Tibetan
འ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས་བཤད་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། དང་པོ་ནི་རྣ་བས་ཐོས་ཀྱིས། རྣམ་པར་ཤེས་པས་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་ལྷའི་མིག་གིས་སངས་རྒྱས་མཐོང་ངོ༌། །ལྷའི་རྣ་བས་ཆོས་ཐོས་སོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ། །གཉིས་པ་ནི་འདུས་པ་ལས་ཐོས་སོ་ཞེས་བཤད་དེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་བ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བཤད་པ་ཡོད་ཀྱང་འདུས་པ་ནི་ཡང་དག་པ་ཡིན་ཏེ། ཐོས་པ་ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་འདུས་པ་ལས་ཐོས་སོ་ཞེས་བཤད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ། །འཕགས་པ་བྱམས་པའི་གཞུང་དང་སྦྱར་ན་བཤད་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ལས་ནི་རྣ་བས་ཐོས་ཀྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དེ། ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས། རྣ་བའི་ཁམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ་སྒྲ་ཐོས་པའོ་ཞེས་འབྱུང་བ་དང༌། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་འདི་ལ་གྲག་པ་རྣམས་དམིགས་ཤིང༌། འདི་ལ་གྲག་པ་རྣམས་དམིགས་པས་ན་རྣ་བའོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ལྟ་བུའོ། །ཁ་ཅིག་ལས་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ཐོས་ཀྱིས་རྣ་བས་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དེ། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཇི་སྐད་དུ་ཐོས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མཉན་ནས་ཐོས་པའོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེ་ནི་རྣ་བའི་དབང་པོས་རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བསྐྱེད་ནས་ཚིག་གིས་བསྟན་པ་ཐོས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་ཡང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་བ་ལས་ཐོས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རྣ་བའི་དབང་པོས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བསྐྱེད་ནས་ཉན་པར་བྱེད་པའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ༌། །བསྟན་བཅོས་རྣམ་པ་གཉིས་ལས་རྣ་བས་ཐོས་ཀྱིས། རྣམ་པར་ཤེས་པས་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བསྐྱེད་པའི་རྣ་བའི་དབང་པོ་ཐོབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཁ་ཅིག་ལས་ནི་འདུས་པ་ལས་ནུས་པར་ཐོས་སོ་ཞེས་བཤད་དོ། ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་མིག་གིས་གཟུགས་མཐོང་ངམ། འོན་ཏེ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་ཡིན་ན། མིག་གིས་གཟུགས་མཐོང་བ་ཡང་མ་ཡིན། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པས་ཀྱང་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་བྱེད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདུས་པ་ཡོད་པའི་དབང་གིས་བཏགས་པ་ཡོད་པ་ཙམ་དུ་མཐོང་བ་ཞེས་འདོགས་པར་ཟད་དེ། རྣ་བ་ལ་སོགས་པ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ལྟ་བུ་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་ནི་དེ་ཉིད་ལས་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལྟར་བསྟན་བཅོས་རྣམས་ལས་ཐ་དད་པར་གྱུར་པ
Chinese
阿阇梨龙树所说也有两种，第一种是说用耳朵听，不是用分别识听。如《般若波罗蜜多释》中所说，如天眼见佛，天耳闻法。第二种是说从聚合而听。如《般若波罗蜜多释》中所说，虽然有两种说法，但聚合是正确的，为了听闻正确的意义而分别解说，因此说从聚合而听。如是显示。如果与圣弥勒的论典结合起来，有三种说法。有些说是用耳朵听，不是用分别识听。如《阿毗达磨集论》中说，耳界的相是什么？就是听声音。又如《瑜伽师地论》中说，于此能辨别声音，于此能辨别声音，所以是耳朵。有些说是用分别识听，不是用耳朵听。如《瑜伽师地论》中所说，听闻是这样的，听后而听闻。这是因为耳根产生耳识，然后听闻语言所表达的内容。此外，《佛地经释》中说，听闻是这样的，耳根产生耳识后进行听闻。两种论典中说用耳朵听，不是用分别识听，这也是因为获得了能产生分别识的耳根的自性。有些说是从聚合中能够听闻。如《阿毗达磨集论》中所说，眼睛能看到色法吗？还是分别识等能看到？眼睛也不能看到色法，分别识等也不能看到，因为一切法都没有作用。只是因为聚合存在，才假立为存在，而称之为见。耳朵等也是如此。广而言之，就像其中所说的那样。如此，在论典中出现了不同的说法
English
Arya Nagarjuna's teachings are also of two types. The first is that one hears with the ear, not with the discriminating consciousness. As it is said in the commentary on the Prajñāpāramitā, "The gods see the Buddha with their divine eyes, and the gods hear the Dharma with their divine ears." The second is that one hears from the aggregation. As it is said in the commentary on the Prajñāpāramitā, although there are two explanations, the aggregation is correct, because it is explained separately for the sake of hearing the correct meaning, therefore it is said that one hears from the aggregation. This is how it is shown. If combined with the treatises of Arya Maitreya, there are three explanations. Some say that one hears with the ear, not with the discriminating consciousness. As it is said in the Abhidharmasamuccaya, "What is the characteristic of the ear element? It is hearing sounds." And as it is said in the Yogācārabhūmi, "One discerns sounds here, and because one discerns sounds here, it is the ear." Some say that one hears with the discriminating consciousness, not with the ear. As it is said in the Yogācārabhūmi, "Hearing is like this: hearing after listening." This is because the ear sense organ generates ear consciousness, and then one hears what is expressed by words. Furthermore, the commentary on the Buddhbhūmi says, "Hearing is like this: the ear sense organ generates consciousness and then one listens." In two treatises, it is said that one hears with the ear, not with the discriminating consciousness, and this is also because one has obtained the nature of the ear sense organ that generates discriminating consciousness. Some say that one is able to hear from the aggregation. As it is said in the Abhidharmasamuccaya, "Does the eye see form, or do the discriminating consciousness and so on see form? The eye does not see form, nor do the discriminating consciousness and so on, because all dharmas have no function. It is only because the aggregation exists that it is nominally established as existing, and it is called seeing. The ear and so on are also the same." In detail, it is as explained therein. Thus, different explanations have appeared in the treatises.
Tibetan
་ཡང་སྒྲ་ཉན་པ་དང་རྟེན་ཁྱད་པར་ཅན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་རྣ་བས་ཐོས་སོ་ཞེས་བཤད་ལ། དོན་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་དབང་དུ་བྱས་པའི་ཕྱིར་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ཐོས་སོ་ཞེས་བཤད་དོ། །ཆོས་རྣམས་ལ་ཡང་དག་པར་བྱེད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་དང༌། ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་ཐོས་སོ་ཞེས་བཤད་དེ། སོ་སོ་ནས་དོན་རེ་རེའི་ དབང་དུ་བྱས་པའི་ཕྱིར་ཕན་ཚུན་འགལ་བ་མེད་དོ། །རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་གྱིས་རིགས་པས་ཐོས་པ་བྱ་བ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ཡང༌། སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་བ་ལས་སློབ་དཔོན་གཉིས་ཀྱིས་བཤད་པའི་དོན་འབྱུང་སྟེ། དེ་ལ་དང་པོས་ནི་འདི་སྐད་དུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཐུགས་རྗེ་དང༌། སྔོན་གྱི་སྨོན་ལམ་དང༌། རྐྱེན་གྱི་མཐུ་ཅན་གྱི་དབང་གིས་ཉན་པ་པོའི་རྣམ་པར་རིག་པ་ལ་ཡི་གེ་དང་དོན་གྱི་རྣམ་པར་སྐྱེ་སྟེ། ཡི་གེ་དང་དོན་གྱི་རྣམ་པ་དེ་ཡང་རང་གི་དགེ་བའི་རྩ་བའི་མཐུ་ལས་མངོན་དུ་བྱུང་བ་ཡིན་ཡང༌། རྐྱན་མཐུ་ཅན་གྱི་དབང་དུ་མཛད་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་གསུངས་སོ་ཞེས་བཤད་ལ། རྣ་བའི་དབང་པོ་དང་རང་གི་སེམས་གྱུར་པ་ལས་སྣང་བའི་ཕྱིར་ན་བདག་གིས་ཐོས་པ་ཞེས་བཤད་དོ་ཞེའོ། །གཉིས་པ་ནི་འདི་སྐད་དུ་ཉན་པ་པོའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་དང༌། སྨོན་ལམ་ཆེན་པོ་དང༌། རྐྱེན་མཐུ་ཅན་གྱི་དབང་གིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་རྣམ་པར་རིག་པ་ལ། ཡི་གེ་དང་དོན་གྱི་རྣམ་པ་སྐྱེ་སྟེ། ཡི་གེ་དང་དོན་གྱི་རྣམ་པ་དེ་ཡང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་གཞན་ལ་ཕན་བཏགས་པའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ལས་བྱུང་བས། སངས་རྒྱས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ཞེས་པ་བསྟན་ལ། ཉན་པ་པོའི་རྣམ་པར་རིག་པའི་སེམས་ཀྱིས་བླངས་ནས་ཐོབ་བམ་ཡིན་མོད་ཀྱི། རྣམ་པ་དེ་དང་འདྲ་བར་གསལ་བར་གནང་བའི་དབང་དུ་མཛད་ནས། བདག་གིས་ཐོས་པ་ཞེས་གསུངས་སོ་ཞེའོ། །སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་བ་ལས་སློབ་དཔོན་གཉིས་ཀྱིས་བཤད་པ་དེ་ཡང༌། དང་པོ་ནི་སློབ་དཔོན་ཀླུའི་སྡེ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་གནས་སྐབས་སུ་གཟུགས་དང་སྒྲ་ལ་སོགས་པ་ཡོད་པར་མི་འདོད་དོ། །སློབ་དཔོན་གཉིས་པ་ནི་དོན་གྱི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་གནས་སྐབས་སུ་ཡང་གཟུགས་དང་སྒྲ་ལ་སོགས་པ་དང་ལྡན་པར་འདོད་དོ། །སློབ་དཔོན་ཧྱན་ཚང་དང༌། ཆོས་སྐྱོང་ཡང་དག་བསྟན་པའི་ཕྱི་མ་ལྟར་བཤད་དེ། གོང་དུ་ངོ་བོ་ཉིད་དང་གཟུགས་བརྙན་ཡོད་མེད་བསྟན་པའི་སྐབས་སུ་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །འཕགས་པ་ཀུན་དགའ་བོ་ནི་
Chinese
又，因为听闻声音和成为特殊所依的缘故，在《瑜伽师地论》中说为由耳所听闻。因为以辨别意义为主，所以在《佛地经论》等中说为由识所听闻。因为诸法中没有能作真实的，所以在《般若波罗蜜多经论》和《摄大乘论》中说为听闻。因为各自以一个意义为主，所以彼此没有相违。以唯识理来辨别听闻之事的差别，在《佛地经论》中出现两位论师所说的意义。其中第一位这样说：如来（梵文：Tathāgata）的慈悲、往昔的愿力、以及具力因缘的加持，在听者的识中产生文字和意义的显现。文字和意义的显现，虽然也是从自己的善根之力显现，但以具力因缘为主，所以说是佛所说。因为从耳根和自己的心转变而显现，所以说是“我所听闻”。第二位这样说：听者的善根、大愿、以及具力因缘的加持，在如来的识中产生文字和意义的显现。文字和意义的显现，也是由如来利益他人的善根所生，所以显示为佛所说。听者的识心虽然领受而获得，但以与该显现相同的方式清晰呈现为主，所以说是“我所听闻”。《佛地经论》中两位论师所说的，第一位论师龙猛菩萨不认为在佛地的状态中有色和声等。第二位论师则认为在究竟佛地的状态中也具有色和声等。玄奘法师和护法也按照正确的后说来解释，如前在说明自性和影像的有无时所说的那样。圣者阿难陀是
English
Furthermore, because of hearing sounds and becoming a special basis, it is said in the *Yogācārabhūmi-śāstra* that it is heard by the ear. Because it is mainly about distinguishing meanings, it is said in the *Buddhabhūmi-sūtra-śāstra* and others that it is heard by consciousness. Because there is nothing that can make things real in all dharmas, it is said in the *Prajñāpāramitā-śāstra* and the *Abhidharmasamuccaya* that it is heard. Because each is mainly about one meaning, there is no contradiction between them. Differentiating the act of hearing by reasoning with mere consciousness, the meaning spoken by two teachers appears in the *Buddhabhūmi-sūtra-śāstra*. The first of these says: By the compassion of the Tathāgata, past aspirations, and the power of potent causes, letters and meanings arise in the consciousness of the listener. Although the appearance of letters and meanings also arises from the power of one's own roots of virtue, it is said that the Buddha spoke because it is mainly due to potent causes. Because it appears from the sense organ of the ear and the transformation of one's own mind, it is said, "I have heard." The second says: By the listener's roots of virtue, great aspirations, and the power of potent causes, letters and meanings arise in the consciousness of the Tathāgata. The appearance of letters and meanings also arises from the roots of virtue of the Tathāgata benefiting others, so it is shown that the Buddha spoke. Although the listener's mind of consciousness receives and obtains it, it is said, "I have heard," mainly because it is presented clearly in the same way as that appearance. The two teachers said in the *Buddhabhūmi-sūtra-śāstra* that the first teacher, Nāgārjuna, does not believe that there are forms and sounds, etc., in the state of Buddhahood. The second teacher believes that even in the state of ultimate Buddhahood, it possesses forms and sounds, etc. The Dharma Master Xuanzang and Dharmapāla also explained it according to the correct later explanation, as explained above when explaining the existence or non-existence of essence and image. The venerable Ānanda is
Tibetan
དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་པའི་ཉིན་པར་བཅས་ པས་ལོ་ཉི་ཤུ་ལོན་ནས་གདོད་ཞམ་རིང་བ་བྱས་ཏེ། སྔར་གསུངས་པའི་མདོ་སྡེ་རྣམས་མངོན་སུམ་དུ་ཐོས་པ་མེད་ན་ཅིའི་ཕྱིར་མདོ་སྡེ་ཐམས་ཅད་ལས་བདག་གིས་ཐོས་པ་ཞེས་གསུངས། འཕགས་པ་དྲིན་ལན་གྱི་མདོའི་འགྲེལ་པ་ལས་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བཤད་དེ། བརྒྱུད་དེ་ཐོས་པ་དང༌། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་འཇིག་རྟེན་པའི་ཐུགས་བསྐྱེད་པ་ཤེས་པ་དང༌། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཡང་བཟླས་ཏེ་བཤད་པའོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ལོ་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་བར་དུ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་ཆོས་རྣམས་ཀུན་དགའ་བོས་མ་ཐོས་ན། ཅིའི་ཕྱིར་བདག་གིས་ཐོས་ཞེས་བརྗོད། སྨྲས་བ། ལྷ་རྣམས་ཀྱིས་ཀུན་དགའ་བོ་ལ་སྨྲས་པས་སོ། །ཡང་ན་དགེ་སློང་རྣམས་ལས་ཐོས་པས་སོ། །ཡང་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་འཇིག་རྟེན་པའི་ཐུགས་བསྐྱེད་པས་ཀུན་དགའ་བོས་ཤེས་པར་གྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་ཀུན་དགའ་བོས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ལོ་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་བར་དུ་གསུངས་པའི་ཆོས་རྣམས་མ་ལུས་པར་བདག་ལ་ཡང་བཤད་པར་གསོལ་བ་བཏབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཐབས་ལེགས་པར་ཐུགས་སུ་ཆུད་པས་ཆོས་ཀྱི་ཚིག་ལས་ཆོས་ཚད་མེད་པ་གསུངས་པ་དང༌། ཆོས་ཚད་མེད་པ་ཆོས་ཀྱི་ཚིག་གཅིག་ཏུ་གསུངས་པར་མཛད་པས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མདོ་ཙམ་དུ་སྨོས་པ་ཀུན་དགའ་བོས་མ་ལུས་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་དེ། མྱུར་ཞིང་རྣོ་བ་དང༌། འཛིན་པའི་མཐུ་ཆེ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། །གཞན་ཡང་རྡོ་རྗེ་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། དགེ་སློང་ཀུན་དགའ་བོ་ནི་ཆོས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་བློ་དབང་ཕྱུག་གི་རྒྱལ་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཐོབ་པས། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་མཐུས་སྔར་གསུངས་པ་རྣམས་མ་ལུས་པར་འཛིན་པར་ནུས་པས་མངོན་སུམ་དུ་ཐོས་པ་དང་ཐ་དད་པ་མེད་དེ། ཇི་ལྟར་མངོན་པར་ཤེས་པ་དག་གིས་འདས་པའི་དངོས་པོ་རྣམས་གསལ་བར་རྟོགས་པ་དང༌། ཀཱ་ཏྱཱ་ཡ་ནའི་བུ་ཆེན་པོ་སྨོས་ནས་ཤེས་པའི་མཐུ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་གསུངས་པའི་མདོ་སྡེ་རྣམས་མ་ལུས་པར་འཛིན་ནུས་པ་བཞིན་དུ། ཀུན་དགའ་བོ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ༌། ། འཕགས་པ་ཀུན་དགའ་བོ་ཉན་ཐོས་ཡིན་ན་ཇི་ལྟར་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་སྡེ་རྣམས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པར་ནུས། ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཆོས་བསྡུས་པ་ལ་སོགས་པ་མདོ་སྡེ་མང་པོ་ལས། ཀུན་དགའ་བོ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། དང་པོ་ནི་ཀུན་དགའ་བོ་སྟེ་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཆོས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའོ། །གཉིས་པ་ནི་དགའ་བོ
Chinese
如来现证菩提之日起，阿难尊者年满二十，方为侍者。若未曾亲闻先前所说之经藏，为何于一切经藏中皆言“如是我闻”？圣者《报恩经》之释中，阐述三种原因：辗转听闻；知晓如来之世间发心；世尊重述宣说。是故，彼经中云，世尊于十二年中宣说，若阿难未曾听闻诸法，为何言“如是我闻”？答曰：乃诸天告之阿难故。或从众比丘处听闻故。或因世尊之世间发心，阿难得以知晓故。或阿难曾祈请世尊，将十二年中宣说之法，尽皆为我重述故。或世尊善巧通达，从法之语句中宣说无量之法，又将无量之法摄于一句法中。世尊略说，阿难尽皆领会，因其敏捷聪慧，且具强大之忆持力故。另，于《金刚经》等之释中云：比丘阿难，得名为“法性智自在王”之三摩地，以三摩地之力，能忆持先前所说之法，与亲闻无异。如具神通者能清晰了知过去之事物，如迦旃延子，以神通力，能忆持如来所说之经藏。阿难亦如是。圣者阿难若为声闻，如何能持大乘经藏？于《大乘法集经》等诸多经中云：阿难有三种。初为阿难，持声闻之法。二为乐者。