremely subtle habitual tendencies, and all objects, are free from the habitual tendencies of the obscurations of knowledge, and one attains mastery over all dharmas without attachment or obstruction, therefore it is said that the eleventh bhumi is the Buddha-bhumi. The extensive explanation refers to the commentary on the Noble Ten Bhumis Sutra, the commentary on the Compendium of the Great Vehicle, translated during the time of the Lankavatara, and what is taught in the Yogacarabhumi, it should be understood accordingly. Extensive Commentary on the Noble Sutra Unraveling the Profound Meaning, Collected Writings.