Tibetan
བ་ཀྱིས་རབ་ཏུ་འབྱེད་ཅིང་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བའི་ཕྱིར། འཕགས་པའི་ཤེས་པ་དང༌། མཐོང་བ་ཞེས་བྱ་བའོ། །ཤེས་པ་དང་མཐོང་བ་རྣམ་པ་གཉིས་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ཏེ་གསུངས་པའི་དགོངས་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་བ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་པའི་ཤེས་པ་དང༌། མཐོང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་པས་ཆོག་གམ་ཞེ་ན། ཅིའི་ཕྱིར་མཐོང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱི་མ་ཡང་སྨོས། སྨྲས་པ་ཤེས་པ་དང་མཐོང་བ་གཅིག་ཏུ་བཤད་ནས་དངོས་པོ་བརྟན་པར་འགྱུར་ཏེ། ཇི་ལྟར་ཐག་པ་གཉིས་གཅིག་ཏུ་བྱས་ནས། ཐག་པ་དེ་སྲ་ཞིང་བརྟན་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ། །རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་རྡོ་རྗེ་གཅོད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་བཤད་པའི་དགོངས་པ་དང་སྦྱར་ནས། མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མའི་འཕགས་པའི་ཤེས་པ་ནི་ཤེས་པ་དང་མཐོང་བ་ཞེས་བྱའོ། །ཤེས་པ་འབའ་ཞིག་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཤེས་པ་འདིས་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ། །མཐོང་པ་ཁོ་ན་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཤའི་མིག་ལ་སོགས་པས་མཐོང་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་མིག་གིས་ལྟ་བ་ལས་རྣམ་པར་འབྱེད་དོ། །མཐོང་བ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་རྗེས་སུ་དཔག་པའི་ཤེས་པ་ལས་རྣམ་པར་འབྱེད་པས། དེའི་ཕྱིར་ཤེས་པ་དང༌། མཐོང་བ་གཅིག་ཏུ་ཤེས་པས་ཞེས་བྱ་བ་བཤད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ། །འདིར་ཤེས་པ་དང་མཐོང་བ་བཤད་པ་ཡང་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་བཤད་པ་དང་མཐུན་ནོ། །འདིར་འོན་ཀྱང་དངོས་པོ་མེད་པ་ལས་བརྗོད་པ་ཡོད་པར་གྱུར་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པ་དེ་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡང་སོ་ སོ་ནས་མི་མཐུན་ཏེ། སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པའི་བརྗོད་བྱང་ལས་ནི། གལ་ཏེ་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་ན། སྟོན་པས་གསུངས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དོན་མེད་པ་ཞིག་ཏུ་མི་འགྱུར་རམ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ་ངོ་བོ་ཉིད་ཡང་དག་པར་ཡོད་དོ་ཞེས་བརྗོད་དུ་མེད་པ་དང༌། ངོ་བོ་ཉིད་བརྗོད་དོ་ཞེས་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་དབང་གིས་དེ་ཉིད་དེ་ཁོ་ནའི་དོན་ཏོ། །དོན་རྣམ་པ་བཞི་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་བརྗོད་དུ་མེད་པ་ཡིན་ཏེ། དང་པོ་ནི་དེ་ཁོ་ནའི་རྣལ་འབྱོར་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ལ་གནས་པ་ན། དེ་ཁོ་ནའི་དོན་རྗེས་སུ་སེམས་པས། དེའི་ཚེ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་བརྗོད་དུ་མེད་པའོ། །གཉིས་པ་ནི་ཡང་དག་པའི་རྣལ་འབྱོར་ལས་ལངས་པའི་སེམས་ཀྱི་ཐ་སྙད་ཤེས་ཀྱང་དེ་ཁོ་ནའི་ཡུལ་ལ་མི་གནས་པའི་ཕྱིར་བརྗོད་དུ་མེད་པའོ། །གསུམ་པ་ནི་གལ་ཏེ་ཐ་སྙད་ངེས་པར་གྱུར་ན། གང་ཟག་དང་ཆོས་དང༌། གཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་དང༌། འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་དང་བྲལ་བར་མི་འགྱུར་ལ། དེ་ཁོ་ནའི་དོན་འདི་དག་ལས་འདས་པའི་ཕྱིར་བརྗོད་དུ་མེད་པའོ། །བཞི་པ་ནི་དེ་ཁོ་ནའི་དོན་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་དང༌། མཐར་ཕྱིན་པའི་ཚད་མ་གཉིས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ཡིན་གྱིས། རྗེས་སུ་དཔག་པ་དང༌། ཚིག་གི་ཚད་མ་གཉིས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བརྗོད་དུ་མེད་པའོ། །འདི་དག་གིས་ནི་དོན་དུ་ན་ཡང་དག་པའི་དོན་དངོས་པོ་མེད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལ་ཡང་དག་པའི་དངོས་པོ་ནི་ཚིག་དང་བྲལ་བའི་ཆོས་ཉིད་དང༌། དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་ཡང་དག་པའི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། བདག་དང་གཞན་དུ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ཡུལ་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཆེད་དུ་དེའི་ཕྱིར་བཏགས་པ་ཙམ་དུ་འདུས་བྱས་ཞེས་བཤད་ནས། ཡང་དག་པར་དངོས་པོ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ། །ཁ་ཅིག་ནི་ཕྱི་རོལ་པ་དག་འདི་སྐད་དུ། གལ་ཏེ་སྔ་ན་འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་མ་ཡིན་ན། འོ་ན་ནི་དངོས་པོ་མེད་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་པས། ཅིའི་ཕྱིར་འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ཞེས་བརྗོད་ཅེས་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བ་དང༌། གཞན་ཡང་ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་མིང་ དང་བརྗོད་པ་དང་བྲལ་བ་ཡིན་ན་གོ་བཏགས་པ་ཙམ་དུ་ཡང་བཤད་ཅི་དགོས་སྙམ་དུ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བས་དེའི་ཕྱིར་འོན་ཀྱང་དངོས་པོ་མེད་པ་ལས་བརྗོད་པ་ཡོད་པར་གྱུར་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བས་འདི་གསུངས་ཏེ། བརྗོད་པ་དང་བྲལ་བས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བའི་ཆོས་འདི་རང་གི་རིག་པ་འདི་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར། དངོས་པོ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ། གཞན་དག་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བཏགས་པ་ཙམ་དུ་བཤད་པ་ཡང་དགོས་སོ་ཞེས་བཤད་དོ། །ཁ་ཅིག་ནི་ཕྱི་རོལ་པ་དག །གལ་ཏེ་འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནམ། འོན་ནི་ཆོས་མེད་པར་གྱུར་པས་ཕན་ཡོན་གྱི་དངོས་པོ་ཅི་ཞིག་མཐོང་ནས་འདུས་བྱས་བཤད་སྙམ་དུ་དགོངས་པས་དེའི་ཕྱིར་ལན་དུ་འདི་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། དངོས་པོ་མེད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ །དངོས་པོ་ཡང་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། རང་གིས་རྟོགས་པའི་དངོས་པོ་དང་གཞན་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་དང༌། གཞན་དག་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཆེད་དུ་ཐ་སྙད་བླང་བའི་དངོས་པོའོ། །དངོས་པོ་རེ་རེ་ཡང་དོན་མང་པོ་དང་ལྡན་པས་བཤད་ཀྱིས་མི་རྫོགས་ཞེས་སོ།། །།བམ་པོ་བཅུ་གཅིག་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་འདུས་མ་བྱས་ཞེས་བྱ་བ་
Chinese
因为以“哇”字彻底区分并完全寻求的缘故，叫做圣者的智慧和见。智慧和见两种合在一起说的用意是，从般若波罗蜜多的解释中，如果问：对于解脱的智慧和见，只说智慧就足够了吗？回答是：为什么见这个词还要在后面说呢？回答说：智慧和见合在一起说，事物就会变得稳固，就像两条绳子合在一起，绳子就会变得坚固一样。就像广大的经中所说的那样。结合圣天论师所造的《般若波罗蜜多金刚经释》中所说的意义，现量正量的圣者智慧就叫做智慧和见。如果仅仅指示智慧，那就是这样，通过这个智慧才能了解。如果仅仅指示见，那就是这样，通过肉眼等才能看到。其中，智慧能从眼睛的观看中区分开来。见能从比量智慧中区分开来。因此，才说了智慧和见合一的智慧。这里所说的智慧和见也与圣天论师所说的一致。但是，这里说从无事物中产生语言是不对的，这种解释也各自不同。圣天论师在《正理门论》中说：如果说一切都不是真实存在的，那么世尊所说的一切不就都变得没有意义了吗？回答说：自性真实存在，因为不可说自性存在和不可说自性被说，所以那是唯一的意义。因为具备四种意义，所以不可说。第一，当安住在唯一的瑜伽无分别智中时，随念唯一的意义，那时因为没有分别，所以不可说。第二，即使从真实的瑜伽中生起的心的名言知道唯一的境
English
Because of the thorough differentiation and complete seeking with the letter "ba," it is called the wisdom and vision of the noble ones. The intention of speaking of wisdom and vision together is, from the explanation of the Prajñāpāramitā, if one asks: For the wisdom and vision of liberation, is it sufficient to say only wisdom? The answer is: Why is the word vision still said later? The answer is: When wisdom and vision are said together, things become stable, just as when two ropes are joined together, the rope becomes strong. It is as stated in the vast scriptures. Combining the meaning stated in the commentary on the Diamond Sutra of Prajñāpāramitā composed by Ācārya Asaṅga, the wisdom of the noble ones of direct perception is called wisdom and vision. If only wisdom is indicated, then it is like this, one can understand through this wisdom. If only vision is indicated, then it is like this, one can see through the fleshy eye and so on. Among them, wisdom can be distinguished from the seeing of the eye. Vision can be distinguished from inferential wisdom. Therefore, it is said that wisdom and vision are one wisdom. The wisdom and vision spoken of here are also consistent with what Ācārya Asaṅga said. However, it is incorrect to say here that language arises from non-things, and these explanations also differ from each other. Ācārya Āryadeva says in the *Catuḥśataka-śāstra*: If it is said that everything is not truly existent, then wouldn't everything said by the Blessed One become meaningless? The answer is: Self-nature is truly existent, because it is unspeakable that self-nature exists and unspeakable that self-nature is spoken, therefore that is the only meaning. Because it possesses four meanings, it is unspeakable. First, when abiding in the unique yoga of non-conceptual wisdom, one recollects the unique meaning, at that time it is unspeakable because there is no conceptualization. Second, even if the mental expression arising from the true yoga knows the unique object,
Chinese
因为安住的缘故不可说。第三，如果名言成为定论，就不会脱离补特伽罗和法，能取和所取，有为法和无为法，因为超越了这些唯一的意义，所以不可说。第四，因为唯有通达那唯一的意义，以及究竟的二量是其行境，而不是随后的比量和言词之量是其行境，所以不可说。这些就显示了实际上并非没有真实的事物。其中，真实的事物是离言的法性，真如被称为真实的事物，为了证悟不分别自他的智慧的真如之境，因此仅仅假立为有为法而宣说，是真实地显示事物。有些人，外道们这样说：如果先前不是有为法和无为法，那么就成了没有事物，为何说有为法和无为法呢？心生疑惑，还有，如果一切法都离名和言说，那么仅仅假立也不需要说，心生疑惑，因此，虽然不是从没有事物而产生言说，为了说明这一点，说了这些：因为离言，所以这缘起之法依赖于自己的觉性。也不是没有事物，为了让其他人证悟，仅仅假立而宣说也是需要的。有些人，外道们，如果不是有为法和无为法存在吗？那么成了没有法，见到什么利益的事物而说有为法呢？这样想，因此回答说了这些：不是没有事物，这是总结性的词语。事物简而言之有三种：自己证悟的事物和让别人证悟的事物，以及为了让其他人证悟而取名的事物。每一个事物都具有很多意义，说也说不完。
English
Because of abiding, it is unspeakable. Third, if terminology becomes conclusive, it will not be separated from the individual and the dharma, the grasped and the grasper, the conditioned and the unconditioned, because it transcends these unique meanings, it is unspeakable. Fourth, because only understanding that unique meaning, and the two ultimate measures are its objects, and not the subsequent inference and verbal measure are its objects, it is unspeakable. These show that in reality there is no absence of real things. Among them, the real thing is the nature of dharma that is free from words, and suchness is called the real thing. In order to realize the realm of suchness of wisdom that does not distinguish between self and other, therefore, it is said that merely establishing the conditioned is to truly show things. Some people, outsiders, say this: If it was not conditioned and unconditioned before, then it becomes nothing, why say conditioned and unconditioned? Doubts arise, and also, if all dharmas are free from name and speech, then there is no need to say even just a designation, doubts arise, therefore, although speech does not arise from nothing, in order to explain this, these were said: Because it is free from speech, this dependent arising dharma relies on its own awareness. It is not that there is no thing, and it is also necessary to say merely nominally in order to make others realize. Some people, outsiders, if the conditioned and unconditioned do not exist? Then it becomes no dharma, seeing what beneficial thing do you say is conditioned? Thinking like this, therefore, in response, these were said: It is not that there is no thing, this is a summary word. Things can be summarized in three ways: things that one realizes oneself, things that make others realize, and things that are named in order to make others realize. Each thing has many meanings, and it cannot be finished by saying.