Tibetan
དང་དོན་སྦྱར་བ་ནི་གོང་དུ་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་གྱིས་དོན་དེ་ཉིད་ཡང་དག་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གསུངས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་རྟོག་གེའི་སྤྱོད་ཡུལ་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་ལ་ཚིག་རྐྱང་བས་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང༌། ཚིགས་སུ་བཅད་པས་མདོར་བསྟན་པ་གཉིས་སུ་ཕྱེ་བ་ལས། དེ་ཡན་ཆད་ཚིག་རྐྱང་པས་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་ནས། ད་ནི་ཚིགས་སུ་བཅད་པས་མདོར་བསྟན་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གསུངས་པའི་དགོངས་པ་བསྟན་པ་དང༌། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཡང་དག་པར་བཤད་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །སོ་སོ་རང་རིག་མཚན་མེད་སྤྱོད་ཡུལ་ཏེ། །བརྗོད་དུ་མེད་ཅིང་ཐ་སྙད་ཡོངས་ཆད་པ། །རྩོད་པའི་སྨྲ་བ་ཉེར་ཞི་དོན་དམ་བདེན། །རྟོག་གི་ཐམས་ཅད་ཀུན་ལས་འདས་མཚན་ཉིད། །ཅེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཚིགས་སུ་བཅད་པས་ཡང་དག་པར་བཤད་པའོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། དང་པོ་ཚིག་གསུམ་གྱིས་ནི་མཚན་ཉིད་ལྔ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བསྟན་ཏོ། །ཐ་མའི་ཚིག་གཅིག་གིས་ནི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་ལྔ་སྤྱིར་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལ་སོ་སོ་རང་རིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མཚན་ཉིད་དང་པོ་ཟློས་པའོ། །མཚན་མེད་སྤྱོད་ཡུལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཚན་ཉིད་གཉིས་པ་ཟློས་པའོ། །བརྗོད་དུ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཚན་ཉིད་གསུམ་པ་ཟློས་ པའོ། །ཐ་སྙད་ཡོངས་སུ་ཆད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཚན་ཉིད་བཞི་པ་ཟློས་པའོ། །རྩོད་པའི་སྨྲ་བ་ཉེར་ཞི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཚན་ཉིད་ལྔ་བ་ཟློས་པའོ། །དོན་དམ་བདེན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་ལྔ་སྤྱིར་བསྟན་པའི་དོན་ནི་བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ།། །།བམ་པོ་བཅུ་བཞི་པ། དེ་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་བློ་གྲོས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་དག་གིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ངོ་མཚར་ལགས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་གྱིས་ལེགས་པར་གསུངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གསུམ་པ་ཆོས་རྣམས་ཐ་དད་པ་དང་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ། ཚིག་རྐྱང་པས་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང༌། ཚིགས་སུ་བཅད་པས་མདོར་བསྟན་པའོ། །ཚིག་རྐྱང་པས་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡང་རྣམ་པ་ལྔར་དབྱེ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ཞུ་བ་གསོལ་བ་དང༌། དེ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ལན་ཡང་དག་པར་གསུངས་པ་བསྟན་པ་དང༌། དཔེས་བསྟན་པ་དང་དཔེ་དང་དོན་དུ་སྦྱར་བ་དང༌། མཇུག་བསྡུ་བ་སྟེ། འདི་ནི་ཞུ་བ་གསོལ་བ་ཉིད་དོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་བསྟན་ཏེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལེགས་པར་གསུངས་པ་ཡིན་པར་བསྔགས་པ་དང༌། རྩོད་པ་མང་པོ་བསྟན་པ་དང༌། བདག་ཉིད་ཀྱི་ཐེ་ཚོམ་གང་ཡིན་པ་ཉིད་གསོལ་བའོ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལེགས་པར་གསུངས་པ་ཡིན་པར་བསྔགས་པ་ཡང༌། ལེགས་པར་གསུངས་པ་ཡིན་པར་བསྔགས་པ་དང༌། ལེགས་པར་གསུངས་པ་མདོར་བསྟན་པ་དང་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །དེ་ལ་དེ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཞུ་བ་གསོལ་བའི་ཚེའོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བློ་གྲོས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཡོན་ཏན་ལས་མིང་དུ་བཏགས་པ་སྟེ། ཡང་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་དང༌། རྗེས་ལས་ཐོབ་པ་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་དགེ་བ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་བྲལ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བློ་གྲོས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་ཅེས་བྱའོ། །དགོངས་པ་ཟབ་ མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ཀྱང་འདི་དང་མཐུན་པར་འབྱུང་ངོ༌། །ཚིག་ངེས་པར་འགྲེལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམ་དག་བློ་གྲོས་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པའི་འགྲེལ་བ་ལས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འདི་ས་དགུ་པ་ལ་གནས་པ་ཡིན་པས། གཞན་དག་གིས་དྲིས་པ་ལན་ལེགས་པར་འདེབས་ཤིང་རྟག་པར་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བས་རྣམ་པར་དག་པའི་བློ་གྲོས་ཀྱིས་གནས་སྐབས་ལ་གནས་པ་དང༌། གཞན་ཡང་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་བློ་དང་ལྡན་ཞིང༌། གཞན་དག་གི་བློ་རྣམ་པར་དག་པ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར། རྣམ་དག་བློ་གྲོས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དེ་ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །འདི་ལྟར་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ནི་ཡོན་ཏན་རྣམ་པ་གཉིས་དང་ལྡན་ཏེ་འདི་ལྟ་སྟེ། བདག་ལ་ཕན་འདོགས་པ་དང༌། གཞན་ལ་ཕན་འདོགས་པའོ། །དེ་ཡང་བདག་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་བསྔགས་པ་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ངོ་མཚར་ལགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། །གཞན་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་བསྔགས་པ་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ལེགས་པར་གསུངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། །རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་དང་སྦྱར་ན་ངོ་མཚར་དང་ལེགས་པར་གསུངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདག་དང་གཞན་ལ་ཕན་འདོགས་པ་གཉིས་ཀ་དད་སྤྱིར་སྦྱར་བར་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་ལྔ་པོ་འདི་དག་ནི་ངོ་མཚན་རྨད་དུ་བྱུང་བའི་ཆོས་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། རྒྱུ་མེད་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་མཉེས་གཤིན་པ་དང༌། སེམས་ཅན་རྣམས་ཁོ་ནའི་དོན་དུ་འཁོར་བ་ན་སྡུག་བསྔལ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་བཟོད་པ་ད
Chinese
并且将意义结合起来，应当如前面所说的那样理解。然后，世尊为了如实地显示那个意义，说了这个偈颂。从这以下，就是为了显示完全超越了思辨领域的自性，分为用单句广为解释和用偈颂简要指示两种。到此为止，用单句广为解释已经结束，现在开始显示用偈颂简要指示。这也可以分为两种，即显示说偈颂的意图和如实地解释偈颂。这是第一个。[偈颂]各自自证无相行境，不可言说且名言断绝，诤论之语寂灭胜义谛，一切分别皆超离之自性。这被称为第二个，用偈颂如实地解释。这也可以分为两种，首先用三句分别显示五种自性，最后一句则总的显示五种自性。其中，所谓“各自自证”是第一个自性的重复。所谓“无相行境”是第二个自性的重复。所谓“不可言说”是第三个自性的重复。
English
And combining the meanings, it should be understood as explained above. Then, the Blessed One, in order to truly show that meaning, spoke this verse. From here onwards, it is to show the nature that completely transcends the realm of speculation, divided into two: explaining extensively with single sentences and indicating briefly with verses. Up to this point, the extensive explanation with single sentences has ended, and now the brief indication with verses is shown. This can also be divided into two: showing the intention of speaking the verses and truly explaining the verses. This is the first. [Verse] Each individually self-aware, the object of experience is without characteristics, Inexpressible and all terminology is completely cut off, The speech of debate is completely pacified, the ultimate truth, The nature that transcends all discriminations. This is called the second, truly explaining with verses. This can also be divided into two: first, the five characteristics are shown separately with three lines, and the last line shows the five characteristics in general. Among them, the so-called "individually self-aware" is the repetition of the first characteristic. The so-called "object of experience without characteristics" is the repetition of the second characteristic. The so-called "inexpressible" is the repetition of the third characteristic.
Chinese
确立、比喻和意义相结合，以及结尾，这正是请问。这也通过三种方式来阐述：赞叹如来善说，阐述诸多争论，以及请问自己存在的疑惑。赞叹如来善说也通过两种方式来阐述：赞叹善说，以及简要阐述善说，这是第一种。其中，“此后”是指请问之时。“菩萨智慧极度清净”是从功德而命名的，因为真实智慧和随之获得的智慧是无漏的善，远离一切烦恼，所以称为智慧极度清净。《解深密经》中也出现与之相似的内容。《词句决定解释经》中则出现“菩萨清净智慧”，论师在《真实正理释》中说，这位菩萨安住于第九地，能很好地回答他人提出的问题，并恒常转法轮，因此以清净的智慧安住于当下，并且具有极度清净的智慧，为了生起他人清净的智慧，所以称为清净智慧，如该论中所述详细阐述。如此，诸佛世尊具有两种功德，即利益自己和利益他人。其中，为了赞叹利益自己，所以说了“世尊，真是稀有”。为了赞叹利益他人，所以说了“世尊善说”。如果与《瑜伽师地论》相结合，那么稀有和善说被解释为将利益自己和利益他人两者共同结合，因此，该论中说，这五者应被理解为稀有奇妙之法，即对无因的众生感到满意，以及为了众生而忍受轮回中无量的痛苦。
English
Establishment, combining metaphor and meaning, and conclusion, this is precisely the inquiry. This is also explained in three ways: praising the Tathagata's well-spoken words, elucidating many disputes, and asking about one's own doubts. Praising the Tathagata's well-spoken words is also explained in two ways: praising the well-spoken words, and briefly explaining the well-spoken words, this is the first. Among them, "thereafter" refers to the time of inquiry. "Bodhisattva wisdom is extremely pure" is named from virtue, because true wisdom and the wisdom obtained thereafter are unadulterated goodness, free from all afflictions, so it is called extremely pure wisdom. Similar content also appears in the *Saṃdhinirmocana Sūtra*. In the *Definitive Explanation of Words Sūtra*, it appears as "Bodhisattva Pure Wisdom". The teacher said in the *Commentary on True Reason*, this Bodhisattva abides on the ninth ground, can answer well the questions raised by others, and constantly turns the wheel of Dharma, therefore abides in the present with pure wisdom, and also has extremely pure wisdom, in order to generate pure wisdom in others, so it is called pure wisdom, as explained in detail in that treatise. Thus, the Buddhas, the Bhagavat, have two kinds of virtues, namely benefiting oneself and benefiting others. Among them, in order to praise benefiting oneself, it is said, "Bhagavat, it is truly rare." In order to praise benefiting others, it is said, "The Bhagavat has spoken well." If combined with the *Yogācārabhūmi-śāstra*, then rare and well-spoken are explained as combining both benefiting oneself and benefiting others, therefore, that treatise says that these five should be understood as rare and wonderful dharmas, namely being satisfied with causeless beings, and enduring immeasurable suffering in samsara for the sake of beings alone.
Tibetan
ང༌། སེམས་ཅན་ཉོན་མོངས་པ་ཤས་ཆེ་ཞིང་གདུལ་དཀའ་བ་རྣམས་གདུལ་བའི་ཐབས་ལེགས་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་དང༌། མཆོག་ཏུ་རྟོགས་པར་དཀའ་བ་དེ་ཁོ་ནའི་དོན་ཁོང་དུ་ཆུད་པས་དེའི་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་དང༌། མཐུ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་དང་ལྡན་པའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་དག་གིས་ཡོན་ཏན་ཉིད་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡོན་ ཏན་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡིན་པས་འགལ་བ་མེད་དོ། །བཏགས་པ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་ལེགས་པར་གསུངས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། རྣམ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཇི་སྐད་དུ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཆོས་ནི་རྒྱུ་གཉིས་ཀྱིས་ལེགས་པར་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། ཚིག་འབྲུ་ལེགས་པར་རྣམ་པར་ཕྱེ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དང་རྟོགས་བར་སླ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། རྟོགས་པར་དཀའ་བའི་ཆོས་དེ་དག་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཤད་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཁོང་དུ་ཆུད་སླ་བར་གྱུར་པའོ། །གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་ལེགས་པར་གསུངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རིགས་པ་དང་མཐུན་པར་གྱུར་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དང༌། ཡོན་ཏན་ཁྱད་པར་ཅན་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། །གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་བཞིའི་ཕྱིར། དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་གསུངས་པའི་བསྟན་པ་རྣམས་ནི་ལེགས་པར་གསུངས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བ་ཤིན་ཏུ་ཟབ་པ་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་གཅིག་པ་དང༌། ཐ་དད་པ་ཉིད་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པའི་མཚན་ཉིད་རྟོགས་པར་དཀའ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་གཉིས་པ་ལེགས་པར་གསུངས་པ་མདོར་བསྟན་པ་ཉིད་དོ། །འདི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བླ་ན་མེད་པའི་གནས་བསྟན་པའི་མདོ་ལ་སོགས་པ་ལས། དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནས། རྟོགས་པར་དཀའ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་གསུངས་པས་སོ། །སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། ཡང་ན་ཤེས་རབ་རྣམ་པར་གསུམ་གྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བ་ཞེས་བྱའོ། །ཐེག་པ་གཉིས་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཤིན་ཏུ་ཟབ་པ་ཞེས་བྱའོ། །སའི་མདུན་རོལ་གྱི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་མཐོང་བར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རྟོགས་པར་དཀའ་བའོ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ ན་ཤེས་རབ་གསུམ་དང་སྦྱར་ན། དེ་བཞིན་ཉིད་དང་སྤྱོད་པ་གཅིག་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བའོ།
Chinese
又，对于烦恼深重且难以调伏的众生，能够很好地理解调伏的方法，并且因为领悟了极其难以证悟的意义，所以能够依之而行，具有不可思议的力量，如是宣说。这些菩萨们以功德本身来阐释佛陀的功德，所以没有矛盾。将会领悟其含义。其中，所谓“善说”是指，如《瑜伽师地论》中所说：“世尊以两种原因善说佛法，即因为词句得到很好的辨析，并且容易理解。”就像这样，那些难以证悟的佛法，因为世尊的宣说而变得容易理解。此外，该论中说“善说”是因为与理相符，并且能够完全掌握特殊的功德。此外，该论中还说，因为四种特征，如来所说的教法被称为“善说”，详细内容如该论中所述。例如，世尊说，胜义谛的特征是极其微细、极其深奥，超越了诸法的同一性和差异性，难以证悟。这第二个“善说”就是简要的阐述。例如，在世尊所说的《显示无上处经》等经典中，从“胜义谛的特征”到“难以证悟”之间所说的内容。导师正真实性的解释中说：或者从三种智慧的角度来说，因为不是普通人所能了解的，所以称为极其微细。因为不是二乘所能了解的，所以称为极其深奥。因为地面上的菩萨们不能直接看到，所以称为难以证悟。又或者，如果与三种智慧结合，因为真如和行持不是一体的，所以称为极其微细。
English
Furthermore, it is said that those sentient beings who are heavily afflicted and difficult to tame are able to understand the methods of taming well, and because they comprehend the meaning that is extremely difficult to realize, they follow it and possess inconceivable power. There is no contradiction because those Bodhisattvas explain the qualities of the Buddha by the qualities themselves. The meaning will be understood. As for what is called "well-spoken," it is as stated in the *Yogācārabhūmi*: "The Blessed One has spoken the Dharma well for two reasons: because the words and phrases are well distinguished and because it is easy to understand." Like this, those Dharmas that are difficult to realize become easy to understand because they are spoken by the Blessed One. Furthermore, in that same text, "well-spoken" is said to be because it is in accordance with reason and because it fully grasps special qualities. Furthermore, in that same text, it is said that because of four characteristics, the teachings spoken by the Tathāgata are called "well-spoken," as explained in detail in that text. For example, the Blessed One said that the characteristic of ultimate truth is extremely subtle, extremely profound, and transcends the oneness and difference of all phenomena, and is difficult to realize. This second "well-spoken" is a brief explanation. For example, in the sutras such as the *Sūtra Showing the Supreme Abode* spoken by the Blessed One, from "the characteristic of ultimate truth" to "difficult to realize." In the commentary of the teacher *Yangdagdenpa*, it says: Or, from the perspective of the three wisdoms, it is called extremely subtle because it is not to be known by ordinary individuals. It is called extremely profound because it is not to be known by the two vehicles. It is called difficult to realize because the Bodhisattvas on the ground cannot directly see it. Or, if combined with the three wisdoms, it is called extremely subtle because Suchness and conduct are not one.