Tibetan
རྣམས་ལ་རྣམ་པར་རིག་པ་ནི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་རྣ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་སྦྱར་ཏེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཚོགས་དྲུག་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །གང་ཡང་ནང་ཉེ་བར་ཞི་ཞིང་ཕྱི་རོལ་དུ་རྒྱུ་བ་མེད་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གང་དུ་རྟོག་པ་མེད་ཅིང་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཆོས་རྣམས་ལ་ཡང་རྟོག་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཡེ་ཤེས་ལ་ རྟོན་པས་ཆོས་གང་ལ་ཡང་མི་རྟོག་རྣམ་ང་ར་མི་རྟོག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ལ་གནས་པས། ནང་གི་ཆོས་གང་ལ་ཡང་མི་རྟོག་ཅིང༌། མཚན་མར་མི་འཛིན་ལ། ཕྱིའི་ཆོས་གང་ལ་ཡང་རྣམ་པར་མི་རྟོག་ཅིང་མཚན་མར་མི་འཛིན་པ་ནི་ཡེ་ཤེས་སོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་གཞན་ཡང་བསྟན་པར་བཞེད་ནས་གཞན་ཡང་དམིགས་པ་ལས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །གཟུགས་དང་སྒྲ་ལ་སོགས་པ་ལ་དམིགས་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བ་ནས་དམིགས་པ་ལས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བ་སྟེ་འདིས་ནི་དམིགས་པའི་རྐྱེན་ལས་སྐྱེ་བ་བསྟན་ཏེ། །ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བ་ནས་ལྟ་བར་འདོད་པ་ལ་སོགས་པ་དེ་དང་འབྱུང་བ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཡོངས་སུ་རྟོག་པ་ལས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡོངས་སུ་རྟོག་པ་གཞན་དབང་གི་མཚན་ཉིད་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བག་ཆགས་ལ་བརྟེན་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བ་སྟེ་འདི་ས་ནི་རྒྱུའི་རྐྱེན་ལས་སྐྱེ་བར་བསྟན་ཏོ། །གང་འཛིན་པ་མེད་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་བདག་ཅེས་རྟོག་པ་མེད་པས་ན་འཛིན་པ་མེད་པའོ། །བདག་གི་ཞེས་རྟོག་པ་མེད་པས་ན་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་མེད་པའོ། །འདི་ནི་གཟུགས་གཟུང་བའི་ངོ་བོར་རྟོག་པ་མེད་པའི་དམིགས་པའོ། །འདི་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྟེ། དེ་ལ་དམིགས་པར་བྱེད་པའོ་ཞེས་རྟོག་པ་མེད་པས་ན། རྣམ་པར་རིག་པ་མེད་པ་སྟེ། བདག་དང་ཆོས་གང་ལ་ཡང་རྟོག་པ་མེད་པ་ནི་ཡེ་ཤེས་སོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རྣམ་པ་གཞན་བསྟན་པར་བཞེད་ནས་གཞན་ཡང་འདུས་རྒྱུ་བའི་ཆོས་རྣམས་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། རྒྱུ་རྐྱེན་གྱིས་བསྐྱེད་པ་ཁམས་གསུམ་དུ་གཏོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ལ་གནས་སམ་དམིགས་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེའི། འདུས་མ་བྱས་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་གནས་དང་གནས་པར་བྱེད་པ་དང༌། དམིགས་པ་དང་དམིགས་པར་བྱ་བ་ལས་འདས་པས་དེས་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བར་མི་བྱེད་ཅིང་དེ་རྣམ་པར་ཤེས་པས་རྟོག་པར་མི་ནུས་ཏེ། དེ་བས་ན་འདུས་བྱས་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེ་བ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ། །གང་འདུས་མ་བྱས་སུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དེ་བཞིན་ ཉིད་སྟོང་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་ཤེས་པ་ནི་ཡེ་ཤེས་སོ། །རྣམ་པ་གཞན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། གཞན་ལ་སྐྱེ་བ་དང་འཇིག་པ་ལ་གནས་པ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། མདོར་ན་གང་སྐྱེ་བ་ཡོད་པ་དང་འཇིག་པ་ཡོད་པའི་ཆོས་ལ་བརྟེན་པ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ། །ཆོས་གང་མི་སྐྱེ་བ་དང་མི་འགག་པ་ལ་བརྟེན་ཅིང་སྐྱེ་བ་དང་འགོག་པ་མེད་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ནི་ཡེ་ཤེས་སོ།། །།ནན་ཏན་སྙིང་པོར་བྱེད་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དེ་ལ་ངེས་པའི་དོན་གྱི་མདོ་སྡེ་ནི་གང༌། དྲང་བའི་དོན་གྱི་མདོ་སྡེ་ནི་གང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །མདོ་སྡེ་གང་དག་ལམ་ལ་འཇུག་པར་བསྟན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་མདོ་སྡེ་གང་འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་མཚན་ཉིད་བསྒོམ་པར་བྱ་བ་འམ། འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་མཚན་ཉིད་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། བཤད་པ་རྣམས་ནི་དྲང་བའི་དོན་གྱི་མདོ་སྡེ་ཞེས་བྱ་སྟེ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་འདྲེན་པའི་ལམ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ། །མདོ་སྡེ་གང་དག་འབྲས་བུ་ལ་འཇུག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མདོ་སྡེ་གང་ལ་མ་བསྒྲུབས་པའི་འབྲས་བུ་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། གསུངས་པ་དེ་དག་ནི་ངེས་པའི་དོན་གྱི་མདོ་སྡེའོ། །མདོ་སྡེ་གང་དག་ཀུན་རྫོབ་བསྒྲུབ་པར་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། མདོ་སྡེ་གང་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ཐ་སྙད་མང་པོ་ཐ་སྙད་ཙམ་དུ་ཡོད་པར་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པ་དེ་དག་ནི་དྲང་པའི་དོན་གྱི་མདོ་སྡེའོ། །མདོ་སྡེ་གང་དག་དོན་དམ་པར་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་མདོ་སྡེ་གང་སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་འགག་པ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་དོན་དམ་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པ་དེ་དག་ནི་ངེས་པའི་དོན་གྱི་མདོ་སྡེའོ། །མདོ་སྡེ་གང་དག་ལས་དང་བྱ་བ་ལ་འཇུག་པར་བསྟན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མདོ་སྡེ་གང་ལས་དགེ་བ་བྱས་ན་འབྲས་བུ་ཡིད་དུ་འོང་བ་མྱོང་བར་འགྱུར། ལས་མི་དགེ་བ་བྱས་ན་འབྲས་བུ་ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་བསྟན་པ་དེ་དག་ནི་དྲང་བའི་དོན་གྱི་མདོ་སྡེའོ། །མདོ་སྡེ་གང་དག་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་ཟད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། མདོ་སྡེ་གང་ལས་ཟད་པར་བྱ་བ་དང་ཉོན་མོངས་པ་ཟད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དེ་དག་ཟད་པར་བྱ་བའི་ཐབས་རྣམ་པ་མང་པོ་བསྟན་པ་ནི་ངེས་པའི་དོན་གྱི་མདོ་སྡེའོ། །མདོ་སྡེ་གང་དག་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་བཤད་པའི་ཕྱིར་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མདོ་སྡེ་གང་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཕྱོགས་སུ་གྱུར་བའི་ཆོས་རྣམས་བཤད་ བའི་ཕྱིར་བསྟན་པའི་མདོ་སྡེ་དེ་དག་ནི་དྲང་བའི་དོན་གྱི་མདོ་སྡེའོ། །མདོ་སྡེ་གང་དག་རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཡོངས་སུ་དག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མདོ་སྡེ་གངས་དང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་རྣམས་སྦྱངས་ཤིང་རྣམ་པར་དག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་གསུངས་པ་དེ་དག་ནི་ངེས་པའི་དོན་གྱི་མདོ་སྡེའོ། །མདོ་སྡེ་གང་དག་འཁོར་བ་ལས་ཡིད་འབྱུང་བར་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མདོ་སྡེ་གང་འཁོར་བ་ལ་སྐྱོ་ཞིང་ཡིད་འབྱུང་བ་དང༌། འཁོར་བ་ལ་ཆགས་པ་མེད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བསྟན་པ་དེ་དག་ནི་དྲང་བའི་དོན་གྱི་མདོ་སྡེའོ། །མདོ་སྡེ་གང་དག་འཁོར་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་གཉིས་སུ་མེད་པ་ལ་འཇུག་པ་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་མདོ་སྡེ་གང་འཁོར་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་གཉི་ག་ཡང་རང་བཞིན་མེད་པས་འཁོར་བ་སྤང་བར་བྱང་མི་བྱ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་བླང་བར་ཡང་མི་བྱ་སྟེ། གཉི་ག་མཚན་ཉིད་གཅིག་ཏུ་འཇུག་པར་བསྟན་པ་དེ་དག་ནི་ངེས་པའི་དོན་གྱི་མདོ་སྡེའོ། །མདོ་སྡེ་གང་དག་ཚིག་དང་ཡི་གེ་སྣ་ཚོགས་སུ་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལས་མདོ་སྡེ་གང་སྤྱོད་པ་སྣ་ཚོགས་དང༌། སྐྱེས་པའི་རབས་ལ་སོགས་པ་སེམས་ཅན་དྲང་བའི་དོན་དུ་ཚིག་དང་ཡི་གེ་སྣ་ཚོགས་སུ་སྙན་པར་སྦྱར་ཏེ། བསྟན་པ་ནི་དྲང་བའི་དོན་གྱི་མདོ་སྡེའོ། །མདོ་སྡེ་གང་དག་ཟབ་མོ་མཐོང་བར་དཀའ་པ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་དཀའ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་མདོ་སྡེ་གང་གང་ཟག་དང་ཆོས་ལ་བདག་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་དམིགས་སུ་མེད་པར་མཐོང་བར་དཀའ་བ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་དཀའ་བར་བསྟན་པ་དེ་དག་ངེས་པའི་དོན་གྱི་མདོ་སྡེའོ། །དེ་ལ་དམིགས་པ་ལ་གནས་པ་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་ཤེས་པར་མི་ནུས་པས་ན་མཐོང་བར་དཀའ་བའོ། །འཕགས་པ་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པ་ཤེས་པ་ཕྱོགས་གཅིག་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཤེས་པར་མི་ནུས་པས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་དཀའ་བའོ། །མདོ་སྡེ་གང་དག་ཚིག་དང་ཡི་གེ་མང་ཞིང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་མདོ་སྡེ་གང་དག་ཚིག་དང་ཡི་གེ་མང་དུ་སྟོན་ཅིང་འཇིག་རྟེན་དགའ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། འཇིག་རྟེན་གྱི་སྤྱོད་པ་དང་མཐུན་པར་བསྟན་པ་རྣམས་ནི་དྲང་བའི་དོན་གྱི་མདོ་སྡེའོ། །མདོ་སྡེ་གང་དག་ཚིག་དང་ཡི་གེ་ཉུང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མདོ་སྡེ་གང་ཚིག་དང་ཡི་གེའི་སྤྲོས་པ་ཉུང་ངུ་བྱས་ཏེ། ཏིང་ངེ་འཛིན་དུ་བསྒོམ་པའི་མན་ངག་ཉི་ཚེ་ཙམ་དུ་སྟོན་ པ་ནི་ངེས་པའི་དོན་གྱི་མདོ་སྡེའོ། །སྒྲ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་སུ་བཤད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕུང་པོ་དང་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་སུ་བཤད་པའོ།
Chinese
对于这些，识就是眼的识。同样地，也应加于耳等。六识聚就是识。其中，所谓内心寂静且不向外游走等，意思是说，在任何地方都没有分别念，并且对于外境诸法也没有分别念。依靠智慧，对于任何法都不分别念，所谓不分别念，就是安住于不分别念的智慧，对于任何内法都不分别念，并且不执著于相，对于任何外法也不分别念，并且不执著于相，这就是智慧。想要进一步阐述识和智慧的其他分类，因此说了其他从所缘生起识等。从缘于色和声等生起识，从所缘生起识，这表明了从所缘的因缘生起。所谓从作意生起识，是因为从生起识到想要观看等，都依赖于作意而生起。所谓从遍计生起识，是指从遍计所执的自性，即阿赖耶识的习气生起识，这表明了从因的因缘生起。所谓无有执著等，因为没有我之分别念，所以没有执著。因为没有我所之分别念，所以没有胜妙的执著。这是不分别念色为所取之自性的所缘。这是识，不分别念这是能缘于它的，因此没有识，对于我和法都没有分别念，这就是智慧。想要进一步阐述识和智慧的其他方面，因此说了其他对于聚合之法等，即对于因缘所生，属于三界的诸法安住或缘取，从而生起识。而无为的空性则超越了处所和安住者，以及所缘和能缘，因此它不会使识生起，并且识也不会分别念它。
English
For these, consciousness is the eye consciousness. Similarly, it should also be applied to the ear and so on. The six aggregates of consciousness are called consciousness. Among them, the so-called inner peace and not wandering outwards, etc., means that there is no conceptualization anywhere, and there is no conceptualization of external phenomena either. Relying on wisdom, there is no conceptualization of any dharma, the so-called non-conceptualization, is to abide in the wisdom of non-conceptualization, there is no conceptualization of any inner dharma, and there is no clinging to characteristics, there is no conceptualization of any external dharma, and there is no clinging to characteristics, this is wisdom. Wanting to further explain other classifications of consciousness and wisdom, therefore it is said that other consciousness arises from the object, etc. From arising consciousness from the object of form and sound, etc., consciousness arises from the object, this shows that it arises from the condition of the object. The so-called consciousness arises from attention, because from the arising of consciousness to wanting to see, etc., it arises depending on attention. The so-called consciousness arises from complete conceptualization, refers to the consciousness arising from the nature of complete conceptualization, that is, the habit of the Alaya consciousness, which shows that it arises from the cause of the cause. The so-called without clinging, etc., because there is no conceptualization of self, there is no clinging. Because there is no conceptualization of what belongs to me, there is no supreme clinging. This is the object that does not conceptualize form as the nature of what is to be taken. This is consciousness, not conceptualizing that it is the one who can perceive it, therefore there is no consciousness, there is no conceptualization of self and dharma, this is wisdom. Wanting to further explain other aspects of consciousness and wisdom, therefore it is said that other dharmas of aggregation, etc., that is, for the dharmas belonging to the three realms that are produced by causes and conditions, consciousness arises by abiding or focusing on them. But the unconditioned emptiness transcends the place and the one who abides, as well as the object and the one who focuses on it, therefore it does not cause consciousness to arise, and consciousness does not conceptualize it.
Chinese
故，因此依赖于有为法而生起的是识。所谓知晓何为无为法，即知晓一切法，其自性为空性，此乃智慧。为了显示其他方面，宣说了安住于生灭等其他法中。总之，依赖于具有生灭之法的，是识。依赖于不生不灭之法，并且通达无生无灭的，是智慧。 为了显示精进的重要性，宣说了什么是具有确定意义的经部，什么是具有引导意义的经部等等。所谓何为引导入道的经部，即为了修习或证悟圣道的自性而宣说的经部，是具有引导意义的经部，因为它们指引通往涅槃的道路。所谓何为引导入果的经部，即为了证悟尚未修证之果而宣说的经部，是具有确定意义的经部。所谓何为宣说世俗谛的经部，即为了确立世俗谛的诸多名言仅仅是名言而宣说的经部，是具有引导意义的经部。所谓何为宣说胜义谛的经部，即为了宣说无生无灭之自性为胜义谛而宣说的经部，是具有确定意义的经部。所谓何为引导入业和行为的经部，即宣说行善业将体验到令人满意的果报，行不善业将体验到令人不满意的果报的经部，是具有引导意义的经部。所谓何为为了灭尽业和烦恼而宣说的经部，即为了灭尽业和烦恼，并宣说灭尽它们之众多方法的经部，是具有确定意义的经部。所谓何为为了宣说遍一切烦恼而宣说的经部，即宣说属于遍一切烦恼方面的诸法的经部，
English
Therefore, that which arises in dependence on conditioned phenomena is consciousness. That which is known as unconditioned, namely knowing all phenomena as having the nature of emptiness, is wisdom. To show another aspect, it is said that it abides in arising and ceasing, etc. In short, that which relies on phenomena that have arising and ceasing is consciousness. That which relies on phenomena that do not arise or cease, and comprehends that there is no arising or cessation, is wisdom. To show the importance of diligence, it is said, "What is a sutra of definitive meaning? What is a sutra of provisional meaning?" etc. What is meant by "sutras that show the way to enter the path" is that sutras that are explained for the purpose of meditating on or realizing the nature of the noble path are called sutras of provisional meaning, because they show the path that leads to nirvana. What is meant by "sutras that show the way to enter the fruit" is that those sutras that are spoken for the purpose of realizing the fruit that has not been attained are sutras of definitive meaning. What is meant by "sutras that show the way to establish conventional truth" is that those sutras that are spoken for the purpose of establishing that many conventional terms of conventional truth exist only as terms are sutras of provisional meaning. What is meant by "sutras that show the way to ultimate truth" is that those sutras that are spoken for the purpose of showing the nature of non-arising and non-cessation as ultimate truth are sutras of definitive meaning. What is meant by "sutras that show the way to engage in actions and deeds" is that those sutras that show that if one performs virtuous actions, one will experience desirable results, and if one performs non-virtuous actions, one will experience undesirable results, are sutras of provisional meaning. What is meant by "sutras that are taught for the purpose of exhausting actions and afflictions" is that those sutras that teach many methods for exhausting actions and afflictions, for the purpose of exhausting them, are sutras of definitive meaning. What is meant by "sutras that are taught for the purpose of explaining all afflictions" is that those sutras that explain the phenomena that belong to the side of all afflictions,
Chinese
那些被宣说的经典是需引导之义的经典。哪些经典为了完全清净而宣说，即经典山和般若波罗蜜多，为了修习和完全清净诸清净之法而宣说，那些是究竟之义的经典。哪些经典宣说从轮回中厌离，即哪些经典为了使人对轮回感到厌倦和厌离，以及为了使人对轮回没有贪执而宣说，那些是需引导之义的经典。哪些经典宣说进入轮回和涅槃无二，即哪些经典轮回和涅槃二者都无自性，因此轮回不应断除，涅槃也不应取舍，宣说二者进入一个体性，那些是究竟之义的经典。哪些经典宣说种种词句和文字，即哪些经典为了引导众生，以种种行为和本生故事等，用种种悦耳的词句和文字结合起来宣说，那些是需引导之义的经典。哪些经典深奥难见、难以理解，即哪些经典宣说人法二无我的体性，空性的自性，无所缘而难以见到、难以理解，那些是究竟之义的经典。因为有耽著对境者不能了知，所以是难以见到。因为圣声闻等知解片面者不能了知，所以是难以理解。哪些经典词句和文字繁多等等，即哪些经典为了使世间欢喜而大量宣说词句和文字，与世间的行为相符而宣说，那些是需引导之义的经典。哪些经典词句和文字少，即哪些经典对词句和文字的戏论作少量，仅仅宣说禅定的修习诀窍，那是究竟之义的经典。所谓以种种方式解释声音，即是对蕴、界、处等以种种方式进行解释。